ابرچالش پرتنش زباله کرج و داستان تکراری شیرابه؛ حلقهدره بحرانی شد
از مشکلات زیستمحیطی ناشی از شیرابهها و بوی نامطبوع گرفته تا نیاز به گسترش و بهینهسازی، همواره مسائلی بودهاند که مدیریت این مرکز را به یکی از اولویتهای اصلی شهرداری کرج تبدیل کردهاند و همین امر، نیاز به اتخاذ راهکارهای پایدار و بلندمدت را ضروری میسازد.
خبرنگار تسنیم در گفتوگویی تفصیلی با مجتبی کیانی، مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری کرج، به بررسی عمیق چالشهای موجود در حلقهدره و راهکارهای بالقوه برای برونرفت از این وضعیت پرداخت که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
تسنیم: با عنایت به وضعیت فعلی مرکز دفن زباله حلقهدره و چالشهای زیستمحیطی ناشی از آن، چه رویکردهایی را میتوان در نظر گرفت تا کمی از مشکلات بکاهد؟
با توجه به وجود مشکلاتی در حوزه زباله و مرکز دفن زباله حلقه دره، دو روش برای بهبود این وضعیت وجود دارد؛ یکی اینکه این مرکز بهینهسازی شود و دیگری اینکه جابجایی آن صورت گیرد که بدین منظور باید مطالعاتی انجام، زمین شناسایی و روی آن کار شود.
اما ترجیح ما روش اول است، زیرا زحمات بسیاری برای این مکان کشیده و در زمان راهاندازی، با موقعیت سنجی درست، مکان مناسبی انتخاب شده اما گسترش شهر و پس از آن اضافه شدن فرودگاه بینالمللی پیام و سپس شهرک ابریشم به این منطقه موجب ایجاد برخی مشکلات شده است.
حلقهدره با یکسری مشکلات محیطزیستی مواجه است که اگر بتوانیم، ظرفیت کارخانه کمپوست را افزایش دهیم و مثلاً یک خط دیگر راهاندازی کنیم، شرایط بهتری ایجاد میشود. یکسری اقدامات مانند پیرولیز، ایزولهسازی لاگونها، تصفیه و حتی تولید گاز از شیرابهها نیز قابل انجام است.
در حال حاضر، از یک هزار و 500 تن زبالهای که روزانه به حلقهدره وارد میشود، تقریباً حدود یک هزار تن دفن میشود؛ هرچقدر این زباله به کمپوست تبدیل یا تفکیک شود و یا سایر فرآیندها روی آن صورت گیرد، هم سود بهتری دارد و هم فضای محیطزیستی بهتری را ایجاد میکند.
تسنیم: منظور از بهینهسازی چیست و در این زمینه چه اقداماتی میتوان انجام داد؟
با اختصاص اعتبار ملی مناسب میتوان مرکز دفن زباله حلقهدره را بهینهسازی و حفظ کرد که بدین منظور، حدود یک هزار میلیارد تومان اعتبار ملی نیاز است تا اورهالسازی انجام شود، ظرفیت کارخانه کمپوست افزایش یابد، خطوط 2 و 3 آن راهاندازی شود و از لحاظ محیطزیستی نیز بتوان روی آن کار کرد.
در حال حاضر، بسیاری از موضوعات در حلقهدره مغفول مانده است. برای مثال، میتوان پناهگاه سگهای بلاصاحب را در آنجا ارتقا داد. همچنین در رابطه با شیرابهها که اکنون به روش بازچرخانی در حال خشککردن آنها هستیم، میتوان سرمایهگذاری بهتری انجام داد.
پیرولیز نیز موضوعی است که میتواند کمک زیادی به ما کند. همچنین میتوان دستگاه پیلر را تهیه کرد تا تمام پلاستیکها و لاستیکها در آنجا وارد فرآیند بازیافت شوند. این اقدام، ضمن کاهش حجم پسماند دفنی، میتواند به ایجاد ارزشافزوده و بهبود شاخصهای محیطزیستی منجر شود.
تسنیم: در خصوص جابهجایی حلقهدره اقدامی صورت گرفته و آیا به نظر شما این کار منطقی است؟
اما در خصوص انتخاب مکان جدید و انتقال حلقهدره، قراردادی با دانشکده محیطزیست دانشگاه تهران منعقد کردهایم برای مکانیابی یک محل جدید برای دفن زبالههای استان البرز که اکنون مطالعات آن در حال انجام است تا ببینیم آیا در استان، جایی برای انتقال این مجموعه داریم یا نه.
پس از اینکه محل مشخص شد، باید بررسی کنیم که آیا از نظر اقتصادی مقرونبهصرفه هست که این مکان را به آنجا منتقل کنیم یا خیر؟ زیرا حتی در صورت انتقال حلقهدره، تا سالیان سال هم شیرابه تولید میشود، هم همان بو را دارد و همان اتفاقاتی که اکنون رخ میدهد، ادامه خواهد داشت.
در واقع، آلودگی ایجاد شده در این مکان، به جای دیگری منتقل و یک محل دیگر نیز آلوده میشود اما با تمام این تفاسیر، مقاومتی نسبت به این اقدام نداریم و اگر محیطزیست، جهاد کشاورزی، استانداری یا کارگروه مدیریت پسماند استان تشخیص بدهند و صلاح بدانند، قطعاً حلقهدره جابجا میشود.
این موضوع پیش از سال جدید حتی در هیئتوزیران هم مطرح شد، زیرا دوستان فرودگاه بینالمللی پیام پیگیر این موضوع بودند اما منتج به نتیجه نشد و هنوز موردی را به ما ابلاغ نکردهاند، اما ترجیح خود ما بهعنوان متولی کار، بحث بهینهسازی مرکز دفن زباله حلقهدره است.
فکر میکنیم که اگر قرار باشد هزینهای برای ایجاد و راهاندازی مکان دوم صرف شود، بهتر است همین هزینه را برای بهینهسازی اختصاص دهیم، چراکه از نظر ما، کارایی آن برای ما بسیار بهتر و بیشتر خواهد بود و از انتقال مشکلات موجود به مکانی دیگر جلوگیری میکند.
تسنیم: اکنون حلقه دره در چه وضعیتی قرار دارد؟
ما امسال در بحث شیرابهها به موفقیتهایی دست پیدا کردهایم که فکر میکنم در طول 20 سال گذشته حلقهدره بیسابقه بوده است. ما آنجا 13 حوضچه پر از شیرابه داشتیم که از این تعداد تقریباً هشت مورد را بهطور کامل خشک کردیم و تعداد باقیمانده را هم به 50 درصد رساندیم.
در این زمینه کار را به دو روش پیش بردیم؛ یکی بازچرخانی بود که انجام شد و دیگری هم بحث تبخیر سطحی. این دو روش علمی که مورد تأیید محیطزیست هم بود را با جدیت در سال گذشته پیگیری کردیم و توانستیم این اتفاق را رقم بزنیم. اکنون بسیاری از حوضچههای ما در آنجا خشک است.
مورد دیگری که حلقهدره دارد، بحث نوع خاک رسی آنجاست. در مکانیابیهای صورتگرفته در سال 68 مشخص شد آنجا خاک رس نفوذناپذیری دارد. ما لاگونهایی را که خشک کردیم، بعد از 30 سال که شیرابه داخل آنها بوده، از کف آنها نمونهبرداری کردیم.
در نهایت در عمق 180 سانتیمتر به خاک بکر دستنخورده رسیدیم و شیرابهها نفوذ نکرده بود. آزمایش مکانیک خاکی که در آنجا انجام دادیم، به ما نشان داد که اولین سفره زیرزمینی 150 متر با سطح آنجا فاصله دارد و جانمایی حلقهدره، جانمایی بسیار درستی بوده است.
تسنیم: فکر میکنید مشکل کار کجاست که همچنان با مشکلاتی در حوزه زباله مواجه هستیم؟
در زمینه تفکیک زباله از مبدأ، اقدامات بسیاری انجام شده، اما واقعاً به نتایج مطلوبی نرسیدهایم. این موضوع چند دلیل دارد؛ یکی از آنها این است که ما یکسری گاراژها یا به اصطلاح ضایعاتیهای غیرمجاز داریم که اجازه نمیدهند بهراحتی این تفکیک صورت بگیرد.
واقعاً این موضوع در ید شهرداری هم نیست که بهتنهایی بتواند با این گاراژهای غیرمجاز مقابله کند. لازم است دادگستری حکمی صادر کند و نیروی انتظامی نیز همکاری داشته باشد تا ما بتوانیم وارد عمل شویم و این گاراژها را جمعآوری کنیم.
بحث بعدی ما، موضوع تولید زباله است. میزان تولید زباله ما از استاندارد جهانی بسیار بالاتر است؛ بهگونهای که در برخی مناطق، سرانه تولید زباله هر نفر تا سه برابر استاندارد جهانی است. این موضوع، مدیریت پسماند را با چالشهای جدی مواجه میسازد.
تسنیم: بهمنظور فرهنگسازی برای کاهش تولید زباله اقدامی انجام شده است؟
بهمنظور مدیریت حجم زباله از مبدأ، پویش نه به پلاستیک راهاندازی کردیم. موضوع این پویش این است که وقتی برای خرید به مغازه مراجعه میکنید و فقط یک کالای تکقلمی میخرید، دیگر آن را در کیسه پلاستیکی قرار ندهید زیرا میتوان همان کالا را در دست گرفت، در خودرو گذاشت و به خانه منتقل کرد.
اگر بتوانیم حتی همین یک پلاستیک را حذف کنیم، گام مؤثری در این زمینه برداشتهایم، چراکه تجزیه همین پلاستیک نیز چندین سال زمان میبرد و این امر فشار مضاعفی بر محیطزیست وارد میکند. حذف پلاستیکهای یکبارمصرف، گامی مهم در جهت کاهش آلودگی محیطزیست است.
پیش از این اتفاقات و قبل از آنکه به سمت مجازی شدن مدارس برویم، تقریباً در تمامی مدارس ابتدایی دخترانه، کلاسهای تفکیک زباله از مبدأ را برگزار کردیم و به دانشآموزان آموزش دادیم اما با شرایطی که به وجود آمد، این برنامهها تقریباً نیمهکاره ماند که امیدوارم بتوانیم آن را با قدرت ادامه دهیم.
تسنیم: فرض کنیم آموزش ارائه شده است، این سؤال مطرح میشود که آیا زیرساخت آن نیز در شهر برای پذیرش تفکیک زباله آماده شده یا خیر؟
اگر آموزشهای لازم ارائه شود، زیرساختهای لازم نیز به موازات آن ایجاد میشود. وقتی من بدانم زبالهای که در سطح شهر وجود دارد باید بهصورت جداگانه جمعآوری شود، قطعاً ماشینآلات مختلف را فراهم میکنم و نرمافزارهای گوناگون را نیز آماده میسازم.
ما در سالهای گذشته با یک نرمافزار هوشمند کار میکردیم، اما با توجه به بدعهدیهایی که صورت گرفت و با پایان یافتن قرارداد آن، دیگر قراردادش تمدید نشد. در حال حاضر با پیمانکاران چند نرمافزار در حال مذاکره هستیم تا وارد کار شده و هر کدام که از نظر منطقی و اجرایی مناسبتر باشد، انتخاب شود.
برخی از این نرمافزارها خدمات ارائه داده و برخی دیگر به شهروندان امتیاز میدهند؛ برای مثال، این امتیازها میتواند شامل تخفیف در عوارض شهرسازی و نوسازی باشد. ما در این فضا وارد شده و چندین جلسه نیز در این خصوص برگزار کردهایم.
مزیت این نرمافزارها این است که امکان پایش و رصد همه محلات کرج را فراهم میکنند و تحلیل دقیقی از وضعیت زباله ارائه میدهند؛ از جمله اینکه چه زمانی، در چه مکانی و به چه میزان زباله تولید میشود، بیشترین تولید زباله مربوط به کدام محله است و در کدام محله بیشترین تفکیک صورت میگیرد.
همه این اطلاعات بهصورت دقیق تحلیل میشود و از طریق این تحلیلها میتوانیم چالشها و فرصتها را شناسایی کنیم. در حال حاضر، یکی از دلایلی که موجب شده موضوع تفکیک زباله در کرج نسبت به برخی دیگر از کلانشهرها قدری عقبتر باشد، همین نبود نرمافزار مناسب است.
به همین دلیل، درصدد هستیم با یک نرمافزار جدید قرارداد منعقد کنیم که مشکلات گذشته را نداشته باشد. امید آن میرود بتوانیم وظیفه خود را انجام دهیم و به نحو احسن در خدمت شهروندان باشیم، چراکه پایش و تحلیل دقیق دادهها، اساس مدیریت کارآمد پسماند است.
گفتوگو: مینا صدیقیان