نقش سورههای توحید و مسد در تبلیغ اسلام
سوره مسد در حکم تحدی قرآن و پیامبر اکرم(ص) در همان روز نخست اعلان عمومی رسالت بود که قریش را از رهگذر بزرگ آنها به شدت به چالش کشید. ابولهب بزرگ قریش که ثروتمند و جایگاه والایی نزد آنان داشت، در نخستین تجمع پیامبر اکرم(ص) به ایشان جسارت کرد و در پی آن سوره مسد او و همسر شاعرهاش را هجو کرد.
هجوی که آنان را چون دیوانگان از خانه بیرون کشید. ام جمیل سنگ به دست در کوچههای مکه دنبال پیامبر(ص) میگشت تا او را با سنگ بزند و فریاد میزد محمد(ص) مرا هجو کرده است، البته اشعاری توهین آمیز سرود ولی عرب میفهمید که جواب هجو باید در خور هجو باشد وگرنه ارزش عرضه ندارد و خود هجوی دیگر علیه خود آنان است. آری، هجو در عرب بیپاسخ نمیماند، ولی این هجو بیپاسخ ماند.
سوره مسد نماد خواری و ذلت بود که به مدت تقریبا 10 سال بر گردن ابولهب، بلکه مشرکان قریش آویزان بود ولی آنها نتوانستند آن را با معارضه پاسخ دهند و بعد از مرگ ابولهب نیز هرگز نتوانستند آن را از گردن خود بازکنند. ابولهب به راحتی میتوانست همه شاعران مکه و غیر آن را در زمان ضعف شدید پیامبر(ص) به خدمت بگیرد تا هجوی بسازند.
در مقابل هجو پیامبر(ص) ولی عاجز ماند و او و همکیشانش برای دفاع به شمشیر و دادن جان و مال پناه بردند. این خواری و ذلت با فرود آمدن پی در پی آیات تحدی در سالهای بعد روز به روز وسیعتر و عمیقتر میشد، زیرا مطالبه معارضه را از آنان به ویژه در برابر مسد و توحید چند چندان کرد. عجز ابولهب در برابر این تحدی غیررسمی ولی بسیار شدید دور از چشم مردم نبود.
آمدن آیات تحدی زبان آنان را باز میکرد که خوب، چرا برابر این سوره پنجآیهای سورهای نمیسازید تا هم کار محمد (ص) و اسلامش را یکسره کنید و هم خواری و مذلت هجو او را از چهره بزدایید؟ تأثیری و تحدی سوره مسد برای قریش از آیات تحدی سختتر و گرانتر بود که با آیات تحدی تقویت شد. آیات تحدی عالمیان را به هماوردی فراخواند، ولی سوره مسد قریشیان را بیچاره کرد.
متأسفانه نقش این دو سوره در ترویج اسلام و قرآن در منابع تاریخ اسلام و تفاسیر دیده نشده است و جای آن خالی است.ضمناً این سوره دلیل دیگری است بر این که معجزه ابزار تبلیغی و دفاعی هر دو بوده است نه صرفا دفاعی، چنانکه برخی گفتهاند.
یادداشت از: حجتالاسلام والمسلمین محمدحسن جواهری، استاد حوزه