عاملی: استراتژی دشمن در فتنه اخیر ایجاد “ترس بزرگ” در جامعه بود
در این نشست، رئیس شورای تحول در سخنانی مبسوط به تحلیل عمیق ناآرامیهای سال اخیر، چالشهای نسل جوان، وضعیت سرمایه اجتماعی و ضرورت اصلاح ساختار کارگروههای تخصصی پرداخت.
عاملی در ابتدای سخنان خود با تبریک اعیاد شعبانیه و آرزوی آمادگی برای ماه مبارک رمضان، به تحلیل حوادث اخیر کشور پرداخت.
وی از این وقایع با تعبیر «روز سیزدهم جنگ رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ملت ایران» یاد کرد و گفت: خداوند کمک کرد تا حجم عظیم این مصیبت و فتنه جمع شود. ما باید ذیل رهبری حکیم انقلاب، برای حفاظت از سلامت اجتماعی و روحی-روانی جامعه تلاشی مضاعف کنیم.
رئیس شورای تحول با نگاهی جامعهشناختی به ریشهیابی بحرانهای اخیر پرداخت و مفهوم «نسل غریبه» را تبیین کرد.
وی گفت: واقعیت این است که ما به مرور زمان با نسلی مواجه شدهایم که من از آنها به «نسل غریبه» تعبیر میکنم. هم عملکرد ما باعث غریبهشدن آنها شده و هم خود آنها احساس غریبهبودن دارند. امروز هیچ ارتباط معناداری بین ما و این نسل وجود ندارد. اجتماعیشدن و فرهنگیشدن این نسل در فضای دیگری (غیر از نهادهای رسمی ما) صورت میگیرد و این شکاف در بحرانها خود را نشان میدهد.
وی افزود: رئیسجمهور محترم به وزیر علوم مأموریت دادهاند تا ریشهیابی علیّ در این زمینه صورت گیرد. ما مسئولیت اجتماعی داریم که مسائل را واقعی بفهمیم و از رفتارهای تصنعی و تشریفات اداری پرهیز کنیم، چرا که این تصنع در رفتارهای اجتماعی هرگز به حل مسئله کمک نمیکند.
عاملی تقویت سرمایه اجتماعی را مأموریت مستقیم شورای تحول دانست و اظهار داشت: سرمایه اجتماعی دو رکن اصلی دارد: 1. اعتماد به نظام و 2. امید به آینده. پیمایشها نشاندهنده تضعیف این دو رکن است. با این حال، حضور حماسی مردم در 22 دی که واقعا کمر فتنه را شکست، نشان داد که مردم باهوش ایران مخاطرات را سریع دریافت میکنند.
وی تأکید کرد: ایران نه عراق است و نه افغانستان. ایران کشوری قدرتمند با نهادهای کلیدی همچون آموزش و پرورش، دانشگاه، نهادهای دفاعی و روحانیت است که به سادگی آسیب نمیبینند. ما به عنوان نسل جنگ و انقلاب، زمزمه وجودیمان این است که تیر به قلب ما بخورد اما انقلاب و اسلام حفظ شود؛ پای این ارزش ایستادهایم اما باید از ارکان نظام اسلامی یعنی مقام معظم رهبری و مردم صیانت کنیم.عاملی با اشاره به گزارشهای دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره تبدیل اعتراض به اغتشاش، گفت: در حوادث اخیر، الگوی نگرانکنندهای از خشونت دیده شد؛ حمله به 300 مسجد و مدرسه علمیه، آتشزدن 400 جلد قرآن در یک پایگاه، و آسیب به پرستاران و کودکان. هدف این اقدامات ایجاد یک «ترس بزرگ» در جامعه بود تا مردم دچار سکون و انفعال شوند و راه برای حملات سختتر باز شود.
در بخش دوم جلسه، عاملی به دستور کار تغییرات در کارگروههای 15گانه شورای تحول پرداخت.
وی با اشاره به اضافه شدن 5 عضو انتخابی از سوی وزارت علوم به هر کارگروه، از نحوه همکاری برخی دانشگاهها انتقاد کرد و گفت: برخی دانشگاههای بزرگ در این فرآیند انتخاباتی ضعیف عمل کردند و حتی یک فراخوان ساده در فضای اداری خود ندادند. از سوی دیگر، برخی دانشگاهها مثل دانشگاه پیام نور یا آزاد، نگاهی صنفی به این کارگروهها داشتند و تصور کردند حضور در این جلسات یک امتیاز برای جایگاه دانشگاهشان است. در حالی که اینجا جای کار سخت و تخصصی برای تحول است، نه سهمخواهی صنفی.
وی تأکید کرد: ما طبق قانون میتوانیم افرادی که نگاه تحولی ندارند را نپذیریم، اما بنای ما تعامل با وزارت علوم است. با این حال، اگر فردی صرفاً به دنبال نوشتن سرفصل دروس با منابع قدیمی باشد و نگاه تحولی و اسلامی نداشته باشد، حضورش در این کارگروهها آسیبزا خواهد بود.
رئیس شورای تحول در پایان به ارائه سوزنچی در خصوص «چارچوب مفهومی علوم انسانی بر مبنای کارآمدی» اشاره کرد و گفت: علوم انسانی ما باید از حالت انتزاعی خارج شده و بر مبنای کارآمدی عینی در جامعه بازتعریف شود. این موضوع دستور کار جدی ما در جلسات آتی خواهد بود.
نقشه راه عبور از «علوم انسانیِ مقالهمحور» به «علوم انسانیِ مسئلهحلکن»
عاملی، رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی، در جمعبندی نهایی نشست این شورا، ضمن استقبال از ایده «مدلهای فرآیندی»، بر ضرورت تدوین یک سند راهبردی که منجر به مشارکت حداکثری بدنه دانشگاهی در حل مسائل تمدنی و اجتماعی ایران شود، تأکید کرد.
عاملی در واکنش به طرح پیشنهادی سوزنچی، بر اهمیت «نظریه سیاستی» تأکید کرد و گفت: آنچه به عنوان مدل فرآیندی مطرح شد، در واقع همان نظریه سیاستی است؛ یعنی تبیین سلسله اقداماتی که در طول زمان ما را به کارآمدی و تحول میرساند. ما برای تدوین سند تحول علوم انسانی نیازمند چنین مدلی هستیم تا مشخص شود وزارت علوم، دانشگاهها و اساتید در هر مرحله چه نقشی ایفا کنند.
وی افزود: این نگاه که اساتید در مراحل اولیه ارتقا بر متدولوژی تحلیلی تمرکز کنند و در مراحل عالی به سمت مدلهای فرآیندی و حل مسئله بروند، میتواند کارآمدی را به بومسازی پیوند بزند.
عاملی با اشاره به آمار دانشجویان و اساتید حوزه علوم انسانی و هنر خاطرنشان کرد: ما نباید مثل یک قبیله تنها به ظرفیت محدود اعضای این شورا اکتفا کنیم. حدود 50 درصد دانشجویان و نزدیک به 40 درصد از اعضای هیئت علمی کشور در حوزههای علوم انسانی، اجتماعی و هنر فعالیت میکنند. هنر ما باید این باشد که این جمعیت عظیم را به میدان بیاوریم تا در مسیر پیشرفت جمهوری اسلامی ایران نقشآفرینی کنند.
رئیس شورای تحول با اشاره به حوادث اخیر و درگیری بخشی از نسل جوان (گروه سنی 14 تا 17 سال) در ناآرامیها، تصریح کرد: جامعهپردازی که در گام دوم انقلاب مورد تأکید رهبر معظم انقلاب است، نیازمند نوعی زرگری اجتماعی است. این کار ظریف و هنرمندانه از دل اشتغال، درک درست از پدیده و حضور در لایههای زیرین جامعه درمیآید. اگر ما سطح پدیده را به درستی درک کنیم، میتوانیم با این نسل همراهی و همفکری واقعی داشته باشیم.
عاملی از تشکیل کارگروه جدیدی برای «تألیف و ترجمه» خبر داد و گفت: ما نباید در بومیسازی علم، چرخ را از اول اختراع کنیم. باید از تجربههای جهانی در بومیسازی دانش، مانند مدلهای موفق در ژاپن، چین و کره استفاده کنیم. همچنین تقویت ادبیات مطالعات انتقادی و ترجمه آثار مرتبط با اسلامیسازی دانش که در کشورهایی نظیر مالزی، مصر و حتی مراکز علمی غرب مثل کمبریج دنبال شده، برای غنای نظری ما ضروری است.
وی تأکید کرد که شورا در این مسیر انحصاری برای سازمان «سمت» قائل نیست و از ظرفیتهای پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، مؤسسه امام خمینی (ره) و انتشارات دانشگاههای معتبر برای تولید منابع معتبر استفاده خواهد شد.
عاملی با اشاره به سنگینی بار تدوین 1200 عنوان کتاب درسی در آموزش و پرورش، گفت: ما باید به صورت عمیقتر و نظریتر به آموزش و پرورش کمک کنیم. تدوین کتب مبنایی که بتواند زیرساخت فکری کتب درسی را تقویت کند و با نیازهای روز جامعه همخوانی داشته باشد، از اولویتهای شورای تحول است.