چگونه میتوان در مباحثه موفق شد؟
معمولاً افراد دارای یک ساختار ذهنی مستحکم بوده و سعی میکنند از این ساختار و چارچوب ذهنی و فکری به هر شکلی دفاع کنند.
این چارچوبهای ذهنی یا فریمها در طول سالها و با توجه به محیط، رسانهها، کتابها و کلا اطلاعاتی که فرد مصرف کرده در ذهن شکل میگیرند. برخی از این چارچوبها بسیار مشخص و واضح هستند. ترس یا محبت از این دسته هستند. این ساختارها مایه بقا هستند و بنیادین هستند. اما چارچوبهایی مثل عدالت، سیاست و عقاید دینی معمولاً چالشی تر هستند.
خارج شدن از چارچوبهایی که سالها در ذهن شخص شکل گرفته، برای او هزینه دارد. این هزینه لزوماً به معنای هزینه مادی نیست؛ همین که افراد از محدوده امن باورهای خود خارج شوند برای آنها سخت است. بنابراین دلیل مقاومت افراد در بحثهای چالشی دو یا چند نفره مشخص است. آنها نمیخواهند در این رینگ مبارزه، بازنده باشند. معمولاً اگر کسی مخالف عقاید سیاسی یا مذهبی شما باشد و با شما وارد بحث شود، هدفش رشد فکری یا یادگیری نیست؛ بلکه هدفش شکست طرف مقابل است.
ممکن است آوردن دلایل منطقی نیز کارساز واقع نشود و معمولاً افراد در پاسخ به دلایل منطقی به سمت فرافکنی، تحقیر یا استفاده از مغالطات مختلف روی میآوردند. مغالطههایی مثل تعمیم جز به کل، حمله به شخصیت، توسل به باور رایج، مقایسه نادرست، توسل به ادبیات و کلمات قلمبه و نیز مغالطه توسل به منبع ناشناس.
سعی کنید در مباحثات دو یا چند نفره اول از همه بفهمید که طرف مقابل شما با چه هدفی وارد بحث شده است. اگر در مقام پرسشگری و تبادل نظر و در نهایت رشد فکری با شما وارد بحث شده است، ارزش آن را دارد تا برای این مباحثه وقت بگذارید.
اما اگر احساس کردید شخص مقابل فقط برای دفاع از خود و مقابله با شما وارد بحث شده است، به چند پاسخ کوتاه کلیدی بسنده کرده و از بحث خارج شوید؛ زیرا در نهایت چیزی عاید دو طرف نشده، زمانی از شما تلف شده و حتی ممکن است در آخر متهم به بیسوادی شوید.البته کسب مهارت کافی و توانایی در مباحثه موثر، مهارتی است که به مرور به وجود میآید. بنابراین اگر در مباحثه حرفهای شوید و به فنون اقناع آشنا باشید، میتوانید امیدوار باشید که از مذاکرات با موفقیت خارج شوید.
سعی کنید اطلاعات خود را در زمینه موضوع مباحثه بالا ببرید. انواع مغالطات را بشناسید. فنون سالم و اخلاقی اقناع افکار را بلد باشید.
شنونده خوبی باشید و به عقاید طرف مقابل احترام بگذارید. اگر احساس کردید مخاطب شما در حال انحراف بحث است، خیلی محترمانه بحث را پایان دهید. نکته مهم اینکه تفکر صفر و صدی را کنار بگذارید.
یادداشت از: سلمان بهادران، دانشجوی دکتری علوم شناختی دانشگاه فردوسی مشهد