مصادیق اراده خیر خداوند نسبت به بندگان برگزیده

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از قم، در شماری از روایات از اراده خیر خداوند نسبت به برخی از بندگان سخن به میان آمده و مصادیق مختلف خیر در آنها بازتاب یافته است. در نگریستن در مجموع این دست از روایات نشان می‌دهد که هرگاه خداوند نسبت به بنده‌ای اراده خیر و نیکی داشته باشد، سه موهبت بزرگ ذیل به او ارزانی می‌دارد:

یک؛ علوم ظاهری و باطنی

خداوند به چنین فردی در ساحت علم و دانش او را اهل علم و بلکه به درجه فقاهت در دین می رساند نیز او را اهل بصیرت قرار داده و فراتر از علوم ظاهری چشم او را به حقایق و ملکوت عالم می‌گشاید:از پیامبر اکرم (ص) چنین نقل شده است: «إذا أراد الله بعبد خیرا بعث إلیه ملکا من خزان الجنة فیمسح صدره فتسخو نفسه بالزکاة: آن گاه که خدا خیر کسی را بخواهد، فرشتهای از خزانه‌داران بهشت را به سوی او می‌فرستد تا سینهاش را مسح کند، پس نفسش بر پرداخت زکات سخاوت‌مند شود.»(دعائم الإسلام،ج 1،ص240)

از امام سجاد (ع) نقل شده که فرمود: «ألا إن للعبد أربع أعین : عینان یبصر بهما أمر دینه ودنیاه ، وعینان یبصر بهما أمر آخرته، فإذا أراد الله بعبد خیرا فتح له العینین اللتین فی قلبه فأبصر بهما الغیب فی أمر آخرته وإذا أراد به غیر ذلک ترک القلب بما فیه: همانا بنده چهار چشم دارد: با دو چشم، امور دین و دنیای خود را می‌بیند و با دو چشم، امور آخرت خود را می‌بیند. اگر خداوند خیر بنده‌ای را بخواهد، دو چشم دلش را برایش می‌گشاید تا با آنها امور غیب آخرتش را ببیند. و اگر جز این را برای او بخواهد، قلبش را به حال خود رها می‌کند.» (الخصال،ص240)

در روایت دیگر از امام صادق(ع) چنین آمده است: «إذا أراد الله بعبد خیرا طیب روحه وجسده فلا یسمع شیئا من الخیر الا عرفه ولا یسمع شیئا من المنکر الا أنکره: هرگاه خداوند خیر بنده‌ای را بخواهد، روح و جسم او را پاک می‌کند، به طوری که هیچ خیری را نمی‌شناسد و هیچ شری را طرد نمی‌کند.»(بصائر الدرجات، ص 36)

دو؛ دین و ایمان بایسته

خداوند در ساحت اعتقاد و باور، چنین بنده ای را به دین حق؛ یعنی اسلام و ولایت اهل بیت(ع) رهنمون می شود. از امام باقر(ع) در این باره چنین نقل شده است: «إذا أراد الله بعبد خیرا أخذ بعنقه فأدخله فی هذا الامر قال: وأومأ بیده إلى رأسه: اگر خدا برای بنده‌ای خیر بخواهد، گردنش را می‌گیرد و او را در این کار وارد می‌کند. این را گفت و با دستش به سرش اشاره کرد.» (المحاسن، ج 1، ص 202 – 203)

از امام صادق(ع) در این باره چنین نقل شده است: «إذا أراد الله بعبد خیرا نکت فی قلبه نکتة بیضاء، فجال القلب یطلب الحق، ثم هو إلى أمرکم أسرع من الطیر إلى وکره: هرگاه خداوند خیر بنده‌ای را بخواهد، نقطه‌ای سفید در قلبش قرار می‌دهد، پس قلب در جستجوی حق سرگردان می‌شود، و آنگاه فرمان تو را سریع‌تر از پرنده‌ای که به لانه‌اش می‌رود اجابت می‌کند.» (المحاسن، ج 1، ص 201)

نیز از آن حضرت چنین نقل شده است: «عَنِ الْفُضَیْلِ قَالَ قُلْتُ لأَبِی عَبْدِ اللَّه ع نَدْعُو النَّاسَ إِلَى هَذَا الأَمْرِ فَقَالَ یَا فُضَیْلُ إِنَّ اللَّه إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً أَمَرَ مَلَکاً فَأَخَذَ بِعُنُقِه حَتَّى أَدْخَلَه فِی هَذَا الأَمْرِ طَائِعاً أَوْ کَارِهاً» (الکافی، ج 2، ص 213)

نیز آن حضرت چنین فرمود: «إِنَّ اللَّه عَزَّ وجَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً نَکَتَ فِی قَلْبِه نُکْتَةً مِنْ نُورٍ فَأَضَاءَ لَهَا سَمْعُه وقَلْبُه حَتَّى یَکُونَ أَحْرَصَ عَلَى مَا فِی أَیْدِیکُمْ مِنْکُمْ وإِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً – نَکَتَ فِی قَلْبِه نُکْتَةً سَوْدَاءَ فَأَظْلَمَ لَهَا سَمْعُه وقَلْبُه ثُمَّ تَلَا هَذِه الآیَةَ: فَمَنْ یُرِدِ الله أَنْ یَهْدِیَه یَشْرَحْ صَدْرَه لِلإِسْلامِ ومَنْ یُرِدْ أَنْ یُضِلَّه یَجْعَلْ صَدْرَه ضَیِّقاً حَرَجاً کَأَنَّما یَصَّعَّدُ فِی السَّماءِ: همانا وقتی خداوند متعال خیر بنده‌ای را بخواهد، نقطه‌ای از نور در قلبش قرار می‌دهد که گوش و قلبش را روشن می‌کند، تا به آنچه شما دارید، مشتاق‌تر از شما باشد. و وقتی شر بنده‌ای را بخواهد، نقطه‌ای سیاه در قلبش قرار می‌دهد که گوش و قلبش را تاریک می‌کند. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «پس هر که را خدا بخواهد هدایت کند، سینه‌اش را گشاده می‌کند.» و هر که را خدا بخواهد گمراه کند، سینه‌اش را تنگ و منقبض می‌کند، گویی که به آسمان بالا می‌رود.» (الکافی، ج 2، ص 214)

سه؛ منش و اخلاق شایسته

خداوند چنین بنده ای را در ساحت عمل و اخلاق اهل صلاح و سداد و اهل عمل صالح قرار می دهد؛ به گونه ای که صفات نیک در اندیشه و منش او ظاهر می گردد. در روایتی از امام صادق (ع) چنین آمده است: «إِذَا أَرَادَ اللَّه بِعَبْدٍ خَیْراً زَهَّدَه فِی الدُّنْیَا وفَقَّهَه فِی الدِّینِ وبَصَّرَه عُیُوبَهَا: اگر خداوند خیر بنده ای را بخواهد، او را نسبت به دنیا بی تفاوت می کند، فهم او را از دین عمیق می سازد و او را به عیوب آن آگاه می سازد.» (الکافی، ج 2، ص 130)

آن حضرت در جایی دیگر چنین فرمود: «إِنَّ اللَّه عَزَّ وجَلَّ إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً – نَکَتَ فِی قَلْبِه نُکْتَةً مِنْ نُورٍ وفَتَحَ مَسَامِعَ قَلْبِه ووَکَّلَ بِه مَلَکاً یُسَدِّدُه وإِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً نَکَتَ فِی قَلْبِه نُکْتَةً سَوْدَاءَ وسَدَّ مَسَامِعَ قَلْبِه ووَکَّلَ بِه شَیْطَاناً یُضِلُّه ثُمَّ تَلَا هَذِه الآیَةَ فَمَنْ یُرِدِ الله أَنْ یَهْدِیَه یَشْرَحْ صَدْرَه لِلإِسْلامِ ومَنْ یُرِدْ أَنْ یُضِلَّه یَجْعَلْ صَدْرَه ضَیِّقاً حَرَجاً کَأَنَّما یَصَّعَّدُ فِی السَّماءِ: همانا خداوند متعال وقتی خیر بنده‌ای را اراده کند، نقطه‌ای از نور در قلبش قرار می‌دهد، گوش‌های قلبش را می‌گشاید و فرشته‌ای را برای هدایت او می‌گمارد و وقتی شر بنده‌ای را اراده کند، نقطه‌ای سیاه در قلبش قرار می‌دهد، گوش‌های قلبش را می‌بندد و شیطانی را برای گمراه کردن او می‌گمارد. سپس این آیه را تلاوت فرمود: «پس هر که را خدا بخواهد هدایت کند، سینه‌اش را برای [پذیرش] اسلام گشاده می‌کند. و هر که را بخواهد…» او را گمراه می‌کند و سینه‌اش را تنگ و سخت می‌سازد، گویی که به آسمان بالا می‌رود.» (الکافی، ج 1، ص 165 – 166)

هم چنین آن حضرت در این باره چنین فرمود: «إِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ خَیْراً نَکَتَ فِی قَلْبِه نُکْتَةً بَیْضَاءَ وفَتَحَ مَسَامِعَ قَلْبِه ووَکَّلَ بِه مَلَکاً یُسَدِّدُه وإِذَا أَرَادَ بِعَبْدٍ سُوءاً نَکَتَ فِی قَلْبِه نُکْتَةً سَوْدَاءَ وسَدَّ مَسَامِعَ قَلْبِه ووَکَّلَ بِه شَیْطَاناً یُضِلُّه: اگر خداوند برای بنده‌ای خیری بخواهد، نقطه‌ای سفید در قلبش قرار می‌دهد، گوش‌های قلبش را می‌گشاید و فرشته‌ای را برای هدایت او می‌گمارد و اگر برای بنده‌ای شری بخواهد، نقطه‌ای سیاه در قلبش قرار می‌دهد، گوش‌های قلبش را می‌بندد و شیطانی را برای گمراه کردن او می‌گمارد.» (الکافی، ج 2، ص 214)

نویسنده: آیت‌الله علی نصیری، رئیس مؤسسه معارف وحی و خرد و استاد حوزه و دانشگاه