تخصیص هوشمند بار؛ راهکار فناورانه برای کاهش سفرهای خالی و افزایش بهرهوری حملونقل جادهای
وی با اشاره به دادههای سه سال اخیر، اعلام کرد که سهم پیمایش یکسرخالی در کشور افزایش چشمگیری داشته و از هدفگذاری برنامه هفتم پیشرفت عقب مانده است. طبق ماده ۵۶ قانون برنامه هفتم، سازمان راهداری و حملونقل جادهای موظف به کاهش این سهم به کمتر از ۳۰ درصد است، اما آمارها نشان میدهد این میزان از مرز ۴۰ درصد نیز عبور کرده است. سپهرنیا اذعان داشت که هرچند حذف کامل پیمایش خالی در برخی بارهای تخصصی (مانند مواد شیمیایی) دشوار است، اما کاهش آن تا سطح زیر ۳۰ درصد با مدیریت صحیح امکانپذیر است.
این کارشناس در مقایسه با تجارب بینالمللی، میانگین پیمایش یکسرخالی در اتحادیه اروپا را حدود ۲۱ درصد (بر اساس پژوهشهای ۲۰۲۴) و در ترکیه حدود ۳۰ درصد عنوان کرد. او اصلیترین علت وضعیت فعلی در ایران را سازوکار نوبتدهی در سالنهای اعلام بار دانست. این سازوکار که به منظور توزیع عادلانه طراحی شده، در عمل سبب افزایش زمان معطلی رانندگان و عدم بهرهوری ناوگان شده و رانندگان غیربومی را ترغیب میکند تا ترجیحاً خالی بازگردند تا در صفهای طولانی منتظر نمانند.
سپهرنیا افزود که تلاش سازمان راهداری برای جبران این معطلی از طریق قیمتگذاری دستوری برای پوشش بخشی از هزینههای سفر خالی، نهایتاً سهم هزینه حملونقل را در قیمت نهایی کالا افزایش داده است. بر اساس گزارشهای وزارت اقتصاد و اتاق بازرگانی ایران، سهم حملونقل در بهای تمامشده کالا به حدود ۱۲ درصد رسیده که دو برابر میانگین جهانی است.
او به موفقیت حملونقل مسافر در استفاده از پلتفرمها برای مدیریت عرضه، تقاضا و قیمتگذاری پویا اشاره کرد و پیشنهاد داد که همین مدل برای حملونقل بار نیز به کار گرفته شود. به عنوان نمونه، پلتفرم اوبر در آمریکا توانسته با بهینهسازی تطبیق سفرها، پیمایش خالی را چهار درصد کاهش دهد. سپهرنیا تأکید کرد که توسعه پلتفرمهای هوشمند در حوزه بار، میتواند بدون تحمیل نوبتدهی، تخصیص بار را بهصورت دادهمحور انجام دهد. این دیدگاه مورد تأیید مرکز پژوهشهای مجلس بوده و مقالهای از پژوهشگران دانشگاه صنعتی شریف نیز نشان داده است که حذف اجبار نوبتدهی و حرکت به سوی تخصیص هوشمند، پتانسیل کاهش ۱۶ درصدی پیمایش یکسرخالی را دارد و ناوگان را به سمت بهرهوری و کاهش آلایندگی سوق میدهد.