ولایت به معنای «مدیریت همه شئون زندگی» است نه نصرت و یاری!
پیداست که میان جمله «خداوند ولی و ناصر مومنان است» با جمله «خداوند در ولایت و نصرت مومنان کفایت میکند» تفاوت بسیار وجود دارد. جمله دوم افزون بر افاده مفهوم جمله اول، این معنا را نیز بدست میدهد که اگر قرار باشد خداوند ولی و یار کسی باشد، دیگر او به هیچ روی نیازی به ولایت و یاری کسی ندارد.
به عنوان مثال پدر نسبت به فرزندان خود ولی و یار است، اما حمایت و یاری او هرگز برای آنان کفایت کننده نیست و آنان صدها حاجت و نیاز ظاهری و باطنی دارند که آن پدر قادر به تدارک آنها نیست، اما وقتی حمایت و یاری خداوند در بین باشد، بسیار فراتر و بیشتر از آن چه انسان تصور کند و در نظر آورد، خداوند از او حمیات و یاری خواهد کرد؛ چنان که در برخی از دعاها آمده است که خداوند بی آن که فرد بداند بلاها را از او دور و برکاتی را به سوی او سرازیر می کند.
در این فراز نخست از ولایت الهی و در مرحله دوم از یاری الهی سخن به میان آمده است. از این امر دو آموزه قابل استفاده است:
آموزه اول؛ آن گونه که عالمان اهل سنت اصرار دارند که ولایت به معنای نصرت و یاری است، این فراز از هر جهت تفسیر آنان را ابطال می کند؛ زیرا اگر ولایت به معنای نصرت و یاری باشد، دیگر معنا ندارد که خداوند دو بار و با تکرار دو مفهوم «ولی» و «نصیر» یک معنا را مورد تاکید قرار دهد. معنای این مدعا آن است که باید این فراز چنین باشد: «وَکَفَى بِاللَّهِ وَلِیًّا وَکَفَى بِاللَّهِ وَلِیًّا» آیا چنین تکرار نامناسبی که هیچ گاه نظیر آن در قرآن دیده نشده است، شایسته قرآن است؟!
آموزه دوم؛ از اینکه در فراز نخست از ولایت و در فراز دوم از نصرت خداوند سخن به میان آمده است، میتوان دریافت که ولایت مفهومی بس فراتر از نصرت و یاری دارد که نصرت و یاری میتواند یکی از مصادیق آن به شمار آید.
باری، آن چه از کارکرد معنایی مفهوم «ولایت» در آیات مختلف قرآن بهدست میآید، آن است که ولایت به معنای «مدیریت همه شئون زندگی» است. بر این اساس، وقتی در قرآن اعلام میشود که خداوند ولی مومنان است، معنایش آن است که خداوند مدیریت همه شئون زندگی مومنان را در اختیار دارد.
همین معنا در کارکرد معنایی مفهوم ولایت در باره پیامبر و اهل بیت(ع) نسبت به مومنان نیز جاری و ساری است؛ یعنی اگر گفته میشود که پیامبر و اهل بیت(ع) ولایت مومنان را برعهده دارند، معنایش آن است که آنان مدیریت همه شئون و همه جنبههای زندگی مومنان را برعهده دارند و بر همین اساس است که قرآن تصریح دارد که پیامبر اکرم(ص) نسبت به جان مومنان از خود آنان سزاوارتر است: «النَّبِیُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ».
یادداشت از: آیت الله علی نصیری، استاد حوزه و دانشگاه