شهروندان از کفایت اعتبار کالابرگ در برابر قیمتها انتقاد دارند؛ چالشهای اجرایی و کارمزد خرید
دولت پس از حذف ارز ترجیحی و افزایش قیمت کالاهای اساسی، از دیماه اجرای مرحله جدید طرح کالابرگ الکترونیکی را بهعنوان سیاست جبرانی آغاز کرد. هدف اصلی این طرح، انتقال مستقیم یارانه کالاهای اساسی به مصرفکننده نهایی و کاهش فشار تورمی بر سبد معیشت خانوارها تعریف شد. در این سازوکار، به هر فرد اعتبار مشخصی برای خرید اقلام اساسی نظیر گوشت، مرغ، روغن، برنج، حبوبات و لبنیات کمچرب اختصاص مییابد و برداشت نقدی یا خرید سایر کالاها با آن ممکن نیست.
با این حال، اجرای طرح از روزهای نخست با چالشهایی همراه بود؛ از جمله اختلالات مقطعی سامانه پرداخت، قطعی اینترنت در برخی فروشگاهها و سردرگمی خریداران درباره نحوه استفاده از اعتبار. یکی از مسائل جنجالی، کارمزد ۵۰۰۰ تومانی هنگام خرید کالابرگی بود که در مشاهدات میدانی و خرید از فروشگاهها مشاهده شد. این در حالی است که مجتبی اخلاقی، مشاور و نماینده تامالاختیار وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعلام کرد که این مبلغ بهصورت سیستمی بهدلیل الزامات شبکه بانکی کسر میشود، اما عیناً به اعتبار یک میلیون تومانی کالابرگ اضافه میگردد و فروشندگان موظف هستند کالا را کامل تحویل دهند.
برخی شهروندان اما گزارش دادند که این بازگشت وجه سیستمی تاکنون رخ نداده و این کارمزد تبدیل به اجباری برای تسهیل فرآیند پرداختی شده که خود این فرآیند را زمانبر و پرزحمت توصیف میکنند.
همچنین، دولت شیوه دومی را برای دریافت کالابرگ اعلام کرد که بر اساس آن ۹ قلم کالای اساسی با قیمت ثابت برای سه ماه در اختیار منتخبین قرار میگیرد، اما به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس دادههای منتشرشده در ایسنا، تا تاریخ ۲۵ بهمنماه، ابلاغیهای مبنی بر چگونگی اجرای این روش به فروشگاهها نرسیده است.
بزرگترین انتقاد وارده به این طرح، کفایت اعتبار تخصیصیافته در برابر سطح واقعی قیمتها پس از حذف ارز ترجیحی است. گزارشهای میدانی از فروشگاههای زنجیرهای تهران حاکی از آن است که با وجود پر بودن قفسهها، اعتبار یک میلیون تومانی برای تکمیل سبد مصرفی خانوار کافی نیست. یکی از خریداران اظهار داشت که خرید دو بسته گوشت یک کیلویی، کل اعتبار را به پایان رسانده و مابهالتفاوت را مجبور به پرداخت از جیب شده است.
در مقابل، مسئولان فروشگاههای زنجیرهای از افزایش تقاضا برای اقلام مشمول و رفع محدودیتهای اولیه در تامین کالا خبر دادند. برخی مدیران فروشگاهها افزایش فروش روغن، برنج، گوشت و مرغ را به واسطه تخصیص کالابرگ تأیید کردند. با این وجود، ضعف زیرساختها در سامانههای پرداخت همچنان یک مشکل عمده است؛ صفهای طولانی صندوقها بهدلیل اختلالات مکرر سامانهها مشاهده میشود که منجر به معطلی و نارضایتی خریداران شده است.
جمعبندی گزارشهای میدانی نشان میدهد طرح کالابرگ در حوزه تامین و دسترسی به کالا موفق بوده و از بروز کمبود جلوگیری کرده است، اما از دیدگاه خانوار، اعتبار تخصیصی با واقعیتهای بازار همخوانی ندارد و تنها بخشی از هزینههای زندگی را پوشش میدهد. با وجود این انتقادات، مسئولان اعلام کردهاند که در یک ماه گذشته، مصرفکنندگان ۷۷ هزار میلیارد تومان کالا در چارچوب این طرح دریافت کردهاند بدون آنکه صف یا کمبودی در بازار ایجاد شود. کارآمدی نهایی این سیاست به مهار تورم و تثبیت قیمتها گره خورده است.