رهبر انقلاب به مردم و رهبری و رابطه این دو با هم چگونه مینگرند؟
رهبر معظم انقلاب در این پیام نیز همچون چند پیام قبلی از عناصر گفتمان انقلاب اسلامی و مفاهیم شیعی بهویژه غدیر و مهدویت، برای بازآفرینی هویتی عناصر و بازیگران اصلی و کلیدی ایران جدید مشخصا امام کبیر حضرت آیتالله خمینی (ره)، امام عزیز و شهید حضرت آیتالله خامنهای و مردم، بهره میگیرد تا یک انسجام اجتماعی و اتحاد ملی را برای مواجهه با آیندهای چالشبرانگیز تضمین کند.
توجه به روایت رهبر انقلاب از سه رکن اصلی وضع جدید یعنی «مردم ایران»، «امام خمینی» و «امام خامنهای» میتواند تصویر ما از افق پیش روی سیاست در آرای ایشان را دقیق کند.
مردم ایران به مثابه سوژه متأله
رهبر انقلاب در بازنمایی مردم ایران، آنان را جمعیتی بی سر و شکل و توده بیرنگ نمیبیند، درنظرگاه ایشان مردم به مثابه سوژهی جمعی متعهدی است که دارای فاعلیت اخلاقی-سیاسی است. چنان که میفرماید «ملّت ایران، ملّتی مؤمن، باهوش و شجاع است» و «صاحبان اصلی کشور و منشأ قدرت آن هستند». در این گفتمان، مردم عامل تغییرند، اما نه خودبنیاد و سکولار. در نظرگاه رهبر انقلاب مردم به پشتوانه مکتب و به هدایت الهی سوژه کنشگر تحولساز و تاریخ آفرین هستند. بر خلاف ادبیات توسعه که مردم را بیشتر ابژهی قانون یا مصرفکننده میپندارند، در این پیام رهبر انقلاب برای جامعه ایرانی سوژگی قائل است.
در کنار این سوژه دین مردم، رهبر انقلاب در پیام خود تصریح میکند که امام کبیر خمینی رحمهاللهعلیه و امام شهید خامنهای اعلیاللهمقامهالشریف بودند که این استعداد و آمادگی را در ملت کشف و احیاء نمودند. این تصریح رابطه امام و مردم را در نظرگاه ایشان بیش از پیش عیان میکند و نشان میدهد که از منظر رهبر انقلاب، امام و ملت رابطهای در هم تنیده دارند و در پی این درهمتنیدگی است که استعداد طبیعی ملت با رهبری امام کبیر و امام شهید انقلاب بالفعل میشود و به منصه ظهور میرسد، از همین روی است که در وضعیت پس از شهادت امام خامنهای، واژهی «بعثت» که همواره همنشین واژه انبیا و پیامبران بوده برای مردم به کار میرود و سطحی مقدس به کنشهای سیاسی – اجتماعی مردم میبخشد و اینگونه سوژه متأله پا به صحنه تاریخ میگذارد.
امام قیام لله
از نظرگاه رهبر انقلاب حضرت آیتالله مجتبی خامنهای، امام خمینی (ره) شخصیتی «مشهور اما کمتر شناخته شده» است. این تعبیر نشان میدهد که رهبر انقلاب دغدغه بازخوانی امام راحل عظیم الشان را دارد و بر این باور است آشنایی ظاهری با امام کافی نیست و باید به «عمق شخصیت» و «خط امام» پرداخته شود. بر این اساس پیام رهبر انقلاب به مناسبت سالگرد امام راحل را میتوان فراخوانی معرفتی برای شناخت امام خمینی (ره) دانست. در سپهر این فراخوان معرفتی، امام خمینی (ره) بهمثابه «عبد صالح»، «روح بزرگ عصر»، «امام امت» و پدیدآورنده یک تحول تاریخی دانسته میشود. امام خمینی در این نظرگاه حامل یک مکتب است، رهبر انقلاب هسته این مکتب را «قیام لله» میداند. این مفهوم نقش دال مرکزی را دارد، یعنی بسیاری از مفاهیم دیگر، مانند بیداری ملت، مقاومت، نظامسازی، حمایت از مظلوم و استقلال، ذیل آن معنا پیدا میکنند. در این خوانش اصیل، امام خمینی (ره) فردی است که توانست مردم را از وضعیت «خوابزدگی» و «مسحور بودن در برابر استکبار» خارج کند و به میدان تاریخ بیاورد و اینگونه مردم با هدایت امام به سوژه تاریخساز بدل شده و بعثتی تاریخی یافتهاند.
امام وفادار، نظامساز، جامعهپرداز و مقتدر
حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای در پیام خود امام خامنهای شهید و عزیر را در امتداد امام خمینی راحل عظیم الشان صورتبندی میکند. در نظرگاه ایشان، امام شهید ادامهدهنده مکتب خمینی (ره) است. رابطه میان این دو رهبر، رابطه گسست یا جایگزینی نیست، بلکه به طور دقیق کلمه رابطه استمرار، تعمیق و تکامل است. در پیام رهبر انقلاب، امام خمینی آغازگر تحول و بنیانگذار مکتب است و امام خامنهای، استمراردهنده این مکتب.
رهبر انقلاب در خوانش خود از امام شهید حضرت آیت الله سیدعلی خامنهای بر سه نقش مهم ایشان تاکید مضاعف داشت:
الف. مرید وفادار مکتب امام: در نظرگاه رهبر فرزانه انقلاب، رهبر شهید وفادار به مکتب امام خمینی است و آنچه انجام داده تداوم همان راه نورانی است.
ب. نظامساز و جامعهپرداز: در پیام حضرت آیتالله مجتبی خامنهای مشخصا در فراز «به تعمیق و گسترش و استمرار آن پرداخته و برای تکامل و تحقق آن، نظامسازی و جامعهپردازی نمود» رهبر شهید انقلاب در شأن نظامسازی و جامعهپردازی معرفی میشود . بر این اساس آیت الله سیدمجتبی خامنهای بر این نظر است که امام شهید معمار تحول ساختاری بوده است.
ج. رهبر مقتدر مظلوم: این ترکیب به ظاهر متناقضنما، بر این واقعیت مهم تأکید دارد که رهبر شهید انقلاب حتی در مواقعی که در موضع مظلومیت قرار داشت، مقتدرانه عمل میکرد و در برابر دشمن هیچ ضعفی از خود نشان نمیداد.
خالی از شب، پُر از خورشید
این سه رکن برسازنده ایران جدید، امکانهایی از افقگشایی برای آینده فراهم میکند. پیامد افقگشایانه این نگاه در آینده، در سه سطح قابل فهم است.
نخست، در سطح هویتی، مردم ایران در نظرگاه رهبر انقلاب به عنوان ملتی دارای رسالت، عزت و توان تاریخی بازتعریف شده است. توسعه این نگاه میتواند احساس اعتمادبهنفس جمعی و مسئولیت تاریخی را تقویت کند. دوم، در سطح سیاسی ـ اجتماعی، رهبر انقلاب در این متن آینده را بر مدار وحدت، تابآوری، امید و پرهیز از بدبینی ترسیم میکند.
سوم، در سطح تمدنی، رهبر فرزانه انقلاب آینده ایران را محدود به مدیریت روزمره نمیبیند. ایران در این نگاه در مسیر «پیشرفت»، «عظمت»، «حمایت از مظلوم» و «تحقق اسلام ناب» است.
در مجموع میتوان چنین جمعبندیای درباره پیام رهبر انقلاب داشت که ایشان مردم ایران را ملتی مؤمن، زنده، قابل اتکا و آیندهساز میبینند. افزون بر آن امام خمینی را بنیانگذار مکتب قیام لله و بیدارکننده تاریخی ملت معرفی میکند و امام خامنهای را استمراردهنده، مفسر و تکاملبخش همان مکتب میدانند. با این خوانش از مؤلفههای اساسی جامعه ایران، رهبر انقلاب طبیعی است فروبستگی و بحران را برای آینده ایران نپذیرد و آینده را در افق بعثت، مسئولیت، مقاومت و ساختن ترسیم کند. با اتکای بر این ارکان سازنده ایران جدید میتوان امیدوار بود که آینده برای ایرانیان خالی از شب، پُر از خورشید باشد. انشاءالله