رشد ۶۶ درصدی شرکتهای نوپا؛ ۱۲ هزار و ۶۹۲ دانشبنیان فعال و ۲۵۱۵ مورد حذف
گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان، که برای ششمین سال متوالی منتشر شده، نمایانگر وضعیت آماری و توصیفی شرکتهای دانشبنیان در کشور است. این گزارش با هدف ارزیابی جایگاه اقتصاد دانشبنیان، تحلیل زیستبوم فناوری، آسیبشناسی شرکتها و شفافسازی اطلاعات منتشر میشود.
بر اساس این گزارش، هماکنون ۱۲ هزار و ۶۹۲ شرکت دانشبنیان در کشور فعال هستند. در مقابل، ۲ هزار و ۵۱۵ شرکت به دلایل مختلف از جمله قدیمی شدن فناوری یا رکود، از جمع شرکتهای دانشبنیان حذف شدهاند. این رقم نشاندهنده نرخ ریزش حدود ۲۰ درصدی کسبوکارهای حوزه فناوری در ایران است؛ رقمی که در مقایسه با آمارهای جهانی (شکست نیمی از استارتاپها در ۵ سال اول)، پایینتر است.
در سال ۱۴۰۳، با احراز صلاحیت ۷۸۹ شرکت جدید و حذف ۳۹۹ شرکت، تعداد شرکتهای دانشبنیان به ۱۰ هزار و ۱۰۸ شرکت رسید. روند حذف دانشبنیانی از سال ۱۳۹۴ آغاز شد و از آن سال تاکنون، ۲ هزار و ۵۱۵ شرکت حذف شدهاند. پیشبینی میشود این روند در سالهای آتی شتاب بیشتری بگیرد.
طبق آمارها، ۶۶ درصد از شرکتهای دانشبنیان در گروه «نوپا» قرار دارند. انتظار میرود این شرکتها طی ۵ سال به یکی از دستههای «نوآور» یا «فناور» تبدیل وضعیت شوند یا فعالیت خود را متوقف کنند. در سال ۱۴۰۳، از بیش از ۶ هزار و ۶۰۰ شرکت دانشبنیان نوپا، نزدیک به نیمی از آنها بیش از ۵ سال است که به صورت نوپا فعالیت میکنند.
این شرکتها مجموعاً ۴۲۱ هزار فرصت شغلی ایجاد کردهاند. با وجود این، بررسی روند ایجاد اشتغال تماموقت شرکتها نشان میدهد که سرانه کارکنان تماموقت طی ۵ سال اخیر بین ۳۴ تا ۴۲ نفر در نوسان بوده است. افزایش آمار اشتغال بیشتر ناشی از رشد تعداد شرکتها بوده تا توسعه آنها.
در مقایسه بین انواع شرکتهای دانشبنیان، شرکتهای نوآور به نسبت نیروی انسانی و تسهیلات، وضعیت درآمدی بالاتری دارند. با این حال، شرکتهای فناور بهرهوری بیشتری از نظر نسبت سود به درآمد نشان میدهند. ۶۵ درصد از فروش محصولات دانشبنیان توسط شرکتهای فناور محقق شده است.
بیشترین تعداد شرکتهای دانشبنیان در حوزههای برق و الکترونیک (۱۵۸۸ شرکت)، نرمافزار و فناوری اطلاعات (۱۴۸۴ شرکت) و ماشینآلات و تجهیزات پیشرفته (۱۱۴۰ شرکت) شکل گرفتهاند. حوزههای نرمافزار و فناوری اطلاعات، ماشینآلات و تجهیزات پیشرفته و صنایع خلاق، درصد رشد بیشتری نسبت به سال گذشته داشتهاند.
با توجه به گزارش، توسعه اشتغالزایی در شرکتهای دانشبنیان مستلزم برنامهریزی مجزا برای حمایت از سیاستهای جذب، نگهداشت و توانمندسازی کارکنان این شرکتها است. تخمین زده میشود ۱۱۱ هزار نفر از کل کارکنان شرکتهای دانشبنیان، معادل ۲۶ درصد، به طور مستقیم در تولید محصولات دانشبنیان مشغول به کار هستند.