مشاهدات میدانی در مشهد؛ کالابرگ الکترونیکی؛ مسکّن تورم یا تغییر دهنده سبد مصرفی خانوار؟
پس از حذف ارز ترجیحی و افزایش محسوس بهای کالاهای اساسی، دولت از دی ماه سال جاری اجرای مرحله جدید طرح کالابرگ الکترونیکی را بهمنظور کاهش فشار تورمی بر سبد معیشت خانوارها در دستور کار قرار داد. بر اساس این سازوکار، به هر فرد اعتبار مشخصی تخصیص مییابد که صرفاً باید برای خرید اقلام اساسی تعیینشده نظیر گوشت، مرغ، روغن، برنج، حبوبات و لبنیات کمچرب هزینه شود و امکان برداشت نقدی یا خرید سایر کالاها وجود ندارد.
بهگزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس دادههای منتشرشده در ایسنا، گشتوگذار میدانی در بازارهای مشهد حکایت از تجربیات متفاوتی از اجرای این طرح دارد. در میدان استقلال، شهروندان مسن با دستهای خالی در صف قصابیها دیده میشوند؛ شهروندی ۶۵ ساله اظهار داشت با یارانه موجود تنها قادر به خرید یک قلم کالا، نظیر گوشت است و افزایش قیمت گوشت از ۷۵۰ تومان به ۱.۵ میلیون تومان را یادآور شد.
یک بازنشسته نیز اعلام کرد با سه میلیون تومان موجود، با استفاده از کالابرگ تنها توانسته برای سه نفر گوشت خریداری کند و معتقد است این اعتبار صرفاً برای یک قلم کالا کارایی دارد.
چالشهای فروشندگان و نوسان قیمتها
بررسی وضعیت فروشندگان نیز معضلات طرح را نمایان میسازد. یکی از فروشندگان مرغ و گوشت عنوان کرد که دستگاه کالابرگ مغازه وی بهدلیل فروش تخممرغ و مرغ قطع شده و با وجود درج در پروانه کسب، از سوی ناظران متخلف شناخته شده است. قیمتهای اعلامی در این مغازه مرغ کیلویی ۲۰۵ الی ۲۱۳ هزار تومان و تخممرغ کیلویی ۱۱۰ هزار تومان اعلام شد.
یکی دیگر از عرضهکنندگان کالابرگ به ایسنا گفت که قیمت مرغ از ۱۸۵ هزار تومان به بیش از ۲۰۰ هزار تومان و تخممرغ از ۱۲۵ هزار تومان به ۱۴۵ هزار تومان رسیده و نوسان قیمتها در بازار هر روز شکل متفاوتی به خود میگیرد.
در یک خواروبارفروشی کوچک نزدیک میدان توحید، فروشندهای که از سال گذشته کالابرگ را فعال کرده بود، به مشکلات سیستمی اشاره کرد. وی تأکید کرد که سیستم کالابرگ بسیاری از مغازهها قطع شده و اطلاعاتی درباره علت آن در دسترس نیست. همچنین، واریزیهای قدیمی تا چهار و پنج ماه پیش هنوز به حساب فروشندگان واریز نشده است، هرچند در دوره جدید پرداختها بهصورت روزانه انجام میشود که اقدام مثبتی تلقی شده است. این فروشنده افزود که اقلامی نظیر میگو و شنیسل مرغ در لیست کالابرگ هستند که با میزان اعتبار تخصیصیافته برای خانوادههای چهارنفره، امکان خرید برنج وجود ندارد و اغلب کالاهایی نظیر ماکارونی، رب و روغن خریداری میشود. وی اذعان داشت که فروشگاههایی که کالابرگ را ارائه میدهند، شاهد افزایش صددرصدی فروش بودهاند.
رضایت نسبی در مقابل تأثیر اندک بر گرانی
در مقابل، خانوادههایی نیز وجود دارند که از این طرح رضایت دارند. یک زوج جوان که منتظر فرزند سوم خود بودند، از کالابرگ تشکر کرده و آن را کمک حال دانستند. با این حال، بسیاری از شهروندان معتقدند که افزایش قیمتها، تأثیر کالابرگ را کمرنگ کرده است. یک شهروند در فروشگاه بزرگی عنوان کرد که قیمتها از هفته گذشته افزایش یافته و حتی سویا که مصرف اصلی قشر ضعیف است، از ۸۰ هزار تومان به ۱۷۵ هزار تومان رسیده است.
مردی دیگر اظهار داشت که اجناس ۱۰۰ درصد گران شدهاند اما کالابرگ تنها ۱۰ درصد کمککننده است. فروشندگان نیز از سرگردانی در زمینه قیمتها و تفاوت فاحش میان قیمتها در مغازههای مختلف گلایه دارند.
در فروشگاههای زنجیرهای، رضایت از کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی هزینهها مطرح شد، اما انتقاداتی نیز وجود داشت؛ ازجمله عدم تنوع برند و مواردی مانند درج اقلام گرانقیمت مانند میگو در لیست کالابرگ که با اعتبار موجود مضحک به نظر میرسد. یکی از شهروندان به قیمت سه میلیون و ۹۰۰ هزار تومانی یک دست لباس بچه اشاره کرد و گفت که این میزان تورم، کالابرگ را بیاثر کرده است.
تغییر ذهنیت مصرفکننده
مشکلات سیستمی نیز پابرجاست؛ برخی شهروندان از هنگ کردن دستگاه و معطل شدن ۲۰ دقیقهای و سپس خطا دادن سیستم خبر دادند که منجر به تغییر قیمتها هنگام مراجعه مجدد شد. فروشندگان نیز قطع شدن سیستم در شبها و عدم اطلاعرسانی شفاف را تأیید کردند.
شاید نگرانکنندهترین نکته، تغییر در ذهنیت خریداران باشد. یک شهروند میانسال گفت که دیگر افراد درگیر این موضوع هستند که با کالابرگ «چه چیزی میتوانند بخرند» و نه «چه نیازی دارند». این امر نشان میدهد که طرح حمایتی، در برابر تورم افسارگسیخته، تنها حکم مُسکنی موقت را دارد و موجب شده است اولویت خرید از نیاز واقعی به فهرست اقلام موجود تغییر کند.
مشاهدات میدانی نشان میدهد کالابرگ الکترونیکی با نقاط قوت نظیر پرداخت روزانه، سرعت عملیات و استقبال مردمی، توانسته رضایت نسبی برخی را جلب کند، اما جهش مداوم قیمتها عملاً تأثیر آن را محدود ساخته و خطاهای سیستمی به دغدغههای موجود افزوده است.