جشنواره «گیلدخت»؛ روایت پیوند هنر کهن بانوان گیلان با زیست امروز
در این نمایشگاه، بخشی از تاریخ، هویت و سبک زندگی بانوان گیلانی در قالب پوشش و صنایعدستی به نمایش گذاشته شد؛ تولیداتی که هم برگرفته از سنتهای دیرینه این خطه و هم با نگاهی نو و در نظر گرفتن عفت، تقوا و کرامت زن مسلمان ایرانی و گیلانی، پاسخگوی ذائقه نسل امروز بود.
چادرشببافی؛ هنر اصیل گیلانی که از لاوَن به ثبت جهانی رسید
سرور عباسپور کارآفرین نمونه کشوری و استانی اهل قاسمآباد گیلان از جمله هنرمندانی بود که در این جشنواره حضور داشت و درباره پیشینه هنر چادر شببافی گفت: در قدیم به چادرشب، لاوَن میگفتند؛ پارچهای زیبا که برای بستن کمر و گره زدن و… استفاده میشد؛ این پارچهها در قدیم توسط مادربزرگهای ما با ابریشم و پنبه تولید میشد و کاربردهای زیادی داشت، خوشبختانه این هنر امروز بهعنوان یکی از هنرهای اصیل بانوان گیلانی ثبت جهانی شده است.
وی با اشاره به کاربردهای متنوع چادرشب در زمان حاضر افزود: امروزه از چادرشب در روتختی، رومیزی، حوله، لباس، سفره و محصولات متنوع دیگر استفاده میشود.
عباسپور با بیان اینکه مواد اولیه چادر شببافی بهطور کامل توسط زنان روستایی تهیه میشد، ادامه داد: زنان روستا خودشان دستگاه نخریسی سنتی داشتند و ابریشم را با دست و همت خویش آماده میکردند و بعد با رنگهای طبیعی آن را رنگ میزدند؛ رنگهایی که از ساقه و برگ گیاهان جنگلی به دست میآمد سپس پارچه بافته میشد و از آن شال مردانه و پیراهن مردانه و زنانه تهیه میکردند که بهعنوان پوشش روزمره مورد استفاده قرار میگرفت.
حمایتها و خلاقیتهای نو
این کارآفرین گیلانی با اشاره به حمایتهای صورتگرفته از سال 1373 از هنرمندان چادر شبباف اظهار کرد: ما این هنر را که از گذشتگان به ما رسیده ترک نکردیم و سعی کردیم با تولیدات جدید و متنوع، توجه مردم و گردشگران را جلب کنیم البته از طرف استانداری، فرمانداری و کمیته امداد هم حمایت شدیم و در نمایشگاههای مختلف شرکت کردیم و متوجه شدیم که میتوانیم با خلاقیت، محصولات جدیدی تولید کنیم تا مورد پسند نسل جدید قرار بگیرد و امروز چادرشبهای ما در روتختی، رومیزی، کیف، حوله، سجاده عروس و محصولات متنوع جوانپسند استفاده میشود.
عباسپور درباره الهام طرحها و رنگها گفت: بانوانِ قدیم، طرحها و رنگهای روی پارچه را از طبیعت، سنتها و اتفاقات پیرامون روستا الهام میگرفتند. با اینکه سواد نداشتند اما با همت و خلاقیت خود، دوشادوش مردان کار میکردند و کمککار زندگی بودند.
بازار کار چادر شببافی؛ استقبال جوانان با وجود گرانی مواد اولیه
این کارآفرین نمونه با اشاره به بازار محصولات چادر شببافی تصریح کرد: اتفاقاً جوانانِ امروز هم استقبال خیلی خوبی از این هنر دارند. درست است که مواد اولیه گران شده و هزینهها بالا رفته اما قیمت این محصولات به حدی نیست که به فروش نرسد. ما هم سعی میکنیم مشتری دست خالی برنگردد.
عباسپور در پایان گفت: امروز حتی روی لباسها، گردنبندها، کفشها و حولههای دستی هم از این هنر استفاده میشود و جوانان از آن استقبال میکنند.
نمدمالی در پیچ و خم زمان؛ میراثی که هنوز زنده است
در گوشهای از نمایشگاه، یکی از گیلهمردان قدیمی نمدمالی گیلان نشسته بود؛ مردی که هفت دهه از عمر خود را با این هنر سپری کرده است. او گفت: در قدیم زیراندازها و محصولات نمدی کاربرد و طرفدار زیادی داشت. من هفتاد سال به این هنر مشغول بودم الان هم کلاه نمدی درست میکنم؛ از کلاه میرزاکوچکی گرفته تا کلاه شیرازی، شبکلاه و نمد چوپانی و سایر محصولات؛ خوشبختانه هنوز هم بعضیها برای تزیین گوشهای از خانهشان از محصولات نمدی استفاده میکنند.
این هنرمند با بیان اینکه محصولات نمدی از پشم پاییزی گوسفند تولید میشود، گفت: با وجود اینکه پیری و درد دست و پا کمی توانم را سست کرده اما هنوزم با اراده و پشتکار کار میکنم و امیدواریم این هنر فراموش و کمرنگ نشود.
دوخت رایگان چادر برای بانوان؛ حرکتی برای ترویج پوشش عفیفانه
در بخش دیگری از نمایشگاه، تعدادی از بانوان با چند دستگاه چرخ خیاطی مشغول دوخت چادر رایگان بودند، همچنین دیگر هنرهای بانوان کارآفرین گیلان از جمله رشتیدوزی و حصیربافی نیز به نمایش گذاشته شده بود؛ بانوانی که با همت ستودنی و خلاقیت خود، در شرایط اقتصادی امروز باری از دوش خانواده برمیدارند.
این بانوان امیدوارند با حمایت بیشتر مسئولان، بهویژه در حوزه تسهیلات و فراهم شدن جایگاههای نمایشگاهی بتوانند نسل جدید را بیش از پیش با هنرهای اصیل گیلان که ریشه در سبک زندگی مردمان قدیم دارد آشنا کنند و همزمان به اقتصاد روستاها، شهرها و کشور کمک کنند.
گیلدخت؛ پیوند میراث تاریخی و پوشش روزآمد
طاهره عاشوریان رئیس سازمان بسیج جامعه زنان سپاه قدس گیلان نیز در حاشیه جشنواره «گیلدخت» با اشاره به اینکه پوشش عفیفانه عنصر جداییناپذیر فرهنگ و تمدن ایران اسلامی است، گفت: امروز میراث قرنها تلاش هنرمندان و صنعتگران ایرانی در اختیار ماست تا بر پایه آن، پوششی روزآمد و در عین حال منطبق با معیارهای ارزشی جامعه ایرانی ـ اسلامی فراهم کنیم.
وی با بیان اینکه جشنواره گیلدخت در راستای پیوند میراث تاریخی با زندگی امروز گام برمیدارد، افزود: این پیوند مبارک حاصل تلاش کنشگران اصلی حوزه پوشاک در طول تاریخ است که با خلاقیت و نوآوری، گنجینههای ارزشمندی آفریدهاند.
گیلدخت بهدنبال فتح قلهای تازه در صنعت پوشاک
عاشوریان با اشاره به استعدادهای نهفته هنرمندان ایرانی تصریح کرد: جشنوارهها بستری فراهم میکند تا این استعدادها مجال بروز پیدا کنند و با قرار گرفتن در شبکهای از هنرمندان، مسیر رشد و بالندگی را طی کنند، در کنار این رشد، عملیاتی شدن ایدهها و ورود به تولید انبوه نیز مورد توجه جشنواره است.
وی با تأکید بر اینکه گیلدخت بهدنبال فتح قلهای تازه در صنعت پوشاک است، اظهار کرد: جشنواره استانی گیلدخت با مرکزیت ایراندخت در تهران، با هدف ترویج پوشش ایرانی ـ اسلامی و با رویکرد فرهنگی و هنری، در سه بخش دوخت، طراحی و پژوهش برگزار شد.
وی افزود: این جشنواره در چهار سطح دانشجویی، دانشآموزی، آزاد و ویژه نهادها و طی حدود سه ماه برگزار شد و در مجموع 235 عنوان اثر، طرح و پژوهش به دبیرخانه جشنواره ارسال شده است.
به گزارش تسنیم، جشنواره «گیلدخت» را میتوان تلاقی آگاهانه هویت، هنر و زندگی امروز دانست؛ حضور بانوان هنرمند، کارآفرینان بومی و استادکاران صنایعدستی در کنار طراحان جوان در این جشنواره، تصویری روشن از پیوند میراث گذشته با نگاه آیندهمحور ارائه داد.
در «گیلدخت»، پوشش عفیفانه صرفاً بهعنوان یک مفهوم نظری مطرح نشد بلکه در قالب دوخت رایگان چادر، ارائه طرحهای نوین پوشش، احیای هنرهای سنتی و تولیدات کاربردی به میدان عمل آمد و از حالت شعار خارج شد.
از سوی دیگر، این جشنواره بستری برای توانمندسازی زنان بود؛ زنانی که با اتکا به هنر بومی، خلاقیت و باور خود، نقش مؤثری در تولید، اشتغال و انتقال هویت به نسل بعد ایفا میکنند. تأکید بر دانشبنیان بودن، پژوهشمحوری و حرکت بهسوی تولید انبوه نشاندهنده نگاه راهبردی برگزارکنندگان به آینده صنعت پوشاک ایرانی- اسلامی است.
در مجموع، «گیلدخت» فراتر از یک جشنواره استانی، پیامی روشن داشت مبنی بر اینکه اگر هنر، ایمان، دانش و حمایت نهادی در کنار هم قرار گیرند میتوان الگویی اصیل، روزآمد و الهامبخش از پوشش بانوی ایرانی ارائه داد؛ الگویی که هم حافظ هویت فرهنگی است و هم پاسخگوی نیازهای جامعه امروز.
گزارش از: زهرا رستگار