حریره کیش شهری گمشده با نبض تجارت هزار ساله
در شمال جزیره کیش و در کنار مجموعه ورزشی المپیک، آثاری به وسعت 120 هکتار وجود دارد که یادگاری از شهر باستانی، «حریره» است. محوطه این شهر تاریخی، براساس نتایج کاوشهای باستانشناسی انجام شده تا امروز، از مجموعه ساحلی و عمارت اعیانی، حمام، مسجد تاریخی، کارگاه شیشهگری و قناتهای قدیمی تشکیل یافته است.
آیا تاکنون قدم به محلی گذاشتهاید که سکوتش فریاد تاریخ باشد؟ حریره کیش، شهری کهن بر کرانه خلیج فارس، چنین داستانی را روایت میکند؛دوران طلایی این شهر، از سال 367 تا 912 هجری قمری بوده و از قصههای جذاب در خصوص نام این بنای تاریخی این است که ملکهای با نام حریره در این مکان زندگی میکرده و یا به دلیل مبادله پارچههای حریر بین ایران و آسیای شرقی نامگذاری شده است.
این شهر باستانی، نه تنها شاهد روزهای پرفراز و نشیب تمدن بوده، بلکه دروازهای میان شرق و غرب، محلی برای تبادل کالا و فرهنگ میان سرزمینهای دوردست چین، اروپا و شمال آفریقا به شمار میرفته است. قدم زدن در این ویرانههای باشکوه، شما را به عصری میبرد که کیش، نگینی درخشان بر پهنه تجارت جهانی بوده است.
کاوشهای علمی و باستانشناسی که از سالهای دور در این منطقه آغاز شده، پرده از معماری منحصربهفرد آن برداشته است. حریره از قرن چهارم تا قرن دهم هجری، نبض تپندهای در جزیره کیش بوده و این مدت زمان طولانی آبادانی، نشان از اهمیت بنیادین این شهر در شبکههای بازرگانی منطقه دارد.شکوه حریره نه تنها در وسعت آن، بلکه در سازماندهی مدنی و تجاریاش نهفته بود که در دل بافتهای مرجانی جزیره ریشه دوانده بود.
بندرگاه و قلب تپنده اقتصاد
گستردگی حریره بر حاشیه دریا، همواره بر نقش محوری آن به عنوان یک بندر تجاری تأکید دارد. تصور کنید که اسکلههای عظیم این بندرگاه، روزگاری پذیرای کشتیهای پر از ادویه، پارچه و کالاهای نفیس بوده است. ساختار این بندرگاه، که اکنون تنها بقایایی از عظمت گذشته آن باقی مانده است، نشان از مهندسی دقیق زمان خود برای پهلوگیری امن کشتیها و تسهیل بارگیری و تخلیه بار دارد. این اسکلهها، روزنه اصلی حریره به دنیای خارج بودند.
تجارت، کشت خرما، صید مروارید، تولید شیشه و مصنوعات شیشهای بخشی از اقتصاد پویای آن روزهای حریره بوده که نشان میدهد حریره مردمان خستگی ناپذیری داشته است.
برای بازدید از این شهر دیدنی، بهترین زمان از اوایل دیماه تا اواخر اردیبهشتماه میباشد که آب و هوای جزیره کیش مطبوع و دلپذیر است.
نشانههایی از زندگی شاد و هنر اصیل
در میان تپههای باستانی شهر، حفاریها لایههایی از زندگی پرجنبوجوش گذشته را آشکار کردهاند. اشیای سفالی کشفشده، نه تنها ابزاری برای زندگی روزمره، بلکه آثاری هنری هستند که سلیقه ساکنان را به نمایش میگذارند.
با این حال، آنچه بیش از همه توجه را جلب میکند، تزئینات دیوارهای بناها با گچبریهای ظریف و کاشیهای لعابدار متعلق به قرنهای سیزدهم و چهاردهم میلادی است. این تزئینات، شاهدی بر آن است که حتی در دل تجارت، هنر و زیباییشناسی در بالاترین سطح خود در این منطقه شکوفا بوده است.
در فاصله کمی از بقایای خانه اعیانی باقیمانده در حریره، به حمام تاریخی این شهر میرسیم؛ بنایی که گواهی بر توجه ساکنان به بهداشت و آداب اجتماعی بوده است.
این مجموعه عظیم، شامل سه بخش اصلی سربینه (محل تعویض لباس)، گرمخانه و تون (محل گرمایش) بوده و با صحنهای متعدد و دیوارهای حصارکشیده، فضایی خصوصی و مهم برای اجتماع شکل داده است. وسعت 500 متر مربعی این حمام، نشان از اهمیت خدمات عمومی در سازماندهی این شهر تاریخی دارد.
ارتباط زیرزمینی با دریا؛ نبوغ در برابر طبیعت
یکی از جذابترین بخشهای باستانشناسی حریره، تأسیسات کارگاهی است که بر روی صخرهای بلند در کرانه شمالی شهر بنا شده بود. این محوطه نه تنها محل کارگاهها بوده، بلکه با شبکهای از کانالهای افقی و زیرزمینی، مستقیماً با دریا در ارتباط بوده است.
حفر کانالهایی رو به دریا در دل لایههای مرجانی، همراه با چاههای متعدد، یک سیستم آبرسانی و تخلیه هوشمندانه را شکل داده بود که در آن زمان، بسیار پیشرفته محسوب میشد. این زیرساخت، نشاندهنده درک عمیق ساکنان از محیط طبیعی و توانایی آنها در مهندسی برای بقا و شکوفایی است.
شهر حریره کیش، امروز آرام و خاموش است، اما هر ذره خاک آن داستانی از تلاش، تجارت و زندگی پربار را زمزمه میکند. ثبت ملی شدن این محوطه در سال 1376، وظیفه ما را برای حفظ این میراث گرانبها سنگینتر میکند تا آیندگان نیز بتوانند این شکوه هزار ساله را دریابند.