کارشناس اقتصادی: طرح انتقال سهمیه سوخت به کارت بانکی شفافیت جدیدی ایجاد نمیکند
سید بهاءالدین حسینیهاشمی، کارشناس حوزه بانک و اقتصاد، در خصوص هدف از انتقال سهمیه سوخت به کارتهای بانکی توضیحاتی ارائه کرد. وی با اشاره به مصوبه اجرای این طرح که بر اساس آن، فرد با کارت بانکی خود سوختگیری کرده و همزمان مبلغ آن از حسابش کسر میشود، بیان داشت: هدف اعلامی این طرح، اصلاح شیوه عرضه بنزین یارانهای، شفافسازی مصرف و سادهتر شدن فرآیند سوختگیری عنوان شده است. با این حال، حسینیهاشمی معتقد است در عمل تنها کارت سوخت حذف میشود و سیستم هوشمند سوخترسانی همچنان برقرار خواهد بود. محاسبات مربوط به سهمیه هر خودرو، قیمت سهمیهای و نرخ آزاد در مرکز داده سامانه کارت سوخت انجام میشود و برای انجام پرداخت، لازم است ارتباطی میان سیستم بانکی و این مرکز داده برقرار شود که این خود میتواند موجب بروز مشکلاتی شود.
او با بیان اینکه این اقدام به نظر میرسد بیشتر پاک کردن صورت مسئله اصلی است تا حل آن، افزود: طرح مذکور چه شفافیت جدیدی ایجاد میکند؟ مسائل دیگری نظیر مالک نبودن راننده، خودروهای شرکتی و کامیونهای با چند مالک نیز مطرح است. آیا کارت همه مالکان باید متصل شود؟ در صورت عدم تخصیص کارت سوخت به هر دلیل، نحوه سوختگیری چگونه خواهد بود؟ اینها از جمله مسائلی هستند که نیازمند هماهنگی بین بانکها، وزارت ارتباطات و وزارت اقتصاد است.
حسینیهاشمی در پاسخ به این سوال که آیا این طرح به شفافیت در مصرف و توزیع یارانه سوخت کمک میکند، تصریح کرد: کارتهای سوخت فعلی معتبر هستند و شفافیت لازم وجود دارد. کاملاً مشخص است چه میزان سوخت وارد جایگاه میشود و چه مقدار فروخته میشود. هر خودرو با کد ملی مالک شناسایی شده و تمامی اطلاعات ثبت است، لذا مشخص نیست این طرح چه شفافیت جدیدی را به ارمغان میآورد.
وی در خصوص یارانه سوخت بیان داشت: بحث یارانه سوخت موضوعی جداگانه است. افرادی که خودرو ندارند، در حال حاضر به دلیل شرایط موجود نمیتوانند از این یارانه استفاده کنند. در گذشته مطرح بود که سهمیه سوخت به همه افراد، چه دارای خودرو و چه بدون خودرو، داده شود تا امکان استفاده یا واگذاری آن فراهم شود. اگر هدف این طرح، چنین موضوعی باشد، بحث کاملاً متفاوت خواهد بود. در شرایط کنونی، به نظر میرسد این اقدام بیشتر پاک کردن صورت مسئله اصلی است تا حل آن.
این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: در حال حاضر، میزان ورود و فروش سوخت، خودروها و مالکان کاملاً مشخص و قابل کنترل است. بنابراین، این طرح کمک چندانی به شفافسازی یا اصلاح شیوه فعلی نمیکند. شاید تنها مزیت آن، سادهتر شدن فرآیند باشد که فرد به جای دو کارت، یک کارت استفاده کند، اما حتی این مورد نیز میتواند مشکلات جدیدی را ایجاد کند.
حسینیهاشمی در پاسخ به این سوال که آیا زیرساخت نظام بانکی آمادگی اجرای این طرح را دارد، خاطرنشان کرد: از نظر فنی، سیستم بانکی قابلیت اتصال و انجام پرداخت را دارد، اما نیازمند اصلاحاتی در هسته بانکی (Core Banking) بانکها و سامانههای داده است تا بتوانند اطلاعات سهمیه را از مرکز هوشمند سوخت دریافت و اعمال کنند. همچنین، چالشهایی در مواردی که خودرو متعلق به شرکت است یا راننده مالک نیست و کارت به نام فرد دیگری ثبت شده، وجود دارد. در مجموع، از نظر بانکی این امر امکانپذیر است، اما نیازمند هماهنگی و اصلاحات نرمافزاری خواهد بود.
وی در پاسخ به این سوال که آیا تجربه مشابهی در سایر کشورها وجود دارد، توضیح داد: تا جایی که اطلاع دارم، کشورهایی که سهمیهبندی با کارت سوخت ندارند، سیستم چند نرخی نیز ندارند. در این کشورها، کارت بانکی در جایگاه وارد شده و پرداخت انجام میشود، مانند فروشگاهها. در آنجا بحث سهمیه، مازاد یا نرخ آزاد مطرح نیست که نیاز به ارتباط با مرکز داده جداگانه داشته باشد. بنابراین، شرایط آن کشورها با وضعیت ایران متفاوت است.