قطب شمال؛ کانون تنش قدرتهای جهانی و احتمال جنگ در آینده
به گزارش بخش بینالملل وبانگاه بر اساس دادههای منتشرشده در خبرگزاری مهر، مرکز مطالعاتی الجزیره با اشاره به اهمیت فزاینده منطقه قطب شمال در معادلات اقتصادی و ژئوپلیتیک جهان، اعلام کرد که این منطقه به مرور زمان به کانون تنشهای ژئوپلیتیک بین تعدادی از کشورها، به ویژه روسیه، چین و آمریکا تبدیل میشود. این گزارش حاکی از آن است که رقابت فزاینده این کشورها در زمینه توسعه پروژههای زیرساختی و ساخت ناوگان یخشکنها، ممکن است منطقه را به میدان جنگ آینده تبدیل کند.
روسیه با افزایش سرمایهگذاری در زیرساختهای مسیر دریایی قطب شمال و بهروزرسانی ناوگان استراتژیک خود، در حال گسترش نفوذ نظامی در این منطقه است. در مقابل، آمریکا به دنبال تقویت نفوذ سیاسی خود در قطب شمال بوده و مواضع دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره الحاق گرینلند و کانادا به آمریکا، بخشی از این رقابت محسوب میشود. چین نیز با گسترش فعالیتهای علمی و لجستیک، به دنبال دستیابی به مسیرهای کوتاهتر به بازارهای اروپا و آمریکا است. ناتو نیز موقعیت خود را در قطب شمال تقویت کرده و در حال بهبود زیرساختها و گسترش حضور نظامی خود میباشد.
اهمیت منطقه قطب شمال با توجه به سه عامل اصلی فراوانی منابع طبیعی، وجود مسیرهای مناسب برای حمل و نقل، و موقعیت جغرافیایی، نظامی و استراتژیک منحصر به فرد تعیین میشود. این منطقه حاوی ذخایر عظیمی از منابع انرژی مانند هیدروکربنها، مواد معدنی و عناصر استراتژیک و کمیاب است. پنج کشور روسیه، نروژ، دانمارک، کانادا و ایالات متحده آمریکا بر این منطقه مشرف هستند و کشورهایی چون ایسلند، سوئد و فنلاند نیز در نزدیکی دایره قطب شمال قرار دارند. اتحادیه اروپا، ناتو، چین، هند و ژاپن نیز در این عرصه حضور فعالی دارند.
چین در ژانویه ۲۰۱۸، اولین کتاب سفید خود را در مورد سیاستهایش در قطب شمال منتشر کرد و قصد خود را برای توسعه مسیرهای تجاری دریایی مشترک در چارچوب طرح «جاده ابریشم قطبی» تشریح نمود. پکن همچنین به دنبال تنوع بخشیدن به منابع انرژی خود و گسترش نفوذ دیپلماتیک و مشروعیت بخشیدن به حضور جهانی خود است. منطقه قطب شمال برای امنیت ملی روسیه نیز حیاتی است و مسکو سطح آمادگی بالاتری برای عملیات در این منطقه نسبت به آمریکا نشان میدهد.
مسیر دریایی شمال (NSR) که از طریق اقیانوس منجمد شمالی در امتداد ساحل روسیه قرار دارد، کوتاهترین مسیر دریایی است که اروپا را به منطقه آسیا-اقیانوسیه متصل میکند. روسیه این مسیر را نماد حاکمیت خود میداند و توسعه اقتصادی و تقویت جایگاه خود به عنوان یک قدرت بزرگ در قطب شمال را دنبال میکند. این موضوع برای غرب و ناتو، چالشی برای مهار مسکو و جلوگیری از تقویت موقعیت استراتژیک آن محسوب میشود.
گرمایش در قطب شمال با سرعتی دو برابر میانگین جهانی در حال افزایش است که منجر به دسترسی به منابع عظیم و مسیرهای حمل و نقل جدید میشود. این شرایط تناقضات زیادی بین کشورها شکل میدهد و منافع قدرتهای بزرگ جهان با یکدیگر برخورد میکنند. الجزیره پیشبینی کرده است که قطب شمال در سال ۲۰۳۰ ممکن است به صحنه تنشهای شدید بین قدرتهای جهانی تبدیل شود. فقدان کانالهای ارتباطی بین روسیه و کشورهای ناتو، تکرار حوادث دریایی و هوایی، و گسترش عملیات در مناطق خاکستری، همگی عواملی هستند که احتمال وقوع تنشهای جدی را افزایش میدهند.