تحلیل ابعاد حقوقی، سیاسی و نقشه راه برونرفت از فتنه
فراخوانهایی که در فضای مجازی منتشر میشد، با شگردهایی هدفمند، عمدتاً نوجوانان و جوانان را نشانه گرفته بود. بهانه ظاهری، مشکلات اقتصادی و تحریک هیجانات بود، اما در پس پرده، نقشهای بسیار خطرناکتر در سر داشتند. حمایتهای آشکار و تمامقد دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو از این حرکتها، همراه با وعده هرگونه کمکی، صحنه را برای تحقق اهدافشان آماده میساخت. در داخل مرزها نیز، برخی چهرههای مشهور سینما و هنر، به طور مستقیم یا غیرمستقیم، به انتشار این فراخوانها دامن زدند.
با فرارسیدن هجدهم و نوزدهم دیماه، تمرکز آشوبها علاوه بر شهرهای بزرگ، به شکل عجیبی به سمت شهرهای کوچک نیز معطوف شد. متأسفانه، در این چند روز سرد زمستانی، تعداد قابل توجهی از هموطنان عزیزمان، بهویژه نیروهای امنیتی، بسیجیان و کودکان بیگناه، به شهادت رسیدند. شیوهی شهادت همه این عزیزان، بیرحمانه و وحشیانه بود؛ حملاتی که ماهیت تروریستی و صهیونیستی داشته و کاملاً داعشگونه اجرا میشد. آسیبهای گستردهای نیز به اموال عمومی و خصوصی وارد آمد. این آشوبها، نه تنها فرصت اعتراضات مدنی، درست و قانونی را از مردم سلب کرد، بلکه خسارات جبرانناپذیری بر پیکره جامعه وارد ساخت.
بررسی حقوقی، سیاسی و بینالمللی
در پی اغتشاشات تروریستی دیماه، میتوان ابعاد مختلفی را از منظر حقوقی، سیاسی و بینالمللی مورد تحلیل قرار داد:
1. منظر حقوقی (داخلی و بینالمللی)
حقوق داخلی (قانون مجازات اسلامی): اقداماتی نظیر ایجاد اخلال در نظم و امنیت عمومی، تخریب اموال دولتی و خصوصی، حمله به مأموران دولتی (نیروهای امنیتی و بسیج)، و قتل افراد، تحت عناوین مجرمانه سنگینی در قوانین جمهوری اسلامی ایران قرار میگیرند. در صورتی که این اقدامات با هدف براندازی یا تجزیه کشور صورت گرفته باشد، میتواند مصداق محاربه، افساد فیالارض یا بغی تلقی شود که مجازاتهای سنگینی از جمله اعدام را در پی خواهد داشت. شهادت نیروهای نظامی و انتظامی نیز تحت عنوان “مدافعان امنیت” بررسی میشود.
حقوق بینالملل: از دیدگاه حقوق بینالملل، این وقایع در درجه اول یک مسئله داخلی تلقی میشود که دولت ایران حق حاکمیتی برای حفظ نظم و امنیت شهروندان و کنترل مرزهای خود دارد. با این حال دخالت خارجی، حمایتهای آشکار مقامات خارجی (مانند ترامپ و نتانیاهو) از ناآرامیها و تشویق به خشونت میتواند به عنوان نقض اصل عدم مداخله در امور داخلی دولتها (ماده 2 منشور ملل متحد) تلقی شود.
تروریسم: اگر حملات سازماندهی شده و خشونتآمیز علیه شهروندان یا نیروهای امنیتی، توسط گروههایی با پشتوانه خارجی صورت گرفته باشد، ایران میتواند آنها را مصداق اقدامات تروریستی بینالمللی معرفی کرده و مسئولین خارجی را به حمایت از تروریسم متهم کند.
2. منظر سیاسی (داخلی و ژئوپلیتیک)
اهداف داخلی: نظام سیاسی، این حرکتها را نه اعتراض مدنی، بلکه تلاشی هماهنگ برای براندازی نرم یا سخت از طریق ایجاد شکاف طبقاتی، تحریک جوانان با استفاده از ابزارهای نوین (فضای مجازی) و همگامی بخشی از سلبریتیها با محوریت اهداف خارجی، تفسیر میکند. هدف سیاسی اصلی، سلب مشروعیت از حکومت و به چالش کشیدن ساختارهای امنیتی کشور است.
ابعاد ژئوپلیتیک: حمایت علنی مقامات آمریکایی و اسرائیلی نشاندهنده تداوم سیاست مهار منطقهای و تضعیف جمهوری اسلامی ایران است. این حوادث بخشی از یک استراتژی گستردهتر برای تحت فشار نگه داشتن تهران از طریق ایجاد بیثباتی داخلی (استراتژی آشوب هدایتشده) محسوب میشود تا از تقویت نفوذ منطقهای ایران جلوگیری شود.
3. منظر بینالمللی (واکنشها و تبعات)
روایتسازی و پروپاگاندا: کشورهای غربی و متحدان منطقهای در سطح بینالمللی، تمرکز خود را بر نقض حقوق بشر و سرکوب معترضان توسط حکومت ایران قرار میدهند. آنها از این وقایع به عنوان اهرمی برای افزایش فشار دیپلماتیک، تحریمهای بیشتر و انزوای بیشتر ایران استفاده میکنند.
استفاده از ابزار رسانهای: نحوه انتشار فراخوانها و هدف قرار دادن نوجوانان از طریق شبکههای اجتماعی، نشاندهنده استفاده گسترده از جنگ شناختی است. در سطح بینالمللی، این عمل، یک اقدام نامتقارن برای وارد آوردن خسارت اجتماعی و روانی به کشور هدف است، در حالی که مجریان خارجی میتوانند از پوشش عدم مسئولیت مستقیم (به دلیل استفاده از واسطههای داخلی) بهرهمند شوند.
به طور خلاصه، رخدادهای دیماه یک درگیری چندوجهی بود که ابعاد داخلی آن جرمانگاری شده و جنبه خارجی آن به عنوان دخالت در حاکمیت و حمایت از تروریسم قابل پیگیری در عرصههای سیاسی و بینالمللی است.
در راستای مقابله با چالشهای پیشآمده و حفظ امنیت و یکپارچگی ملی، راهکارها و مطالبات کلیدی در سه حوزه تخصصی زیر قابل طرح و پیگیری است:
راهکارها و مطالبات برای حفظ ثبات
1. در حوزه حقوقی و امنیتی (مبارزه با اخلال و پیشگیری): راهکار اصلی در این بخش، قاطعیت و بازدارندگی است. قوه قضائیه باید با بهرهگیری کامل از اختیارات قانونی، به ویژه در مواردی که اقدامات ماهیت تروریستی و براندازانه دارند (مانند محاربه و افساد فیالارض)، با سرعت و شفافیت برخورد کند تا پیامدهای سنگینی برای طراحان و مجریان اصلی این طرحها در پی داشته باشد. مطالبه کلیدی در این حوزه، تقویت فوری مکانیسمهای حقوقی برای حمایت از نیروهای حافظ نظم در برابر اتهامات بیاساس بینالمللی و همچنین جبران خسارات وارده به خانوادههای شهدای امنیت از طریق تشکیل صندوقهای حمایتی ویژه است. همچنین، باید به صورت فنی و حقوقی، شبکههای منتشرکننده فراخوانهای خشونتآمیز سایبری شناسایی و از طریق کانالهای بینالمللی تحت پیگیری قرار گیرند.
2. در حوزه سیاسی و اجتماعی (ریشهیابی و انسجام): راهکار بنیادین، کاهش زمینههای نارضایتی است که توسط دشمنان خارجی به عنوان اهرم فشار استفاده میشود. این امر مستلزم اقدام فوری و ملموس در مسیر عدالت اقتصادی و مبارزه بیامان با فساد است تا پاسخگویی مسئولین در بالاترین سطوح تضمین شود. مطالبه اساسی از بدنه حاکمیت، ایجاد سازوکار شنیدن صدای واقعی و مشروع نسل جوان است. سیستم باید کانالهای رسمی و قابل اعتمادی برای نخبگان و جوانان فراهم آورد تا بتوانند بدون واهمه، مطالبات خود را مطرح کنند و در عین حال، روایتهای سازنده و امیدآفرین در حوزه فرهنگ و هویت ملی جایگزین محتوای مخرب فضای مجازی شود.
3. در حوزه بینالمللی (دیپلماسی و مقابله با نفوذ): راهکار استراتژیک در این سطح، تبدیل شدن از حالت دفاعی به تهاجمی در عرصه روایتگری است. دولت موظف است با جمعآوری مستندات مستدل از حمایتهای مالی و تبلیغاتی مقامات خارجی (نظیر آمریکا و رژیم صهیونیستی) از این آشوبها، پروندهای قوی برای اتهام “حمایت از تروریسم و مداخله در حاکمیت” در مجامع بینالمللی تشکیل دهد. مطالبه مردم از وزارت امور خارجه، تأکید قاطع بر اصل عدم مداخله به عنوان رکن اساسی حقوق بینالملل و استفاده از تمام ظرفیتهای دیپلماتیک برای خنثیسازی فشارهای سیاسی غرب و تحریمهای ناعادلانه مرتبط با این وقایع است.
حضرت آیتالله خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز در خجسته عید شریف مبعث، در دیدار هزاران نفر از قشرهای مختلف مردم سخنان مهمی در این خصوص بیان فرمودند که باید مورد توجه مسئولان کشور قرار گیرد.
ایشان به تبیین ابعاد فتنه اخیر و مواضع جمهوری اسلامی در مقابل طراحان و مشوّقان این فتنه آمریکایی پرداختند و با تجلیل از حرکت ملت در روز تاریخی 22 دی، تأکید کردند: ملت ایران کمر فتنه را شکست اما باید ماهیت و اهداف این فتنه و عوامل «آموزشدیده» و «بازیخورده» آن را به خوبی شناخت.
رهبر معظم انقلاب اسلامی در ادامه، شکست آمریکا به دست ملت ایران در فتنه اخیر را در ادامه شکست آمریکا و صهیون در جنگ 12 روزه برشمردند و گفتند: آنها این فتنه را با مقدمات فراوان برای کارهای بزرگتر راه انداختند که البته ملت فتنه را خاموش کرد اما این کافی نیست و آمریکا باید پاسخگوی اقدامات خود باشد.
ایشان دستگاههای مسئول از جمله وزارت امور خارجه را موظف به پیگیری جرائم اخیر آمریکا دانستند و گفتند: ما کشور را به سوی جنگ نمیبریم اما مجرمان داخلی و بدتر از آنها مجرمان بینالمللی را رها نمیکنیم؛ این کار باید با شیوههای خود و روش درست دنبال شود.
در پایان باید تأکید کرد که فاجعه از دست دادن هموطنان، به ویژه شهدای مظلوم و بیگناهی که در این حوادث جان باختندهمچون کودکان عزیز آنیلا و ملینا زخم عمیقی بر پیکره ملت است. این شهادتهای وحشیانه، ماهیت ضدانسانی اهداف دشمنان خارجی و همکاران داخلی آنها را بیش از پیش آشکار ساخت. همانگونه که رهبر انقلاب نیز تاکید کردند، ملت ایران، با تکیه بر وحدت ملی و اجرای قاطع راهکارهای ذکر شده، نه تنها از این فتنه عبور خواهد کرد، بلکه با هوشیاری کامل، برای پاسداری از میراث انقلاب و استقلال خود، همچنان پابرجا خواهد ماند.
