سنبل آبی چگونه آببندانهای شمال را تصرف کرد؟
آببندان 40 هکتاری روستای آغوزبن، که بیش از 400 هکتار از اراضی شالیزاری منطقه را آبیاری میکند، امروز به خاستگاه اصلی این گیاه مهاجم تبدیل شده است. پوشش گسترده سنبل آبی مانع رسیدن نور و اکسیژن به آب شده و شرایط را برای نابودی آبزیان و گیاهان بومی فراهم کرده است؛ وضعیتی که کارشناسان آن را زمینهساز خشک شدن آببندان و خسارات اقتصادی و زیستمحیطی گسترده میدانند.
با وجود برگزاری جلسات متعدد در فرمانداری، اداره محیط زیست و دیگر نهادهای مرتبط، اقدامات انجامشده تاکنون، از جمله لایروبی مقطعی و خشک کردن بخشی از آببندان، نتوانسته است جلوی پیشروی این گیاه مهاجم را بگیرد. دلیل اصلی این ناکامی، نبود بودجه کافی، فقدان مدیریت علمی و نداشتن یک طرح جامع و عملیاتی برای مقابله با سنبل آبی اعلام شده است. این تعلل نهتنها خطر زیستمحیطی را تشدید میکند، بلکه معیشت شالیکاران منطقه را هم با تهدید مواجه ساخته و آببندان را در معرض سرایت این گیاه به دیگر تالابهای مازندران، از جمله تالاب انزلی، قرار داده است.
اهالی آغوزبن و فعالان محیط زیست بارها نسبت به لایروبی و کنترل این گیاه هشدار دادهاند، اما هنوز طرح عملیاتی و لایروبی فنی به مرحله اجرا نرسیده و موعد آن به تیرماه سال آینده موکول شده است؛ فرصتی که کارشناسان آن را تهدیدی جدی برای افزایش جهشی سنبل آبی میدانند. در شرایطی که فصل رشد این گیاه در بهار و تابستان با سرعتی خیرهکننده است، هر تأخیر کوچک میتواند به فاجعهای زیستمحیطی و اقتصادی منجر شود.
سنبل آبی که یک گیاه با زیباییهای فرینده که ویرانی اکوسیستم مازندران را در پی دارد در کمین آببندانهای مازندران است و فرصتسوزی برای جولان شیطان قابل پذیرش نیست. سنبل آبی یا همان «شیطان بنفش» به آببندان 40هکتاری روستای آغوزبن بابل حمله کرده و حدود 80 درصد سطح آن را پوشانده است. این گیاه مهاجم که در نگاه اول با گلهای بنفش زیبا دیده میشود، در واقع یکی از خطرناکترین گونههای مهاجم جهان به شمار میرود و با سرعت تکثیر بسیار بالا اکوسیستم محلی را تهدید میکند.
پوشش گسترده آن مانع رسیدن نور و اکسیژن به آب شده و حیات آبزیان و گیاهان بومی را در معرض نابودی قرار داده است.کارشناسان هشدار دادهاند که ادامه این روند میتواند به خشک شدن آببندان و خسارات اقتصادی و زیستمحیطی سنگین منجر شود. جلسات متعددی در فرمانداری و اداره محیط زیست برگزار شده اما به دلیل کمبود بودجه و نبود مدیریت علمی، اقدامات انجامشده مانند لایروبی و خشک کردن آببندان نتیجه مطلوبی نداشته است.
این بحران علاوه بر تهدید معیشت مردم محلی و کاهش تولید ماهی و آبزیان، گردشگری و کشاورزی منطقه را نیز تحت تأثیر قرار داده و اگر کنترل جدی و فوری صورت نگیرد، احتمال سرایت آن به دیگر تالابهای شمال ایران از جمله تالاب انزلی وجود دارد.
آببندان 40 هکتاری روستای آغوزبن بابل که حدود 400هکتار از اراضی شالیزاری این روستا را آبیاری میکند، امروز به خاستگاه اصلی شیوع گیاه تهاجمی سنبل آبی در مازندران تبدیل شده است. با وجود گذشت چند سال، هنوز لایروبی فنی و اصولی در این آببندان انجام نشده و همین تعلل، زمینه گسترش این گیاه مهاجم به آبخوانهای اطراف و حتی شهرستانهای دیگر از جمله بابلسر را فراهم کرده است.
اهالی روستای آغوزبن وبسیاری از طبیعت دوستان بارها برای لایروبی این آببندان پیگیری کردهاند، اما بنا بر آخرین بازدیدها، اجرای طرح به تیرماه سال آینده موکول شده است؛ فرصتی که کارشناسان آن را تهدیدی جدی برای افزایش جهشی سنبل آبی میدانند. این گیاه در بهار و تابستان با سرعتی حیرتانگیز رشد میکند و میتواند ظرف دو هفته سطح وسیعی از آب را در تسخیر خود درآورد.
شالیکاران منطقه نگرانند که با فرا رسیدن فصل زراعی جدید، تأمین آب برای اراضی پاییندست با مشکل جدی مواجه شود. از سوی دیگر، شهرستان بابل با داشتن 207 آببندان بیشترین تعداد در مازندران را دارد و اگر سنبل آبی به دیگر آببندانهای بزرگ این شهرستان سرایت کند، بحران گستردهای شکل خواهد گرفت.
مسئولین بارها در جلسات متعدد عنوان کردند که این تالاب نیازمند لایروبی اصولی در اسرع وقت است، اما این حرفها در سالن جلسات فرمانداری بابل جا خوش کرده و به مرحله عمل نرسیده است. سؤال کشاورزان و دوستداران طبیعت از مسئولین این است که «شیطان در حال جولان است و مسئولین در خوابند».
اسدالله تیموری، سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران، در گفتوگو اعلام کرد: «طرح لایروبی آببندان 40هکتاری روستای آغوزبن بابل به جمعبندی نهایی رسید و این آبخوان در تیرماه سال آینده بعد از اتمام سال زراعی پیش رو لایروبی میشود. با توجه به این که پاییز و زمستان زمان آبگیری تالابهای مازندران به خصوص تالاب 40هکتاری آغوزبن بابل است، در شرایط فعلی زمان مناسبی برای لایروبی این گیاه تهاجمی نیست.»
وی افزود: «حدود 400 هکتار از اراضی شالیزاری اهالی منطقه از آببندان روستای آغوزبن بابل آبیاری میشوند و در شرایط فعلی این آببندان باید آبگیری شود تا کشاورزان برای سال زراعی پیش رو مشکلی برای تأمین آب نداشته باشند. تاکنون تلاشهایی انجام شد تا این گیاه تهاجمی به دیگر آبخوانهای مازندران سرایت نکند و برای تحقق این مهم شهروندان باید همکاری کنند. برای لایروبی فنی و اصولی آببندان آغوزبن بابل نیازمند یک طرح جامع بودیم که با تلاشهای صورت گرفته این امر انجام و لایروبی در سال آینده عملیاتی میشود.»
تیموری تأکید کرد: «سرعت گسترش گیاه تهاجمی سنبل آبی بسیار زیاد است و همه تلاشها باید برای جلوگیری از گسترش این گیاه در مازندران باشد. در شرایط فعلی با هماهنگیهای انجام شده با دهیاری و اعضای شورای اسلامی روستای آغوزبن، ورودی و خروجیهای این آببندان لایروبی میشود تا آبگیری راحت انجام شود. در همه مراحل مقابله با این گیاه تهاجمی به کمک جوامع محلی و اهالی روستا نیازمندیم و در گام نخست با کمک آنها لایروبی ورودی این آبخوان انجام میشود تا ذخیرهسازی آب برای سال زراعی پیش رو انجام شود.