جنگ اوکراین در سال چهارم: ابتکار عمل در دست مسکو و بنبست مذاکرات
به گزارش بخش بینالملل وبانگاه بر اساس دادههای منتشرشده در خبرگزاری مهر، جنگ اوکراین در چهارمین سال خود، به تقابلی فرسایشی تبدیل شده است. روسیه با حفظ برتری آتش، پیشرویهای تدریجی در شرق و فشار مستمر بر زیرساختهای اوکراین، توانسته موقعیت خود را تثبیت کند. در سطح سیاسی نیز مذاکرات بدون گشایش تعیینکننده ادامه دارد و نشانههایی از خستگی در اجماع غربی دیده میشود؛ مجموعه عواملی که در سال چهارم، کفه ترازو را بیش از پیش به سود مسکو سنگین کرده است.
تحرکات میدانی؛ جنگ در جبهه شرقی و رقابت در عمق راهبردی، مشخصه اصلی این دوره است. تمرکز اصلی نیروهای روسیه بر تثبیت خطوط جبهه در منطقه دونتسک و حفظ فشار نظامی بر محورهای شرقی قرار دارد. شهر پوکروفسک یکی از گرههای راهبردی لجستیکی شرق اوکراین محسوب میشود و تغییر احتمالی کنترل آن میتواند دستاورد مهمی برای مسکو باشد. جنگ هوایی همچنان ابزار اصلی فشار بر زیرساختهای شهری اوکراین است و در حملات اخیر، شهرهایی از جمله اودسا و زاپوریژیا هدف موجی از موشکها و پهپادها قرار گرفتند.
در مقابل، روسیه نیز از افزایش تهدیدات پهپادی اوکراین خبر داده است. تبادل حملات پهپادی و موشکی نشان میدهد جنگ به مرحلهای رسیده است که رقابت اصلی بیش از تغییرات ناگهانی در خطوط عملیاتی، بر فرسایش توان صنعتی و نظامی دو طرف متمرکز شده است. بر اساس تحلیلهای مؤسسه مطالعات جنگ، نیروهای روسیه در فاصله ۲۰ ژانویه تا ۱۷ فوریه ۲۰۲۶ حدود ۱۲۷ مایل مربع از خاک اوکراین را تصرف کردهاند.
ژنو؛ میز مذاکرهای میان شرطهای حداکثری و چشمانداز توافقی دور. در روزهای ۱۷ و ۱۸ فوریه، نمایندگان روسیه، اوکراین و آمریکا در ژنو گرد میزی نعلاسبی شکل نشستند اما همانند مذاکرات پیشین، بدون دستاورد سیاسی مشخص پایان یافت و اختلافات بنیادی همچنان پابرجا ماند. موضع مسکو در این مذاکرات تغییر محسوسی نکرد و بر بهرسمیتشناختن دستاوردهای سرزمینی خود و انصراف اوکراین از مسیر عضویت در ناتو تأکید دارد.
در مقابل، موضع کییف مبتنی بر توقف درگیریها در خطوط فعلی جبهه بهعنوان نقطه آغاز هر توافق سیاسی است. ولودیمیر زلنسکی تأکید کرده است که جامعه اوکراین پذیرای هیچ همهپرسی نخواهد بود که به واگذاری گسترده سرزمین منجر شود. نقش واشنگتن در مذاکرات ژنو به یکی از محورهای حساس سیاسی تبدیل شده است. دونالد ترامپ برای دستیابی به توافق زمانبندی تا ژوئن تعیین و فشار اصلی را متوجه کییف کرده است.
در مجموع، تنها حوزهای که در مذاکرات ژنو نشانههایی از پیشرفت محدود داشت، مسائل فنی مربوط به نظارت بر آتشبس احتمالی بود. طرفین درباره ضرورت وجود سازوکار مشترک پایش میدانی و نقش نظارتی آمریکا به جمعبندی نسبی رسیدند اما موضوعات سیاسی اصلی، بهویژه تعیین سرنوشت مناطق مورد مناقشه، همچنان در وضعیت بنبست قرار دارد.
در چهارمین سال جنگ، موقعیت راهبردی روسیه نسبت به ابتدای منازعه تقویت شد. مسکو توانسته بخشهایی از شرق اوکراین را تحت کنترل نگه دارد و در اغلب محورهای میدانی، ابتکار عمل عملیاتی را حفظ کند. همزمان، اقتصاد روسیه در برابر فشار گسترده تحریمهای غربی دچار فروپاشی نشده و تحلیلهای اطلاعاتی اروپایی نشان میدهد ظرفیت صنعتی و نظامی این کشور برای ادامه جنگ فرسایشی همچنان فعال است. در جبهه نظامی، سناریوی غالب در کوتاهمدت تداوم جنگ فرسایشی ارزیابی میشود.