یادداشت| چرا جوانان سیستان به قلیان‌سراها پناه برده‌اند؟

خبرگزاری تسنیم ـ عباس نورزائی، فعال سیاسی و اجتماعی| کمبود جدی فرهنگ‌سراها، خانه‌های فرهنگ، نگارخانه‌ها و سالن‌های اجرای موسیقی و تئاتر در استان، سال‌هاست فعالیت مستمر گروه‌های هنری و فرهنگی را با مانع روبه‌رو کرده است. هنرمندان محلی، بدون برخورداری از زیرساخت مناسب، ناچارند در فضاهای موقت و غیرتخصصی فعالیت کنند؛ امری که هم کیفیت آثار را کاهش می‌دهد و هم انگیزه نسل جوان برای ورود به عرصه فرهنگ و هنر را تضعیف می‌کند.

در سال‌های گذشته، طرح‌های متعددی برای احداث مجتمع‌های فرهنگی و هنری در شهرهای مختلف استان مطرح شده است، اما بسیاری از این پروژه‌ها یا نیمه‌تمام رها شده‌اند یا با تأخیرهای طولانی مواجه‌ هستند. این وضعیت نشان‌ دهنده شکاف جدی میان وعده‌های توسعه فرهنگی و واقعیت‌های اجرایی است؛ شکافی که هزینه آن را جامعه و به‌ویژه جوانان پرداخت می‌کند.

فرسودگی شدید زیرساخت‌های فرهنگی نیز به این بحران دامن زده است. بناهای وابسته به اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی و نهاد کتابخانه‌های عمومی زابل با قدمتی بیش از 60 سال، دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیستند. این ساختمان‌ها نه از نظر ایمنی و نه از نظر کارکرد فرهنگی، متناسب با تحولات اجتماعی و نسل و فناوری‌های جدید طراحی نشده‌اند و همین مسئله، بهره‌وری فرهنگی را به‌شدت کاهش داده است.

در مقابل کمبود فضاهای سالم فرهنگی، شاهد رشد نگران‌کننده قهوه‌خانه‌ها، قلیان‌سراها و مراکز غیرمجاز هستیم؛ به نحوی که تعداد آن‌ها چند برابر مراکز مجاز شده است. تداخل صنفی و عرضه قلیان در رستوران‌ها، کافی‌شاپ‌ها و حتی اماکن تفریحی، بدون مجوز قانونی، به یک معضل اجتماعی تبدیل شده است. این وضعیت، نیازمند ورود جدی دستگاه‌های نظارتی و صنفی است؛ چرا که ساماندهی این مراکز می‌تواند بخش بزرگی از آسیب‌ها را کاهش دهد.

بر اساس توافق وزارتخانه‌های بهداشت و صمت، قرار است قلیان از قهوه‌خانه‌ها حذف شود؛ تصمیمی که در صورت اجرای صحیح، گامی مهم در مسیر پیشگیری از اعتیاد است. تجربه قبلی نشان می‌دهد پله اول بسیاری از وابستگی‌ها، از سیگار و قلیان آغاز می‌شود. آمارهای نگران‌کننده درباره درگیری‌های سالانه در قهوه‌خانه‌ها و روانه شدن صدها نفر به زندان، زنگ خطر جدی برای جامعه است؛ به‌ویژه آن‌که بخش قابل توجهی از معتادان و فریب‌خوردگان جبهه باطل در همین مراکز غیرمجاز فعالیت و رفت‌ و آمد دارند.

امروز قهوه‌خانه‌ها به پاتوق اصلی بسیاری از جوانان تبدیل شده‌اند؛ مکانی برای گفت‌وگو، هم‌نشینی و تخلیه روانی. اما پرسش اساسی اینجاست که اگر این فضاهای آسیب‌زا تعطیل شوند، چه جایگزین سالمی برای جوانان فراهم شده است؟ بدون توسعه مراکز فرهنگی، هنری و اجتماعی، برخورد صرفاً سلبی راهگشا نخواهد بود. راه‌ حل پایدار، سرمایه‌گذاری جدی در زیرساخت‌های فرهنگی و ایجاد فضاهای امن، پویا و جذاب برای نسل جوان است؛ فضایی که بتواند خلاقیت، امید و نشاط اجتماعی را جایگزین آسیب و انزوا کند.