ناگفتههایی از تخلفات سازمانیافته در بازار؛ میدان سودجویی کجاست؟
در استان کرمانشاه، موضوع عرضه کالاهای تقلبی بهویژه در حوزه اقلام پرمصرفی چون برنج، بار دیگر زنگ خطر را برای متولیان بازار به صدا درآورده است. جایی که برخی سودجویان با سوءاستفاده از نام و اعتبار برندهای معتبر داخلی، اقدام به عرضه برنجهای خارجی بیکیفیت در کیسههای ایرانی کردهاند؛ اقدامی که نهتنها مصداق روشن فریب مصرفکننده است، بلکه سلامت مردم و معیشت تولیدکنندگان واقعی را نیز هدف قرار داده است. این تخلفات در شرایطی رخ میدهد که فشارهای اقتصادی، قدرت خرید خانوارها را کاهش داده و حساسیت مردم نسبت به قیمت و کیفیت کالاها را دوچندان کرده است.
در چنین فضایی، نقش دستگاههای نظارتی بیش از هر زمان دیگری اهمیت مییابد. سازمان صنعت، معدن و تجارت بهعنوان محور تنظیم و نظارت بر بازار، در کنار سایر نهادهای مسئول، وظیفهای خطیر در صیانت از حقوق مصرفکنندگان و ایجاد شفافیت در چرخه تولید تا توزیع بر عهده دارد. اما واقعیت این است که گستردگی بازار، تنوع کالاها و شیوههای پیچیده تخلف، نظارت صرفاً اداری را ناکافی کرده و نیازمند همافزایی نهادی، مشارکت اصناف و همراهی جدی مردم است.
سامانههای نظارتی، تقسیم کار میان دستگاهها، بازرسیهای مشترک و برخوردهای تعزیراتی، هرکدام بخشی از پازل مقابله با تخلفات بازار هستند؛ پازلی که بدون حضور فعال شهروندان کامل نخواهد شد. تجربه نشان داده هرجا مردم نسبت به حقوق خود آگاهتر شده و تخلفات را گزارش دادهاند، هزینه سوداگری افزایش یافته و امنیت بازار تقویت شده است.
وحید محمدی، معاون بازرگانی سازمان صنعت، معدن و تجارت استان کرمانشاه در گفت وگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم در کرمانشاه ضمن تشریح سازوکارهای مقابله با تقلب و تخلف در بازار، از نحوه تقسیم وظایف میان دستگاهها و شیوه رسیدگی به شکایات مردمی سخن گفت و تاکید کرد که اگر همراهی مردم ادامه یابد، میتوان بازار را از جولانگاه سودجویان به عرصهای امن برای تولیدکننده و مصرفکننده تبدیل کرد.
تسنیم: با توجه به افزایش گزارشها درباره تخلفات بازار، نظارتها در استان کرمانشاه چگونه سازماندهی شده است؟
محمدی: واقعیت این است که بازار امروز به دلیل تنوع کالا، گستردگی واحدهای صنفی و پیچیدگی زنجیره تأمین، نیازمند نظارت هوشمند و چندلایه است. بر همین اساس، برای رسیدگی بهتر و جلوگیری از موازیکاری، میان دستگاههای اجرایی استان تقسیم کار مشخصی انجام شده است. چندین تیم نظارتی بهصورت مستمر در سطح بازار فعال هستند و علاوه بر پایش روزانه قیمتها و نحوه عرضه کالا، بهطور ویژه شکایات مردمی را بررسی میکنند. این تیمها هم به شکل برنامهریزیشده و هم بهصورت ضربتی وارد عمل میشوند تا امکان سوءاستفاده به حداقل برسد.
تسنیم: نقش سازمان صمت در این فرآیند دقیقاً چیست؟
محمدی: سازمان صمت محور اصلی نظارت بر بازار است. بازرسیهای این سازمان بر قیمتگذاری، رعایت حقوق مصرفکننده، جلوگیری از گرانفروشی، کمفروشی و عرضه کالای خارج از شبکه تمرکز دارد. البته ما معتقدیم نظارت مؤثر زمانی محقق میشود که هر حوزه تخصصی به دستگاه مرتبط سپرده شود. به همین دلیل، در حوزه کالاهای کشاورزی مانند برنج، بخشی از مسئولیتها به جهاد کشاورزی واگذار شده تا نظارت از مرحله تولید و تأمین تا عرضه نهایی بهصورت تخصصی انجام شود.
تسنیم: اتاق اصناف و بخش خصوصی چه جایگاهی در این ساختار دارند؟
محمدی: اتاق اصناف بازوی اجرایی و میدانی بسیار مهمی برای وزارت صمت است. این مجموعه از طریق بازرسیهای صنفی، بسیج اصناف و همکاری مستقیم با تیمهای نظارتی، نقش تعیینکنندهای در سالمسازی بازار دارد. واقعیت این است که بدون همراهی خود اصناف، هیچ نظارتی پایدار نخواهد بود. خوشبختانه در کرمانشاه همکاری خوبی شکل گرفته و بسیاری از تخلفات با تذکر و همراهی خود صنوف پیشگیری میشود.
تسنیم: از همافزایی میان دستگاهها گفتید؛ این هماهنگی در عمل چه نتایجی داشته است؟
محمدی: امروز در استان کرمانشاه چهار سازمان اصلی نظارتی در کنار هم فعالیت میکنند و نگاه جزیرهای ندارند. هرجا نیاز باشد، بازرسیها بهصورت مشترک انجام میشود. این همافزایی باعث شده سرعت کشف تخلفات افزایش یابد و برخی تخلفات پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، مهار شوند. تجربه نشان داده هر جا دستگاهها کنار هم ایستادهاند، هزینه تخلف برای سودجویان بالا رفته است.
تسنیم: نقش مردم در این چرخه نظارتی چقدر جدی است؟
محمدی: بسیار تعیینکننده. هیچ دستگاهی نمیتواند روزانه همه مغازهها را رصد کند. مردم چشمهای بیدار بازار هستند. سامانه 124 دقیقاً برای همین طراحی شده است؛ یک پل ارتباطی مستقیم میان مردم و سازمان صمت. این سامانه بهصورت سه شیفت فعال است، اپراتور زنده دارد و شکایات بهسرعت ثبت و به تیمهای بازرسی ارجاع میشود. بخش قابل توجهی از پروندهها با گزارشهای مردمی شکل میگیرد.
تسنیم: شهروندان چگونه میتوانند از خرید کالای تقلبی جلوگیری کنند؟
محمدی: دو اصل را همیشه باید مدنظر داشت؛ نخست، رعایت استانداردهای ملی و دوم، خرید از واحدهای صنفی دارای مجوز. تنها در فروشگاههای مجاز امکان پیگیری و برخورد قانونی وجود دارد. خرید از خودروها یا فروشندگان سیار کنار خیابان، ریسک بالای تقلب دارد و عملاً راه پیگیری را هم میبندد. این موضوع بهویژه در کالاهای خوراکی، آرایشی و بهداشتی بسیار مهم است.
تسنیم: آیا نشانهایی مثل استاندارد و سیب سلامت تضمین کامل هستند؟
محمدی: این نشانها ضریب اطمینان را بالا میبرند، اما بهطور مطلق مصون از سوءاستفاده نیستند. متأسفانه در برخی موارد شاهد جعل برند یا سوءاستفاده از بستهبندیهای معتبر هستیم. به همین دلیل چند دستگاه از جمله استاندارد، معاونت غذا و دارو و سازمان صمت بهصورت دورهای نظارت میکنند. امروز از طریق بررسی بارکد و شناسه کالا، بسیاری از این تخلفات قابل شناسایی است.
تسنیم: پس از گزارش تخلف، چه روندی طی میشود؟
محمدی: به محض ثبت گزارش، تیمهای بازرسی وارد عمل میشوند. اگر تخلف احراز شود، پرونده تشکیل و به مراجع قانونی از جمله تعزیرات حکومتی ارسال میشود. سرعت عمل در این مرحله بسیار مهم است، زیرا هر ساعت تأخیر میتواند به توزیع گستردهتر کالای تقلبی منجر شود.
تسنیم: در حوزه قیمتگذاری، ملاک نظارت چیست؟
محمدی: کالاهایی که قیمت روی جلد دارند، همان قیمت مبنای نظارت است و فروش بالاتر تخلف محسوب میشود. درباره کالاهای بدون قیمت درجشده، نرخها در سایت حمایت از حقوق مصرفکنندگان موجود است. تاکنون هیچ دستورالعملی درباره شناورسازی قیمتها به ما ابلاغ نشده و هرگونه افزایش خودسرانه قیمت، قطعاً با برخورد قانونی مواجه خواهد شد.
تسنیم: جمعبندی شما از وضعیت بازار کرمانشاه چیست؟
محمدی: بازار کرمانشاه زنده و پویاست. تخلف وجود دارد، اما فراگیر نیست. اکثریت کسبه استان افراد متعهد و درستکار هستند. هدف ما برخورد با معدود متخلفان، حفظ اعتماد عمومی، حمایت از حقوق مصرفکننده و ایجاد آرامش در بازار است. این مسیر بدون همراهی مردم و اصناف به نتیجه نمیرسد.