کشاورزی قراردادی و زیرساختهای صادراتی؛ راهکار کلیدی دولت برای حذف واسطهها و پایان خامفروشی
پایان خامفروشی محصولات کشاورزی با توسعه قراردادها و تقویت صادرات
کارشناسان و فعالان بخش کشاورزی، کلید حل معضل قدیمی خامفروشی را در توسعه کشاورزی قراردادی، تقویت زیرساختهای فرآوری و لجستیک صادراتی و شفافسازی نظام عرضه میدانند. این رویکرد نه تنها میتواند سود تولیدکننده و رضایت مصرفکننده را افزایش دهد، بلکه به تقویت اقتصاد ملی نیز یاری میرساند. در همین راستا، بازتعریف نقش واسطهها، ساماندهی فرآیندهای گمرکی و جلوگیری از عرضه محصول به صورت فلهای، به مطالبهای مشترک تبدیل شده است.
از دست رفتن ارزش افزوده در چرخه توزیع سنتی
محمد محمدی، یکی از کشاورزان باسابقه شمال کشور، به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس دادههای منتشرشده در ایسنا، بیان کرد که بزرگترین آسیب متوجه کشاورزان، خامفروشی محصولاتی است که با تحمل هزینههای بالا و ریسکهای اقلیمی تولید شدهاند. او اشاره کرد که محصول بدون فرآوری مناسب و بستهبندی استاندارد به صورت فلهای فروخته میشود و بخش اصلی ارزش افزوده، هنگام صادرات محصول خام به کشور مقصد، توسط واسطهها جذب میشود.
محمدی تأکید کرد که فروش محصول از طریق قراردادهای مشخص، قیمت را از ابتدا شفاف میکند و کیفیت را بر اساس نیاز بازار هدف تنظیم مینماید. او تعدد واسطهها در زنجیره توزیع را عاملی برای کاهش رضایت تولیدکننده و افزایش قیمت نهایی برای مصرفکننده دانست و کوتاهسازی این زنجیره را ضروری شمرد.
نقش زیرساختها در زنجیره یکپارچه کشاورزی
علیاصغری، کارشناس حوزه کشاورزی و زنجیره تأمین، ریشه مشکلات موجود را در نبود یک زنجیره یکپارچه از تولید تا صادرات میداند. به گفته وی، خامفروشی نتیجه ضعف در حلقههای فرآوری، بستهبندی، لجستیک و برندسازی است و کشور را از ارزش افزوده محروم میسازد.
این کارشناس کشاورزی چالشهای گمرکی را یکی دیگر از موانع صادرات دانست و اشاره کرد که فرآیندهای اداری زمانبر، بهویژه برای محصولات فسادپذیر، هزینه و ریسک صادرات را بالا میبرد. اصغری حذف واسطههای غیرضروری را نه به معنای حذف شبکه توزیع، بلکه کوتاهسازی و شفافسازی آن دانست تا اطلاعات تولید، موجودی و صادرات قابلیت رصد داشته باشد.
کشاورزی قراردادی از نظر اصغری، مکمل توسعه صادرات است؛ زیرا تولید را بر اساس سفارش بازار هدایت کرده و استانداردهای کیفی، نوع بستهبندی و زمان برداشت را از ابتدا مشخص میسازد. این امر کاهش ضایعات و افزایش قدرت رقابت را به دنبال خواهد داشت.
سیاستهای وزارت جهاد کشاورزی بر محور کشاورزی قراردادی
در پاسخ به مطالبات فعالان بازار، وزیر جهاد کشاورزی در سفر به مازندران، توسعه کشاورزی قراردادی و تقویت زیرساختهای صادراتمحور را محور اصلی سیاستهای این وزارتخانه اعلام کرد. غلامرضا نوری قزلجه با بازدید از یک پایانه صادراتی، اظهار داشت که این پایانهها حلقه تکمیلکننده زنجیره ارزش محصولات کشاورزی هستند.
وزیر جهاد کشاورزی تصریح کرد که این مجموعهها با ایجاد شفافیت در عرضه، حذف واسطههای غیرضروری، کاهش هزینههای مبادله و افزایش سهم تولیدکننده از ارزش نهایی محصول، نقش مهمی در توسعه پایدار ایفا میکنند. او توسعه کشاورزی قراردادی را راهکاری مؤثر برای مدیریت تولید بر اساس نیاز بازار و همسو با اهداف صادرات غیرنفتی دانست.
زیرساختهای مدرن برای جهش صادراتی
خلیل قلیزاده، کارآفرین بخش کشاورزی در مازندران، به ظرفیتهای پایانه محصولات کشاورزی این استان اشاره کرد که با سرمایهگذاری ۲۸ میلیون دلاری، ظرفیت سالانه ۳۷۶ هزار تن سورت، بستهبندی و انجماد محصولات را فراهم کرده است. این زیرساختها شامل سیستمهای پیشرفته حفظ زنجیره سرد و استقرار نظامهای ردیابی مطابق با استانداردهای بینالمللی است.
قلیزاده تأکید کرد که وجود این زیرساختهای لجستیکی و مدیریتی در تنظیم بازار داخلی، تأمین امنیت غذایی و کاهش ضایعات مؤثر است. ثبت این مجموعه در گمرک کشور چین و صادرات هدفمند به حوزه خلیج فارس، روسیه و چین، نشان از نقش این زیرساختها در توسعه سهم ایران در بازارهای منطقهای و جهانی دارد و گامی مؤثر در تکمیل زنجیره ارزش صادراتی محسوب میشود.