دیابت؛ بیماری خاموشی که کردستان را تهدید میکند
دیابت فقط یک عدد در برگه آزمایش نیست؛ شروع زنجیرهای از محدودیتهاست که آرامآرام زندگی روزمره فرد را تحتتأثیر قرار میدهد. از وابستگی دائمی به دارو و انسولین گرفته تا نگرانی همیشگی از عوارضی که ممکن است هر لحظه سراغ چشم، کلیه یا قلب بیاید. این بیماری، نهتنها فرد، بلکه خانواده را نیز درگیر میکند.
آنچه دیابت را به مسئلهای نگرانکنندهتر تبدیل کرده، پایینآمدن سن ابتلاست. بیماریای که روزگاری بیشتر سالمندان را تهدید میکرد، امروز در میان جوانان و حتی میانسالان نیز دیده میشود؛ نتیجه سالها تغذیه نادرست، تحرک حداقلی و جایگزینشدن زندگی ماشینی بهجای فعالیت بدنی.
در کردستان این روند با شیب قابل توجهی در حال افزایش است؛ بهگونهای که نظام سلامت استان را با بار مضاعف درمانی مواجه کرده و هزینههای مستقیم و غیرمستقیم آن، هم بر دوش خانوادهها و هم بر ساختار درمانی سنگینی میکند. هر بیمار دیابتی، اگر بهموقع شناسایی و کنترل نشود، میتواند به یک پرونده پرهزینه درمانی تبدیل شود.
نکته نگرانکنندهتر اینجاست که بخش قابل توجهی از مبتلایان، از بیماری خود اطلاع ندارند. دیابت نوع دو، اغلب بدون علامت مشخص آغاز میشود و همین پنهانبودن، فرصت طلایی پیشگیری و کنترل را از بین میبرد. زمانی بیماری تشخیص داده میشود که عوارض، خود را تحمیل کردهاند.
در چنین شرایطی، پیشگیری دیگر یک توصیه ساده پزشکی نیست؛ یک ضرورت اجتماعی است. ضرورتِ تغییر نگرش به سلامت، اصلاح عادتهای روزمره و جدیگرفتن هشدارهایی که بدن پیش از بروز بحران ارسال میکند.
در استان کردستان، آمارهای رسمی نشان میدهد دیابت دیگر یک مسئله فردی یا محدود به گروه خاصی نیست؛ بلکه به یک چالش جدی سلامت عمومی تبدیل شده است. چالشی که ریشه آن را باید در تغییر الگوی تغذیه، کاهش تحرک، شهرنشینی شتابزده و کمتوجهی به پیشگیری جستوجو کرد.
آمارهایی که جای نگرانی دارد
در همین زمینه معاون بهداشت و درمان دانشگاه علوم پزشکی کردستان از ثبت ابتلای 46 هزار و 897 نفر به دیابت در سطح استان خبر میدهد؛ عددی که بهروشنی از گسترش این بیماری در میان جمعیت استان حکایت دارد.
به گفته خالد رحمانی، از این تعداد 15 هزار و 535 نفر مرد و 31 هزار و 362 نفر زن هستند؛ آماری که نشان میدهد شیوع دیابت در میان بانوان کردستانی بهمراتب بالاتر است. موضوعی که ضرورت برنامهریزی هدفمند در حوزه سلامت زنان را دوچندان میکند.
بررسی محل سکونت بیماران نیز ابعاد دیگری از مسئله را روشن میکند؛ 30 هزار و 936 نفر از بیماران دیابتی در مناطق شهری و 15 هزار و 961 نفر در مناطق روستایی زندگی میکنند. این تفاوت، نقش مستقیم شهرنشینی، کاهش تحرک و تغییر سبک زندگی را در افزایش دیابت پررنگتر میسازد.
دیابت چگونه بدن را درگیر میکند؟
دیابت در سادهترین تعریف، به افزایش غیرطبیعی قند خون گفته میشود؛ وضعیتی که در اثر کمبود انسولین یا اختلال در عملکرد آن ایجاد میشود. انسولین هورمونی است که قند حاصل از غذا را وارد سلولها میکند تا به انرژی تبدیل شود. وقتی این فرآیند مختل شود، قند در خون باقی میماند و بهتدریج به بافتها و اندامهای حیاتی آسیب میزند.
معاون دانشگاه علوم پزشکی کردستان هشدار میدهد که بالا بودن قند خون در طول زمان، مانند سمی پنهان عمل میکند؛ سمی که قلب، کلیه، اعصاب و بینایی را هدف قرار میدهد و کیفیت زندگی فرد را بهشدت کاهش میدهد.
نقش سبک زندگی؛ جایی که میتوان جلوی بیماری را گرفت
بر اساس اظهارات مسئولان حوزه سلامت، دیابت نوع دو که شایعترین نوع این بیماری است، ارتباط مستقیمی با چاقی، کمتحرکی و تغذیه ناسالم دارد. افزایش چربی بدن، مقاومت به انسولین را بالا میبرد و همین مسئله، قند خون را از کنترل خارج میکند.
رحمانی تأکید میکند که در بیش از نیمی از موارد، میتوان با اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن، فعالیت بدنی منظم و تغذیه سالم، دیابت نوع دو را کنترل و حتی از پیشرفت آن جلوگیری کرد؛ نکتهای که نشان میدهد دیابت الزاماً یک سرنوشت اجتنابناپذیر نیست.
خطر بزرگتر؛ دیابتی که علامت ندارد
یکی از نگرانکنندهترین ابعاد دیابت، پنهانبودن آن در مراحل اولیه است. افزایش قند خون در دیابت نوع دو بهتدریج رخ میدهد و بسیاری از بیماران تا سالها هیچ علامت مشخصی احساس نمیکنند.
بر اساس آمارهای حوزه سلامت، حدود نیمی از مبتلایان از بیماری خود بیاطلاع هستند و زمانی مراجعه میکنند که دچار عوارضی مانند پای دیابتی، گانگرن، سکته قلبی یا مغزی، نارسایی کلیه یا حتی نابینایی شدهاند؛ عوارضی که هزینههای سنگین انسانی و درمانی به همراه دارد.
تشخیص زودهنگام اما ساده است؛ انجام دو نوبت آزمایش قند خون ناشتا با 8 تا 10 ساعت ناشتایی و ثبت عدد 126 و بالاتر میتواند زنگ خطر را بهموقع به صدا درآورد.
روایت انسانی: گفتوگو با بیماران
یکی از بیماران دیابتی استان کردستان که چند سالی است با این بیماری دستوپنجه نرم میکند، در گفتوگو با خبرنگار تسنیم میگوید: دیابت را اصلاً جدی نمیگرفتم. نه درد داشتم، نه علامت خاصی. فکر میکردم خستگی و بیحالی طبیعی است. وقتی بالاخره آزمایش دادم، قند خونم خیلی بالا بود و دکتر گفت بیماری مدتهاست در بدنم فعال بوده. از آن روز به بعد، زندگیام کاملاً تغییر کرد؛ رژیم غذایی، دارو، نگرانی دائمی از عوارض و ترس از آینده.
وی ادامه میدهد: سختترین بخش دیابت فقط دارو یا تزریق انسولین نیست، بلکه محدودیتهایی است که آرامآرام به زندگی تحمیل میشود. حالا میفهمم بیتحرکی، اضافهوزن و غذاهای ناسالم چه بلایی سر سلامتیام آورد. اگر زودتر آزمایش میدادم یا سبک زندگیام را تغییر میدادم، شاید امروز شرایط بهتری داشتم. دیابت بیماریای است که اگر بهموقع جلویش گرفته نشود، بهای سنگینی دارد؛ چیزی که دوست دارم همه قبل از دیر شدن بدانند.
«مریم خانم»، یکی دیگر از بیماران دیابتی در سنندج، تجربه خود را اینگونه روایت میکند: اولین علامت برایم تشنگی زیاد و تکرر ادرار بود، ولی فکر میکردم موضوعی جدی نیست. وقتی به دکتر مراجعه کردم و متوجه شدم قند خونم بالاست، شوکه شدم. فهمیدم که سالها به بدنم آسیب زدهام بدون اینکه خودم خبر داشته باشم.
این شهروند سنندجی ادامه میدهد: سختی دیابت فقط در مصرف دارو نیست، بلکه در محدودیتهای زندگی روزمره است؛ اینکه دیگر نمیتوانم هر غذایی بخورم، باید مدام وزنم را کنترل کنم و ورزش را جدی بگیرم. گاهی حس میکنم همه زندگیام با دیابت گره خورده است. کاش قبل از اینکه بیماری جدی شود، کسی بیشتر به من درباره پیشگیری و سبک زندگی سالم هشدار میداد.
برای دیابتی نشدن، از چه چیزهایی باید پرهیز کرد؟
دیابت بیش از آنکه یک بیماری ناگهانی باشد، نتیجه سالها بیتوجهی به سبک زندگی است. برای پیشگیری از ابتلا، پرهیز از چند رفتار کلیدی ضروری است: پرهیز از کمتحرکی و نشستنهای طولانیمدت، کاهش مصرف غذاهای آماده، پرچرب و پرقند، کنترل وزن و جلوگیری از چاقی شکمی، پرهیز از مصرف بیرویه نوشیدنیهای شیرین و تنقلات صنعتی، بیتوجهی به چکاپهای دورهای و آزمایش قند خون و عادیانگاری استرس مزمن و فشارهای روانی.
دیابت اگر چه بیماریای جدی است، اما در بسیاری از موارد قابل پیشگیری است؛ به شرط آنکه قبل از آنکه دیر شود، سبک زندگی اصلاح شود. آمارهای کردستان یک هشدار روشن است: اگر امروز جدی نگیریم، فردا هزینههای سنگینتری خواهیم پرداخت.
به گزارش تسنیم، دیابت بیش از آنکه یک بیماری ناگهانی باشد، محصول سالها بیتوجهی به سبک زندگی، تغذیه ناسالم و کمتحرکی است. آمارهای رسمی در کردستان نشان میدهد اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، هزینههای انسانی، اجتماعی و درمانی این بیماری در سالهای آینده سنگینتر خواهد شد. کنترل دیابت، صرفاً وظیفه نظام سلامت نیست؛ بلکه نیازمند همراهی خانوادهها، تغییر رفتارهای فردی و جدیگرفتن پیشگیری پیش از ورود به مرحله درمان است.
برای پیشگیری از ابتلا به دیابت، پرهیز از کمتحرکی، کنترل وزن، کاهش مصرف غذاهای پرچرب و شیرین، حذف نوشیدنیهای قندی، مدیریت استرس و انجام منظم آزمایش قند خون باید به یک عادت تبدیل شود، نه توصیهای مقطعی. دیابت بیماریای قابل پیشگیری است؛ به شرط آنکه امروز تصمیم گرفته شود، نه فردایی که عوارض، راه بازگشت را بستهاند.