فروپاشی هیبتِ رسانهای و اخلاقیِ قدرتهای امپریالیستی
پدیدهی پهپادهای ایرانی با صدایی شبیه دستگاه چمنزنی، نمونهای معاصر از فروپاشی هیبتِ رسانهای و اخلاقیِ قدرتهای امپریالیستی است. در این چارچوب، صدای زمخت و زمینیِ پهپاد ایرانی، دیگر صرفاً یک ویژگی فنی نیست، بلکه تبدیل به بیانیهای زیباییشناختی و سیاسی میشود؛ تصویری از #مقاومتفرهنگی در برابر هژمونی رسانهای غرب.
در مقیاسی وسیعتر، این کنش زیباییشناختی نوعی «نویزفرهنگی» در سامانهی جنگ شناختی و رسانهای غرب تولید میکند؛ نویزی که تصویر «نظم، دقت و اخلاق» را به چالش میکشد و هژمونی معنا را از درون متزلزل میسازد. از این منظر، صدای چمنزن نه نشانهی ضعف، که تجلیِ استراتژی فرهنگیِ مقاومت است: انتقال نبرد از سطح قدرت فیزیکی به میدانِ ادراک و بازنمایی.تلاش میکنم در این یادداشت به تحلیل شناختی پدیده پهپاد ایرانی با این وصف بپردازم.
1. لایهی نمادین: تمسخرِ «فناوری بهظاهر والا»: غرب ادعای برتری نظامی را با هواپیماها و غیره دارد. اما وقتی پهپادهای ایرانی وارد صحنه میشوند – و رسانهها میگویند صدایی شبیه دستگاه چمنزنی دارند – این نماد قدرت به طنز بدل میشود. در واقع، «صدای چمنزن» استعارهای است از فروپاشی هیبت تکنولوژی اقتدارگرای غربی.
2. چالش قدرت و امپریالیسم رسانهای: امپریالیسم نهفقط نظامی بلکه روایی و رسانهای است. می بینیم جنگ رسانهای گستردهای توسط آمریکا و اسرائیل علیه ایران به راه افتاده است. بنابراین، تمسخر در اینجا شکلی از مقاومتفرهنگی است — نهفقط نظامی. صدای زمخت پهپاد ایرانی، هیمنهی نرم رسانهای آمریکا را میشکند و با گونهای صدای متفاوت مقاومت فرهنگی خود را در برابر رسانههای غربی به نمایش میگذارد.
3. فروپاشی مرز «نو» و «کهن»: جوامع غربی، هر فناوری جدید را «نو» و برتر میپندارند، در حالی که ماهیت قدرت در آن تغییر نکرده است. همه فناوریهای غرب در جهت نشان دادن برتری نظام سلطه به کار میروند. آنها ادعا میکنند که فناوریهای جدید وضعیت استثنایی و اسطوری به غرب داده است، اما وقتی صدای این پهپادها طنزآمیز جلوه میکند، در واقع اسطوره «جدید بودن» و «استثناییبودن» فناوری غربی شکسته میشود.
4. طنز بهمثابه نقد «جنگفاضلانه»: تمسخر صدای پهپاد (مثل چمنزن) شکلی از نقد فرهنگی از پایین است. این طنز سه کار انجام میدهد: افسون تکنولوژی را میشکند؛ مرز میان قدرت و ضعف، مرکز و پیرامون را برعکس میکند؛ رسانهی غربی را مجبور میکند با تصویری کاملاً متفاوت روبهرو شود.
خلاصه، صدای چمنزن، صدای فروپاشی هیبتِ رسانهای و اخلاقیِ قدرتهای امپریالیستی است.
یادداشت از: حجتالاسلام علیرضا قائمی نیا، استاد حوزه و دانشگاه