آیتالله صافی گلپایگانی از چهرههای کمنظیر کلام شیعی در معاصر است
رئیس پژوهشگاه قرآن و حدیث افزود: آیتالله صافی از پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تا سالهای پایانی عمر، بهطور مستمر در حوزه کلام اثر تولید کرد و بسیاری از این آثار را بازنگری و تجدید چاپ نمود. بخش قابل توجهی از کتابهای ایشان ناظر به پرسشهای اعتقادی مردم است و یا بهصورت سؤال و جواب تدوین شده و یا بر اساس مسائل واقعی جامعه شکل گرفته است.
برنجکار با اشاره به روش استدلالی آیتالله صافی گفت: ایشان در نقدهای خود هم از عقل و هم از نقل بهره میبرد و تعامل متوازن عقل و وحی در آثار او کاملاً مشهود است. استناد به قرآن کریم، روایات و نهجالبلاغه در کنار استدلالهای عقلی، ویژگی بارز روش کلامی این مرجع فقید بهشمار میآید.
وی با تأکید بر استخراج براهین عقلی از متون دینی افزود: مرحوم آیتالله صافی بسیاری از معارف عقلی نهجالبلاغه را شناسایی و تبیین کرده و نشان داده است که معارف کتاب و سنت، صرفاً نقلی نیست، بلکه ریشههای عمیق عقلانی دارد.
رئیس پژوهشگاه قرآن و حدیث با انتقاد از کمتوجهی به بازشناسی شخصیتهای علمی شیعه تصریح کرد: در بزرگداشت مرحوم آیتالله صافی گلپایگانی کوتاهی شده است. اگر چنین شخصیتی در فرهنگهای دیگر وجود داشت، نسلها برای معرفی و تبیین ابعاد وجودی او سرمایهگذاری میکردند، اما متأسفانه در فرهنگ ما نوعی بیاعتنایی به سرمایههای هویتی گذشته مشاهده میشود.
وی ادامه داد: شخصیت علمی آیتالله صافی دارای ابعاد متنوعی است که بررسی آن نیازمند تخصصهای گوناگون است؛ ازاینرو انجمن علمی کلام اسلامی حوزه تصمیم گرفت بهطور خاص بر بُعد کلامی و معرفتی ایشان تمرکز کند و این میراث فکری را بازخوانی و پاسداری نماید.
برنجکار با اشاره به روششناسی کلامی آیتالله صافی گفت: ایشان برخلاف بسیاری از متکلمان معاصر که به منظومهسازی کلامی گرایش دارند، رویکردی مسئلهمحور داشت و متناسب با جریانهای فکری هر دوره، به انتخاب و پاسخگویی به مسائل میپرداخت. این روش، متکلم را از گرفتار شدن در حاشیهها و تکرار مکررات مصون میدارد.
وی افزود: آیتالله صافی در روششناسی کلامی متناسب با موضوع، از روشهای متنوع استفاده میکرد. توجه همزمان و متوازن به عقل و وحی، از شاخصههای اصلی اندیشه کلامی ایشان است.
این استاد حوزه با اشاره به مباحث فلسفی در آثار آیتالله صافی اظهار داشت: ایشان فلسفه را مطلقاً رد نمیکرد، اما قائل به ضوابط مشخصی بود و از ادبیات قرآن و اهلبیت علیهمالسلام در تبیین مسائل بنیادین همچون علیت، حدوث عالم و فطرت بهره میگرفت.
برنجکار ادامه داد: مرحوم آیتالله صافی ماسویالله را حادث میدانست و ازلی بودن عالم را ناسازگار با کتاب و سنت تلقی میکرد. همچنین در بحث فطرت، خداشناسی را امری بدیهی و ریشهدار در سرشت انسان میدانست و معتقد بود ادله عقلی اثبات خدا بر همین فطرت استوار است.