آب آشامیدنی سالم؛ از کنترل عوامل میکروبی تا نقش تاسیسات داخلی ساختمان
شاخصهای کیفی آب و کنترل آلودگیهای میکروبی
کیفیت آب آشامیدنی تابعی از ترکیبات میکروبی و شیمیایی موجود در آن است. عوامل میکروبی، شامل باکتریها، ویروسها، تک یاختهها و انگلها، تهدیدی جدی برای سلامت عمومی محسوب میشوند. آلودگی میکروبی آب منجر به تغییر سریع کیفیت و شیوع بیماریهای منتقله از آب میشود که این مسائل توسط سامانههای تصفیه و گندزدایی قابل کنترل و حذف هستند.
همچنین، بقایای مواد گندزدا در شبکه توزیع به منظور جلوگیری از رشد مجدد عوامل بیماریزا و آلودگیهای ثانویه ضروری است. بر اساس آخرین آمارهای کشوری، درصد مطلوبیت کلر باقیمانده و شاخصهای میکروبی در شبکههای توزیع شهری کشور بهطور میانگین ۹۹ درصد و در روستاها ۹۷ درصد است که نشاندهنده وضعیت عالی در شبکه توزیع سراسری است.
تأثیر عوامل شیمیایی و تشخیص منبع آلودگی
تأثیر مواد شیمیایی بر سلامت انسان معمولاً به نوع ماده و مدت زمان مواجهه بستگی دارد؛ در بسیاری از موارد، اثرات مصرف آب با مقادیر بالای مواد شیمیایی پس از یک دوره یکساله بروز میکند. تنها در شرایطی که حادثهای منجر به ورود حجم زیادی از مواد شیمیایی به سیستم آبرسانی شود، مصرف کوتاهمدت میتواند عوارض حادی ایجاد کند.
در مواردی که عوامل شیمیایی مشکل حادی ایجاد نمیکنند، بهجای صرف هزینههای بالا برای تصفیه، اولویت باید بر حذف منشأ آلودگی یا جایگزینی منبع آب باشد. به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس دادههای منتشرشده در ایسنا، شهروندان برای تشخیص اینکه مشکل کیفیت آب (شامل رنگ، طعم یا بو) ناشی از تأسیسات داخلی است یا شبکه توزیع، باید نخستین شیر پس از کنتور را باز کنند. اگر آب خروجی شفاف، بدون بو و رنگ بود، مشکل از تأسیسات داخلی مشترک است.
در صورت مشاهده هرگونه اشکال در آب خروجی از شیر بعد از کنتور، تماس فوری با سامانه ۱۲۲ توصیه میشود. اگر آب در این مرحله سالم بود، فرسودگی لولهها یا غیراستاندارد بودن تأسیسات داخلی باعث تغییر کیفیت شده و ترمیم آن بر عهده مشترک است.
نقش تأسیسات داخلی در کیفیت آب مصرفی
اگر آب برای مدت طولانی در لولهها ساکن مانده باشد، پیش از مصرف باید تخلیه شود تا آب تازه وارد شبکه شود. ساکن ماندن آب در لولههای بلند و شبکههای کممصرف میتواند منجر به تغییر مزه و بو شود، فارغ از مراحل تصفیه.
مخازن و پمپهای شخصی اگر غیراستاندارد باشند، اصولی نصب نشده باشند یا به درستی شستوشو نشوند، میتوانند عامل ایجاد طعم و رنگ نامطلوب در آب باشند. مخازن ذخیره آب مشترکان باید دارای استانداردهای لازم از نظر جنس (مانند پلیاتیلن)، رنگ (سفید برای رویت آلودگی)، اندازه مناسب و طراحی دوجداره (جهت جلوگیری از نوسان دما) باشند و باید بهطور منظم بازرسی و شستوشو شوند.
مخزن باید دور از تابش مستقیم خورشید و در محل مسقف قرار گیرد. در صورت استفاده از پمپ، محل نصب آن باید پس از مخزن ذخیره باشد و مخزن مستقیماً از کنتور آبگیری کند. لولههای مستعمل یا دارای جنس غیر استاندارد در تأسیسات داخلی نیز بر گوارایی و مقبولیت آب تأثیر منفی میگذارند.
نکات تکمیلی و موارد خاص
در مناطقی مانند تهران که برخی مالکان از چاه خصوصی به موازات شبکه شرکت آب و فاضلاب استفاده میکنند، اتصال این دو سامانه به یکدیگر بهدلیل آلوده بودن آب چاههای خصوصی، موجب آلودگی شدید آب توزیعی میشود؛ بنابراین حفظ جدایی کامل این دو شبکه برای سلامت ضروری است.
رنگ سفید آب معمولاً ناشی از هوادهی و افزایش اکسیژن محلول است که نشانهای از بهبود گوارایی آب است. اما اگر رنگ سفید با بوی شدید وایتکس همراه باشد، باید فوراً با سامانه ۱۲۲ تماس گرفت.
برای حذف بوی کلر، آب باید پنج دقیقه در دمای اتاق بماند. برای تهیه آب جوش، همواره باید از شیر آب سرد استفاده کرد، زیرا آب گرم مسیر آبگرمکن را طی کرده است. جوشاندن آب به مدت یک تا سه دقیقه برای از بین بردن عوامل بیماریزا کافی است.
رسوبات کتری ناشی از سختی موقت آب است که با حرارت رسوب میکند؛ استفاده از ظروف پیرکس ضدرسوب میتواند از تشکیل این لایه جلوگیری کند.
دستگاههای تصفیه آب بیشتر مناسب مناطقی با آب شور و سنگین هستند. در کلانشهر تهران، بهدلیل استفاده از منابع سطحی، میزان کل جامدات محلول (TDS) آب توزیعی مطابق با استاندارد ملی ایران (شماره ۱۰۵۳) است و نیازی به نصب دستگاه تصفیه خانگی نیست. همچنین، استفاده از شیرهای چشمی در اماکن پرتردد برای جلوگیری از انتقال بیماریهای واگیردار از طریق تماس دست، توصیه میشود.