عقبنشینی لبنیات از سبد مصرفی؛ برنج، روغن و مرغ پیشتاز کالابرگ
کاهش شدید مصرف لبنیات و نگرانیهای تغذیهای
بر اساس آمارهای رسمی، سرانه مصرف لبنیات در کشور حدود ۶۰ تا ۷۰ کیلوگرم در سال برآورد میشود، که این رقم در مقایسه با استاندارد جهانی ۱۶۰ کیلوگرم، زنگ خطری جدی محسوب میشود. گزارشها حاکی از آن است که کاهش مصرف شیر، ماست و پنیر بهویژه در خانوارهای با درآمد پایین، این محصولات را از کالای ضروری به کالایی نیمهلوکس سوق داده است. کارشناسان تغذیه تأکید دارند که تداوم این روند میتواند منجر به افزایش شیوع بیماریهای مرتبط با کمبود کلسیم و سوءتغذیه پنهان در آینده شود.
حذف ارز ترجیحی؛ عامل اصلی جهش قیمت
نقطه عطف افزایش قیمت فرآوردههای لبنی، حذف ارز ترجیحی اختصاصیافته به نهادههای دامی بود. این اقدام اگرچه با هدف اصلاح ساختار یارانهها صورت گرفت، اما به افزایش چشمگیر هزینههای تولید شیر خام و به تبع آن، رشد قیمت محصولات لبنی منجر شد. پس از این تغییر سیاست، قیمت اقلامی نظیر شیر، ماست و پنیر در مراحل متعدد افزایش یافت. به عنوان مثال، قیمت ماست دبهای کمچرب ۲ کیلویی به ۱۶۵ هزار تومان و پنیر خامهای ۱۰۰ گرمی به ۳۵ هزار تومان رسیده است که نشاندهنده رشد چندبرابری در بازه زمانی کوتاه است. این افزایشها به افت شدید تقاضا دامن زده است.
عملکرد کالابرگ الکترونیکی در جبران هزینهها
دولت در واکنش به پیامدهای حذف ارز ترجیحی، طرح کالابرگ الکترونیکی را اجرا کرد و لبنیات را نیز در فهرست کالاهای مشمول قرار داد. با این حال، گزارشها نشان میدهد که اعتبار تخصیصیافته، تنوع محدود اقلام، و اختلاف قیمت قابل توجه بین قیمت کالابرگی و بازار آزاد، باعث شده است که خانوارهای ایرانی ترجیح دهند اعتبار خود را صرف کالاهای سیرکنندهتر و ارزانتری مانند برنج، روغن و مرغ کنند. در نتیجه، لبنیات همچنان یا از سبد مصرفی حذف یا میزان مصرف آن به شدت محدود شده است.
تأثیر تورم بر صنعت و انتظارات فعالان
با وجود آنکه متصدیان فروشگاهها اعلام کردهاند که طرح کالابرگ منجر به استقبال بیشتر مردم از خرید کالاهای اساسی شده، اما این استقبال بیشتر متوجه روغن، مرغ و برنج بوده است. محمد فربد، سخنگوی انجمن صنایع لبنی ایران، در گفتوگو با ایسنا، حذف ارز ترجیحی را در جهت منافع ملی دانست و تأکید کرد که این امر به حذف رانت و شفافیت کمک کرده است. وی معتقد است اگر دولت کمکهای لازم متناسب با افزایش قیمت تمام شده را به مردم منتقل کند، صنعت لبنیات متضرر نخواهد شد. فربد افزود، طرح کالابرگ تنها در صورت بازیابی قدرت خرید خانوار، میتواند سرانه مصرف را افزایش دهد، اما در شرایط کنونی که افزایش قیمتی در علوفه و شیر خام پس از حذف ارز ترجیحی رخ داده، کاهش مصرف مشهود است. سخنگوی انجمن صنایع لبنی همچنین تأکید کرد که این صنعت مشکلی در تأمین و توزیع کالا در ماه مبارک رمضان ندارد.
به گزارش بخش اقتصاد وبانگاه بر اساس دادههای منتشرشده در ایسنا، تداوم این روند کاهش مصرف، علاوه بر تبعات اقتصادی، هزینههای سنگینی برای نظام سلامت کشور در بر خواهد داشت و نیازمند بازنگری فوری در سیاستهای حمایتی دولت است.