وقتی آخرین یوز برود؛ خراسان جنوبی چه چیزی را از دست خواهد داد؟
استانی که بخش بزرگی از آن را کویر، دشتهای خشک، ارتفاعات کمباران و زیستگاههای شکننده تشکیل دادهاند، امروز در خط مقدم نبرد با بحرانهای محیط زیستی قرار دارد. خشکسالیهای پیدرپی، افت شدید سفرههای آب زیرزمینی، گسترش بیابانزایی، فرسایش خاک و کاهش پوشش گیاهی تنها بخشی از چالشهایی هستند که طبیعت این سرزمین با آن دست و پنجه نرم میکند.
اما نگرانیها تنها به کمبود آب ختم نمیشود. خراسان جنوبی گنجینهای از تنوع زیستی ایران را در دل خود جای داده است؛ گنجینهای که هر روز بیش از گذشته در معرض تهدید قرار میگیرد.
یوزپلنگی که در سکوت ناپدید میشود
شاید نام خراسان جنوبی بیش از هر چیز با کویرهای پهناورش شناخته شود، اما همین پهنههای بیانتها یکی از آخرین پناهگاههای یوزپلنگ آسیایی در جهان به شمار میروند.
یوزپلنگ آسیایی، سریعترین پستاندار خشکی جهان، امروز به نمادی از بحران حیات وحش ایران تبدیل شده است. کاهش طعمههای طبیعی، خشکسالی، جادههای عبوری از زیستگاهها، تصادفات جادهای و تخریب عرصههای طبیعی باعث شده جمعیت این گونه ارزشمند به پایینترین حد خود برسد.
اگر روزی آخرین یوز از دشتهای شرق ایران ناپدید شود، تنها یک حیوان را از دست ندادهایم؛ بخشی از هویت طبیعی ایران و خراسان جنوبی را از دست دادهایم.
زاغ بور؛ پرندهای که فقط ایران خانه اوست
کمتر پرندهای در جهان وجود دارد که تمام جمعیت آن در یک کشور زندگی کند؛ اما زاغ بور چنین ویژگی منحصر بهفردی دارد.
این پرنده ارزشمند که تنها در بیابانها و مناطق خشک ایران زندگی میکند، یکی از نمادهای تنوع زیستی کشور محسوب میشود. بخشهایی از زیستگاههای آن در شرق کشور و عرصههای بیابانی خراسان جنوبی قرار دارد.
تخریب زیستگاهها، چرای بیرویه دام، برداشتهای غیراصولی از پوشش گیاهی و تغییرات اقلیمی، بقای این گونه کمیاب را با تهدید مواجه کرده است. زاغ بور نه تنها یک پرنده، بلکه نشانه سلامت اکوسیستمهای بیابانی ایران است.
هوبره؛ قربانی سودجویان
در سالهای اخیر بارها اخبار کشف و ضبط هوبرههای زنده از قاچاقچیان در خراسان جنوبی منتشر شده است. پرندهای باشکوه که به دلیل ارزش بالای آن در برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، هدف شبکههای قاچاق حیات وحش قرار میگیرد.
قاچاق هوبره تنها یک تخلف زیستمحیطی نیست؛ سرقت بخشی از سرمایه طبیعی کشور است. هر هوبرهای که از طبیعت جدا میشود، حلقهای از زنجیره حیات را از میان میبرد و تعادل اکولوژیکی مناطق بیابانی را بر هم میزند.
کویر هم زنده است
بسیاری تصور میکنند محیط زیست تنها به جنگلها و رودخانهها محدود میشود؛ در حالی که اکوسیستمهای کویری و بیابانی نیز سرشار از زندگیاند. روباه شنی، کاراکال، جبیر، انواع خزندگان، پرندگان بومی و گیاهان مقاوم به خشکی، بخشی از میراث طبیعی خراسان جنوبی هستند.
هر بوته تاغی که از بین میرود، هر مرتعی که تخریب میشود و هر چاهی که بیرویه از سفرههای آب زیرزمینی برداشت میکند، در واقع بخشی از آینده این سرزمین را تهدید میکند.
محیط زیست؛ مسئلهای فراتر از یک اداره
حفاظت از طبیعت تنها وظیفه محیطبانان و اداره کل حفاظت محیط زیست نیست. امروز کشاورز، دامدار، معدنکار، صنعتگر، گردشگر، خبرنگار و شهروند عادی، همگی در سرنوشت محیط زیست استان نقش دارند.
خراسان جنوبی در سالهای آینده بیش از هر چیز به فرهنگ حفاظت نیاز دارد؛ فرهنگی که در آن مردم ارزش هر قطره آب، هر گونه جانوری و هر بوته گیاهی را بدانند.
روز جهانی محیط زیست یادآور این حقیقت است که توسعه بدون توجه به طبیعت، آیندهای نخواهد داشت. اگر امروز برای نجات زیستگاههای استان، حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، زاغ بور و هوبره اقدامی نکنیم، فردا فرزندان ما تنها نام این گونهها را در کتابها خواهند خواند.
و چه اندوهی بزرگتر از اینکه نسل آینده بپرسد: «چرا وقتی هنوز فرصت بود، از طبیعت خراسان جنوبی محافظت نکردید؟»
| نسرین کاری: خبرنگار و فعال رسانه ای|