مازندران بر سر دوراهی بزرگ اقتصادی؛ رویای خودروهای منطقه آزاد
اما پشت این جذابیت ظاهری، یک پرسش مهم اقتصادی نهفته است؛ آیا فلسفه شکلگیری مناطق آزاد در جهان نیز بر محور خودرو و واردات بنا شده یا هدفی فراتر از آن دنبال میشود؟
نگاهی به تجربه کشورهای موفق نشان میدهد مناطق آزاد هرگز با هدف ورود خودروهای خارجی ایجاد نشدهاند. از چین و امارات گرفته تا ترکیه و مالزی، مناطق آزاد ابزاری برای جذب سرمایه خارجی، توسعه صادرات، انتقال فناوری، ایجاد اشتغال، توسعه زیرساختهای لجستیکی و تبدیل شدن به قطبهای تجاری بودهاند.
در واقع خودرو در بهترین حالت یک مزیت جانبی برای افزایش جذابیت منطقه محسوب میشود، نه هدف اصلی آن.
سودی که هست؛ اما توسعهای نیست
بدون تردید آزادسازی تردد خودروهای مناطق آزاد در استانهای همجوار، مزایایی را به همراه خواهد داشت. رونق بازار خدمات خودرو، افزایش تقاضا برای قطعات، رشد فعالیت تعمیرگاهها، افزایش فروش بیمه و حتی رونق گردشگری بین استانی از جمله آثار مثبت این سیاست است.
اما اقتصاددانان معتقدند این مزایا عمدتاً در حوزه مصرف قرار میگیرند و کمتر به ایجاد ارزش افزوده پایدار منجر میشوند.
به عبارت دیگر، پول در بازار خودرو گردش پیدا میکند اما الزاماً کارخانه جدیدی ساخته نمیشود، صادراتی شکل نمیگیرد و اشتغال مولد گستردهای ایجاد نخواهد شد.
همین مسئله باعث شده برخی کارشناسان هشدار دهند که نباید رونق مقطعی بازار خودرو را با توسعه اقتصادی اشتباه گرفت.
فرصت بزرگتر مازندران کجاست؟
مازندران یکی از استانهایی است که از ظرفیتهای کمنظیری برای تبدیل شدن به یک موتور اقتصادی در شمال کشور برخوردار است؛ از گردشگری چهارفصل و کشاورزی پیشرفته گرفته تا صنایع غذایی، شیلات، بنادر دریای خزر و موقعیت ممتاز در کریدور بینالمللی شمال ـ جنوب.
کارشناسان معتقدند اگر بخش عمده انرژی مدیریتی، سیاسی و رسانهای منطقه آزاد مازندران صرف موضوع خودرو شود، ممکن است توجه به این ظرفیتهای راهبردی کاهش پیدا کند.
واقعیت این است که مردم اثر ورود خودروهای خارجی را خیلی سریع میبینند؛ اما توسعه بندر، افزایش صادرات، ایجاد شهرکهای صنعتی صادراتمحور و جذب سرمایهگذاری خارجی اگرچه آثار اقتصادی بسیار بزرگتری دارند، کمتر در معرض دید افکار عمومی قرار میگیرند.
تجربه چین چه میگوید؟
بسیاری از موافقان توسعه مناطق آزاد به تجربه چین اشاره میکنند؛ اما بررسی دقیق این الگو نشان میدهد موفقیت مناطق آزاد چین نه از مسیر واردات خودرو، بلکه از مسیر تولید، صادرات و فناوری حاصل شده است.
مناطقی مانند شنژن و هاینان به دلیل جذب سرمایهگذاران بینالمللی، استقرار صنایع بزرگ، توسعه بنادر و تبدیل شدن به هابهای تجاری جهان رشد کردند؛ نه به واسطه تسهیل واردات کالاهای مصرفی.
در واقع اگر قرار باشد الگوی چین مبنای تصمیمگیری قرار گیرد، باید تمرکز اصلی بر ایجاد ارزش افزوده، توسعه تجارت بینالمللی و افزایش صادرات باشد، نه صرفاً افزایش تردد خودروهای وارداتی.
صنعت خودرو؛ تهدید یا فرصت؟
آزادسازی تردد خودروهای مناطق آزاد میتواند فشار رقابتی جدیدی بر خودروسازان داخلی وارد کند. وقتی شهروندان بتوانند خودروهای خارجی را با هزینه کمتر مشاهده و مقایسه کنند، طبیعی است که سطح انتظارات از کیفیت، ایمنی و فناوری خودروهای داخلی افزایش یابد.
هرچند این موضوع در کوتاهمدت برای خودروسازان داخلی چالشبرانگیز خواهد بود، اما بسیاری از کارشناسان معتقدند رقابت در بلندمدت میتواند به ارتقای کیفیت محصولات داخلی و افزایش رضایت مصرفکنندگان منجر شود.
انتخابی فراتر از خودرو
واقعیت این است که تردد خودروهای مناطق آزاد در استانهای همجوار میتواند رضایت عمومی ایجاد کند و بخشی از مطالبات اجتماعی را پاسخ دهد؛ اما اگر قرار باشد آینده اقتصادی مازندران ترسیم شود، مسیر توسعه از جادههای بزرگتری عبور میکند.
مسیرهایی مانند توسعه بنادر خزر، تقویت کریدور شمال ـ جنوب، جذب سرمایهگذاری خارجی، توسعه صنایع صادراتمحور، گسترش گردشگری بینالمللی و تکمیل زنجیره ارزش کشاورزی و صنایع غذایی.
شاید پرسش اصلی امروز این نباشد که «خودروهای مناطق آزاد وارد مازندران میشوند یا نه؟» بلکه این باشد که «منطقه آزاد مازندران قرار است موتور واردات باشد یا موتور توسعه؟»
پاسخ به این پرسش، آینده اقتصادی استان را رقم خواهد زد.