ولایت باید با تدبیر و عقلانیت تبیین شود
وی با اشاره به آیه 55 سوره مائده گفت: خداوند میفرماید إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا. این ولایت به امام دوازدهم (عج) میرسد و ما دو وظیفه داریم: اثبات وجود ایشان و هدایت مردم. گاهی ولایت ائمه (ع) مورد انکار قرار میگیرد، اما امام رضا (ع) برای این مسئله راهکار دادهاند و نخستین گام، یادگیری علوم این خاندان است؛ زیرا گوهر معارف در کلام اهل بیت (ع) نهفته و با فطرت و عقل انسانی هماهنگ است.
آیتالله مهدوی ادامه داد: گاهی کلام اهل بیت (ع) بالاتر از درک عقل معمولی است تا کسی نگویند نمیتوان فهمید، اما پس از بیان آن، عقلها به درستی درک میکنند. برای نمونه در مسئله جبر و تفویض، اشاعره به جبر و معتزله به تفویض گرایش داشتند و این بحث حدود 10 قرن ادامه یافت، اما هنگامی که اهل بیت (ع) با استناد به قرآن توضیح دادند، عقلهای نقاد پذیرفتند که کلام امامان، فراتر از عقل معمولی است و تعصبی یا کورکورانه نیست.
وی با تأکید بر عقلانیت تبعیت از اهل بیت گفت:تبعیت ما باید هم عاقلانه و هم همراه با شکرگزاری باشد. امام رضا (ع) فرمودند وقتی مردم شیرینی کلام ما را درک کنند، هیچکس آن را انکار نمیکند. دین بر پایه اکراه نیست؛ لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ یعنی مسیر تبیین باز باشد تا رشد و فهم ایجاد شود. اگر دین درست تبیین شود، نیازی به اجبار نیست.
آیتالله مهدوی درباره مراحل عقلی گفت: عقل سه دستور میدهد اول بررسی کن که آیا خالقی وجود دارد یا خیر، سپس با دلیل عقلی بپذیر یا رد کن؛ دوم، اگر خالق وجود دارد، دستورات او را بررسی کن؛ و سوم، تمام رفتار خود را با دستورات او تطبیق بده. همین سه مرحله، کل دین را شامل میشود؛ نخست اثبات خدا و پیامبر، سپس پذیرش آیات و معجزات، و نهایتاً تطبیق رفتار با احکام الهی.
وی افزود: کل دین شامل سه بخش است عقاید (علم کلام)، اخلاق (علم اخلاق) و احکام (فقه) و همه اینها عقلانی هستند. اعتقادات باید با استدلال باشد، اخلاق برگرفته از فطرت و غریزه انسان است. صفاتی مانند عدالت، شجاعت، عفت و ایثار حتی برای غیرمسلمانان قابل قبول است. احکام نیز عقلانی است؛ تقلید به معنای رجوع به متخصص است، مانند مراجعه به پزشک. اگر دین با عقل و دلیل بیان شود، حتی یک میلیارد مسلمان و هشت میلیارد انسان نمیتوانند آن را رد کنند.
آیتالله مهدوی در ادامه به موضوعات روز اشاره کرد و گفت: حجاب، روزه، نماز و دیگر احکام با دلایل عقلی قابل اثبات هستند. در سطح جامعه، اجرای قانون ضروری است تا فساد و ترویج آن کنترل شود، اما اقناع شخصی وظیفه روحانیون و اساتید است. اگر در تبیین درست عمل نکنیم، تقصیر ماست. دین باید شیرین و بدون اجبار ارائه شود تا عقل انسان آن را بپذیرد.
رشد معرفتی جامعه، کلید مقابله با اغتشاشات و فروپاشی معنوی است
در ادامه این جلسه، سید امین موسوی معاون آموزش و تعالی حوزه معارف اسلام ناب سازمان تبلیغات اسلامی گفت: اگر نورانیت فطری و معنویت جامعه مومنین تقویت نشود، سه عنصر حسد، کبر و حرص که از ابتدای خلقت در ذات انسانها نهفته است، ظهور میکند. همین سه عامل باعث شده است در سالهای مختلف، از 78 تا 1404، شاهد اغتشاشاتی باشیم که شامل آتش زدن مساجد، سوزاندن بیرق امام حسین (ع)، تخریب دانشگاهها و توهین به مقدسات بوده است.
وی افزود: انقلاب اسلامی یک بهشت مبتنی بر تحول انسانی ایجاد کرده است، اما اگر این بهشت معنوی حفظ نشود، فرو میپاشد.
موسوی ادامه داد:معارف حقه الهی در فطرت انسان حک شده و انسان بهطور طبیعی بر توحید، نبوت و امامت آماده است. اما اگر این نورانیت فطری از بین برود، همان سه عنصر ضلالت اولیه یعنی حسد، حرص و کبر در جامعه رشد میکند. به قول علما، جامعه مومنان باید توجه ویژهای به معرفت و معنویت داشته باشد تا این عناصر غالب نشوند.
ریشه اغتشاشات و نقش معرفت
حجتالاسلام موسوی تصریح کرد:اغتشاشات سالهای 78، 88، 96، 98، 1401 و 1404 دقیقاً نمود ظهور همین سه عنصر است. اگر تمام عوامل خارجی را کنار بگذاریم و فقط به داخل نگاه کنیم، این سوال مطرح میشود که چرا بخشی از جامعه دستاوردهای انقلاب را درک نمیکند؟ چرا به جای فهم معرفت بنیادین انقلاب اسلامی، به اقدامات تخریبی مانند آتش زدن مسجد، سوزاندن بیرق عاشورا، تخریب دانشگاهها و توهین به مرجعیت روی میآورند؟ پاسخ ساده است: نبود رشد معرفتی و معنوی در جامعه.
وی افزود:انقلاب اسلامی دستاورد بزرگ خود را در تحول انسانی نشان داده است؛ همان چیزی که امام خمینی (ره) فرمودند علما سالها عبادت میکنند تا به اوج عرفان برسند، اما در جبهه ما یک جوان در یک شب به اوج عرفان میرسد. جلوههای این بهشت انقلابی را میتوان در زندگی شهید باکری و وصیتنامههای شهدا دید. بیانیه گام دوم انقلاب و صدسالگی حوزه علمیه نیز بر همین محور، یعنی تحول انسانی و تجلی نور اسلام در دوگانه شرق و غرب تأکید دارند.
موسوی یادآور شد:اگر جامعه مومنان دچار تزلزل عقیدتی شود، فروپاشی رخ میدهد. نمونه آن سوریه است؛ وقتی اعتماد علویان به حکومت کاهش یافت، مجاهده به مقاتله تبدیل شد و نظام فروپاشید. یا عراق در دهه 80 که اعتقاد به نظام داخلی ضعیف شد و مردم منتظر منجی خارجی بودند. در اغتشاشات 1401 نیز برخی مسئولان حتی پیشنهاد خروج از کشور دادند و جرئت تصمیمگیری نداشتند.
وی با اشاره به نبرد تمدنی گفت: رهبر انقلاب از دهه 80 فرمودند که تمدن غرب در حال فروپاشی است. بعد از جنگ 12 روزه هم تأکید کردند که میخ پایانی تابوت تمدن غرب کوبیده شد. امروز باید در ادبیات نبرد تمدنی حرکت کنیم.
برنامه حوزه معارف برای تربیت انسانی متفکر
معاون آموزش و تعالی حوزه معارف اسلام ناب توضیح داد: در گام اول معارف را با نگاه مشهور شهید مطهری، در گام دوم با نگاه دقیق و نظامساز علامه طباطبایی و رهبر انقلاب و در گام سوم با معارف امام خمینی (ره) و امتداد آن توسط مقام معظم رهبری پیش میبریم. هدف از این مسیر، تولید فکر و تربیت انسان متفکر مبتنی بر دین است.
وی افزود: رهبر انقلاب فرمودند از میان 24 میلیون مخاطبی که سازمان تبلیغات دارد، به هشت میلیون انسان اهل تفکر و تعمق نیاز داریم تا معارف دینی به عمق ایمانی و فهم اجتماعی تبدیل شود.