بحران حاشیهنشینی در تبریز؛ از گودبرداریهای مرگبار تا پهنههای رانشی
عبدالرضا گلپایگانی، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت بازآفرینی شهری ایران، با اشاره به حادثه ملازینال، این منطقه را یکی از کانونهای بسیار خطرناک در مقیاس کشوری خوانده و بر ضرورت اقدام فوری در مقیاس ملی برای بازآفرینی آن تأکید کرده است.
این حادثه، عمق فاجعه و ضعف شدید تابآوری در بافتهای فرسوده را به نمایش گذاشت؛ جایی که یک گودبرداری ساده، نه تنها پروانه ساختمانی، بلکه جان و مال صدها شهروند را به طور جدی تهدید میکند.
تابآوری؛ از انتخاب تا ضرورت ملی
وضعیت بحرانی محله ملازینال و مناطق حاشیهنشین تبریز، موضوعی نیست که بتوان آن را تنها یک انتخاب دانست.
گلپایگانی به درستی اشاره میکند که مقاومسازی بناها و تأمین شرایط زندگی مناسب دیگر یک انتخاب نیست؛ «تابآوری» به یک ضرورت ملی تبدیل شده است. در ملازینال نیز، یک گودبرداری یا نفوذ آب ناشی از بارشهای متوالی، میتواند یک محله را در معرض بحران قرار دهد، که این خود نشاندهنده فرسودگی و ناپایداری زیرساختهای شهری است.
تبریز در آستانه بحران؛ 48 هکتار پهنه رانشی و طرحهای معطل مانده
نگرانیها زمانی عمیقتر میشود که بدانیم در تبریز، 48 هکتار پهنه رانشی شناسایی شده است. هرچند برنامهریزی برای جابهجایی و اسکان مجدد ساکنان این مناطق صورت گرفته و وزارت راه و شهرسازی زمین مناسب را آماده کرده و طرحهای لازم نیز به تصویب رسیده است، اما فرایند کند تخصیص زمین، آمادهسازی و تأمین مالی، این عملیات ضروری را با چالش جدی مواجه کرده است.
گلپایگانی، بر لزوم شتاببخشی به این فرایند با توجه به شرایط بحرانی تأکید دارد. همکاری مدیریت شهری در عملیات ساختوساز در زمین معوض نویدبخش است، اما تسریع در اجرای طرحها، امری حیاتی است.
حاشیهنشینی؛ زخمی کهنه بر پیکر شهرهای ایران
آنچه در تبریز رخ میدهد، تنها یک مشکل محلی نیست. این مشکل فقط مختص تبریز نیست؛ در ارومیه، مشهد، یاسوج و بسیاری از شهرهای دیگر هم با چنین چالشهایی مواجه هستیم. این معضل، زخمی کهنه بر پیکر شهرهای ایران است که سالهاست خبرگزاری تسنیم، به ویژه دفتر تبریز، در گزارشهای متعدد خود به آن پرداخته است. پیگیریهای مستمر ما در دو سال گذشته نشان از عمق این فاجعه و نیاز مبرم به توجه جدی مسئولان دارد.
نگاهی به سابقه پیگیریها؛ گزارشهای تسنیم از حاشیه تبریز
خبرگزاری تسنیم، در طول دو سال گذشته، گزارشهای متعددی را از وضعیت حاشیهنشینی در تبریز و سایر نقاط استان منتشر کرده است. از وضعیت نامناسب مسکن و زیرساختها گرفته تا مشکلات اجتماعی و بهداشتی ساکنان این مناطق، هیچگاه از نگاه تیزبین خبرنگاران تسنیم پنهان نمانده است.
گزارشهایی که در مورد کمبود سرانه فضای سبز، نبود امکانات آموزشی و درمانی و همچنین چالشهای زیستمحیطی ناشی از توسعه نامتوازن شهر تهیه شدهاند، همگی گواه بر عمق فاجعه حاشیهنشینی در این کلانشهر هستند.
انتقاد از کندی روند؛ مسئولان در خواب غفلت؟
با وجود هشدارهای مکرر، به نظر میرسد روند رسیدگی به معضل حاشیهنشینی کندتر از حد انتظار است. حادثه ملازینال، زنگ خطری جدی برای مسئولان است تا با عزمی راسختر و اقداماتی عملی، نسبت به بازآفرینی این مناطق و تأمین امنیت و رفاه شهروندان گام بردارند.
بیتوجهی به این مسائل، نه تنها خسارات جانی و مالی جبرانناپذیری را به دنبال خواهد داشت، بلکه سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی را نیز خدشهدار خواهد کرد. تأخیر در اجرای طرحهای عمرانی و بازآفرینی، در حالی که مناطق حاشیهنشین روز به روز ناامنتر و آسیبپذیرتر میشوند، قابل توجیه نیست.
لزوم اقدام فوری؛ بازآفرینی، نه مماشات
ضروری است که مسئولان امر، با درک عمق بحران، از مماشات دست برداشته و با رویکردی جهادی، به بازآفرینی مناطق حاشیهنشین بپردازند.
این بازآفرینی نباید تنها محدود به ساختوساز صرف باشد، بلکه باید شامل تأمین زیرساختهای لازم، ایجاد امکانات رفاهی و اجتماعی، و ارتقای سطح معیشت ساکنان این مناطق گردد.
حادثه ملازینال، تلنگری بود تا جامعه و مسئولان، بیش از پیش به ابعاد فاجعه حاشیهنشینی پی ببرند و با اقداماتی قاطع و مؤثر، از تکرار چنین حوادث دلخراشی جلوگیری کنند.