روایت قاری ممتاز کشور ازخاطره تلاوت در محضر رهبر شهید انقلاب

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از همدان، تلاوت قرآن کریم همواره در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی جایگاهی رفیع داشته است؛ هنری که در دوران طلایی خود، با حضور اساتید بزرگی از مصر، ایران و غیره، میلیون‌ها نفر را شیفته خود می‌کرد و محافل قرآنی را به حسینیه‌هایی از عشق و معرفت تبدیل می‌ساخت.

علیرضا رحمانی، قاری 26 ساله و ممتاز کشورمان که مسیر خود را از جلسات قرآنی شهر لالجین در استان همدان آغاز کرده و امروز از معدود قاریانی است که توفیق تلاوت در محضر رهبر معظم انقلاب را یافته، در گفت‌وگویی تفصیلی با ما از فراز و نشیب‌های این مسیر می‌گوید. او که فعالیت خود را از هفت سالگی با مداحی شروع کرد، اما به توصیه اساتیدی چون حاج مهدی ساعد، سرانجام تلاوت را به عنوان مسیر حرفه‌ای خود برگزید.

این گفت‌وگو، روایت یک نسل است؛ نسلی که رقابت سالم در جلسات قرآن را «موتور پیشرفت» خود می‌داند، از تأثیر عمیق استاد راغب مصطفی غلوش بر ذائقه قرآنی خود می‌گوید و معتقد است «رتبه مهم است، اما کافی نیست» و اثرگذاری در دل مردم را مهم‌تر از هر جایگاهی می‌داند. او از خاطره تشویق‌های رهبر معظم انقلاب در حین تلاوت خود می‌گوید، از نوجوانان مستعدی که امروز در روستاهای همدان نویدبخش آینده‌ای روشن هستند و از تأسفش برای کمرنگ شدن محافلی چون «شب‌های قرآن» و حضور کمرنگ تلاوت اصیل در رسانه ملی.

در ادامه، مشروح این مصاحبه را می‌خوانید.

تسنیم: از نقطه ورود خود به عرصه تلاوت قرآن، اساتید اثرگذار و مشوق‌هایتان بگویید.

رحمانی: در ابتدای مسیر، بیشتر در حیطه مداحی فعال بودم، اما در یکی از جلسات قدیمی و باسابقه شهر لالجین با عنوان «مکتب نبی اکرم(ص)»، پس از اجرای برنامه، استاد حاج مهدی ساعد به بنده پیشنهاد کردند که یا مداحی را با قوت ادامه دهم یا به صورت حرفه‌ای وارد عرصه تلاوت قرآن شوم؛ چراکه جمع کردن هر دو مسیر در سطح حرفه‌ای کار آسانی نیست. از آن شب، کفه ترازوی علاقه من به سمت تلاوت سنگینی کرد.

بر این اساس سال 1394 به عنوان نقطه ورود جدی من به عرصه تلاوت بود که از جلسات استاد حاج مهدی ساعد و استاد حاج محمد صالحی در استان همدان به عنوان نخستین و تأثیرگذارترین اساتید خود بهره گرفتم.

نخستین جرقه علاقه به تلاوت با صوت مرحوم استاد راغب مصطفی غلوش

نخستین الگوی الهام‌بخش من در عرصه تلاوت و نخستین تلاوتی که مرا عمیقاً جذب این فضا کرد، تلاوت‌های مرحوم استاد راغب مصطفی غلوش بود. آن حالات خاص در خواندن، سبک منحصر به فرد و تأثیر عاطفی تلاوت‌های ایشان، برای من بسیار جذاب بود. در آن سال‌ها، چه از طریق تلویزیون و چه از طریق نرم‌افزارهای قدیمی که در دسترس بود، تلاوت‌های ایشان را دنبال می‌کردم و همین مسئله باعث شد علاقه من به تلاوت قرآن شکل جدی‌تری به خود بگیرد.

اعضای خانواده، به ویژه پدر و مادر خود را از بزرگترین حامیانم می‌دانم. پدرم با تقبل زحمت رفت‌وآمد به جلسات قرآنی در استان همدان و حتی تهران، نقش بسزایی در استمرار فعالیت‌های من داشتند. مادرم نیز امور منزل و تمرینات را مدیریت می‌کردند.

تسنیم: از تجربه دیدار خود با رهبر معظم انقلاب برایمان بگویید.

رحمانی: سال 1397، توفیق داشتم که در دیداری با رهبر معظم انقلاب شرکت کنم. ایشان همواره مقید هستند که این جلسات با تلاوت قرآن آغاز شود. در آن سال، دوستان پیشنهاد دادند که اگر مایل به تلاوت در محضر ایشان هستم، باید ابتدا آزمونی را گذرانده و اطلاعات قرآنی خود را ضبط و ارسال کنم تا شورای عالی قرآن نظر دهد. ما اطلاعات را ارسال کردیم، اما به دلایلی که آن زمان مشخص نشد، آن سال تلاوت لغو شد. با پیگیری‌های صورت گرفته، متوجه شدیم که تلاوت کنسل شده است. اما در سال 1401، حدود چهار سال بعد، از سوی شورای عالی قرآن با من تماس گرفتند و اعلام کردند که اساتید نظر مساعد داده‌اند و امسال می‌توانم در این دیدار تلاوت کنم. پیش از دیداری که من تلاوت کردم، در سال‌های قبل به دلیل کرونا جلسات به صورت ویدئوکنفرانس بود که پس از آن به صورت حضوری شد. نخستین دیدار من در 14 فروردین‌ماه 1401 در محضر آقا بود و تلاوت بعدی من در سال 1402 انجام شد که به خدمت ایشان رسیدم و هر دو دیدار من به صورت حضوری در مصلی امام خمینی(ره) اجرا شد.

تسنیم: خاطره آن روز چیست؟ تشویق‌های رهبر انقلاب چه تأثیری در شما داشت؟

رحمانی: از دوره قبل از کرونا، رسم بود که پس از تلاوت، نزد رهبر انقلاب می‌رفتیم و ایشان نکاتی را متذکر می‌شدند. اما آن سال به دلیل پروتکل‌های بهداشتی، این امکان نبود. نکته جالب این بود که میکروفون رسانه مقابل حضرت آقا روشن بود و تشویق‌های ایشان حین تلاوت ضبط می‌شد. دوستان و اساتید پس از برنامه گفتند که بیشترین تشویق‌ها را حضرت آقا به تلاوت شما اختصاص دادند. این تشویق‌ها، که با کلماتی مانند «الله الله» همراه بود، باعث شد تا مدتی بعد، دوباره برای یک دیدار دیگر جهت تلاوت دعوت شوم. در آن دیدار دوم، ایشان صراحتاً فرمودند که تلاوت شما را دوست داشتم. این اتفاق برای من بسیار ارزشمند و دلگرم‌کننده بود. آن دیدار در تاریخ 14 فروردین 1401، مصادف با ماه رمضان، نخستین دیدارهای حضوری پس از کرونا بود. به دلیل محدودیت‌های بهداشتی، برخلاف سال‌های قبل که عموم علاقه‌مندان قرآنی حضور داشتند، در این دیدار فقط اساتید، قاریان ممتاز و حفاظ برجسته (حدود 150 نفر) حضور داشتند تا پروتکل‌ها رعایت شود.

تسنیم: از تجربه و خاطره حضور و تلاوت در محضر اساتید بفرمایید.

رحمانی: نخستین تجربه تلاوت در محضر استاد حاج احمد ابوالقاسمی احساس بسیار خوبی بود. ایشان فردی بسیار مؤثر در حوزه قرآنی من بودند و انگیزه‌های فراوانی به من می‌دادند که بسیار ثمربخش بود. امیدوارم بتوانم در زمینه حفظ قرآن و در راستای اعتلای فرهنگ قرآنی کشورم مؤثر باشم. اگرچه کسب رتبه در مسابقات برای هر قاری شیرین و ارزشمند است، اما آنچه بیش از هر چیز اهمیت دارد، میزان اثرگذاری تلاوت در جان و دل مردم و انتقال معنویت قرآن به مخاطب است.

از همدان تا تهران؛ تکمیل مسیر تخصصی تلاوت

تسنیم: نقطه عطف زندگی قرآنی خود را چه می‌دانید؟

رحمانی: آموزش‌های تخصصی خود را در همدان آغاز کردم و مراحل مقدماتی و بخشی از سطوح پیشرفته را طی کردم، اما از یک مرحله به بعد، واقعاً لازم بود که از محضر اساتید تهران نیز استفاده کنیم. به همین دلیل، همراه با برخی دوستان، تلاش می‌کردیم حداقل ماهی یک بار در جلسات قرآنی تهران شرکت کنیم. جلسات اساتیدی همچون حاج احمد ابوالقاسمی، حاج امین پویا، حاج وحید خزایی و حاج محمد کاظمی به عنوان محافلی مؤثر در مسیر رشد قرآنی بنده بود. در سال‌های ابتدایی، شناخت زیادی در تهران نداشتیم، اما با لطف اساتید، فرصت تلاوت در این جلسات برای ما فراهم می‌شد و همین تجربه‌ها بسیار راهگشا بود.

تسنیم: نسبت میان تلاوت و حفظ قرآن را در فعالیت‌های خود چگونه تعریف می‌کنید؟

تلاوت، حرفه اصلی من است؛ حفظ در حاشیه این مسیر

رحمانی: حرفه اصلی و تخصصی من، تلاوت قرآن کریم است. البته طبیعتاً وقتی انسان زیاد با قرآن مأنوس باشد، برخی آیات و قطعات در ذهن می‌ماند و ممکن است در برخی مجالس، تلاوت‌هایی را از حفظ اجرا کند؛ اما این به آن معنا نیست که بتوان عنوان حافظ قرآن را به صورت کامل و تخصصی برای بنده به کار برد. تلاش می‌کنم در برخی محافل، بسته به شرایط، بخشی از تلاوت‌ها را از حفظ ارائه کنم، اما تمرکز و هویت حرفه‌ای من در حوزه قرائت و تلاوت قرآن است.

رتبه مهم است، اما کافی نیست

تسنیم: بر اساس تجربه شما، کدام مؤلفه‌های یک تلاوت «مسابقه‌ایِ رتبه‌آور» ممکن است با مؤلفه‌های یک تلاوت «اثرگذار و ماندگار در دل مردم» در تضاد قرار بگیرند؟ و شما برای رهایی از این تضاد، چه تغییری در سبک تلاوت یا رویکرد خود ایجاد کردید؟

رحمانی: تا قبل از 18 سالگی و حتی تا حدود زیر 20 سال، در مسابقات متعددی شرکت کردم که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به مسابقات تلویزیونی «اسراء» اشاره کرد که در دوره خود از مسابقات بسیار خوب و شاخص بود و موفق شدم رتبه نخست آن را کسب کنم. در مسابقات دانش‌آموزی نیز که در آن مقطع از مسابقات مهم و حساس دوران نوجوانی محسوب می‌شد، رتبه نخست را به دست آوردم. همچنین در مسابقات قرآن ورزشکاران نیز موفق به کسب رتبه نخست شدم. آخرین مسابقه مهمی که در آن شرکت کردم، مربوط به دوران خدمت سربازی و مسابقات سراسری قرآن نیروهای مسلح کشور بود که در آن نیز رتبه نخست رشته قرائت را کسب کردم.

برخی تصور می‌کنند شرکت در مسابقه فقط برای کسب رتبه است. بدون تردید، رتبه آوردن به‌ویژه قرار گرفتن در جایگاه‌های اول تا سوم، برای هر فردی شیرین و خوشحال‌کننده است؛ اما رتبه هیچ‌گاه به تنهایی تعیین‌کننده جایگاه واقعی یک قاری نبوده است. حتی اگر کسی در سطوح بالا و بین‌المللی نیز رتبه نخست را کسب کند، تازه باید بتواند تلاوتی ارائه دهد که در ذهن و جان مردم ماندگار شود. از نظر من، معیار اصلی در تلاوت این است که وقتی مردم صدای قاری را می‌شنوند، از آن لذت ببرند و بتوانند آن حس معنوی و پیام قرآنی را دریافت کنند.

اثرگذاری مردمی، شاخص اصلی موفقیت در تلاوت

برخی قاریان از نظر فنی بسیار قوی هستند. ما قاریان بزرگواری داریم که از نظر فنی دقیق، علمی و حتی دارای رتبه‌های بین‌المللی هستند و برای همه ما محترم‌اند، اما گاهی تلاوت، با وجود درستی فنی، آن اثرگذاری عمیق مورد انتظار را در عموم مردم ایجاد نمی‌کند. چراکه تلاوت قرآن فقط اجرای صحیح نغمه‌ها و مقامات نیست؛ بلکه باید حس، معنا، روح و پیام آیات را به مخاطب منتقل کند. اگر این انتقال صورت بگیرد، تلاوت اثرگذار خواهد بود و در حافظه مردم باقی می‌ماند.

مسابقات از این جهت اهمیت دارند که تمرین، نظم، رقابت سالم و تلاش مستمر را در میان قاریان تقویت می‌کنند. همین فضا باعث می‌شود سطح تلاوت در میان نوجوانان، جوانان و حتی اساتید، سال‌به‌سال بالاتر برود. آیین‌نامه‌ها، ضوابط و ساختار مسابقات نیز اگر به‌درستی تنظیم شود، می‌تواند به ارتقای فنی تلاوت و همچنین ترویج فرهنگ قرآنی در جامعه کمک شایانی کند.

تلاوت قرآن، مسیری برای انتقال معنویت

تسنیم: شما از «تکریم فعالان قرآنی» به عنوان یک عامل کلیدی در افزایش استقبال عمومی نام بردید. به نظر شما فرق بین «تکریم واقعی و اثرگذار» با «تجلیل‌های تشریفاتی و بی‌نتیجه» در چیست و این تکریم چگونه به انتقال معنویت کمک می‌کند؟

رحمانی: هدف نهایی در تلاوت قرآن باید این باشد که انسان بتواند معارف و معنویت کلام الهی را به مخاطب منتقل کند. اگر این اتفاق رخ دهد، تلاوت به رسالت حقیقی خود نزدیک شده است؛ رسالتی که فراتر از رتبه، عنوان و جایگاه ظاهری، با دل مردم و جان جامعه سر و کار دارد.

تکریم فعالان قرآنی و تقویت جایگاه تلاوت در محافل رسمی و عمومی ضرورت دارد. هرجا چهره‌های شاخص و اثرگذار قرآنی در محافل حضور پیدا کنند و شأن تلاوت قرآن به‌درستی حفظ شود، استقبال نوجوانان و خانواده‌ها از جلسات و آموزش‌های قرآنی به شکل محسوسی افزایش می‌یابد.

یکی از مسائل مهم در فضای قرآنی ما، بحث تکریم است. اگر این تکریم به‌درستی اتفاق بیفتد، آثار آن را به‌روشنی در جامعه خواهیم دید. نمونه آن، برخی برنامه‌های جدید قرآنی است که اخیراً آغاز شده و با استقبال قابل توجهی نه‌تنها در ایران، بلکه در جهان اسلام و حتی در برخی کشورهای اروپایی مواجه شده است.

آن‌گونه که رهبر معظم انقلاب فرمودند، تکریم قهرمانان قرآنی، کلید رونق جامعه قرآنی است. اما این تکریم نباید صرفاً محدود به هدایای مادی باشد. تکریم واقعی، حفظ شخصیت، استفاده از توانایی‌ها در جایی که مؤثر باشند و بها دادن به جایگاه فعالان قرآنی است. این اتفاق، آن‌چنان که باید، مورد استقبال و اجرای جدی قرار نگرفته است. اگر به جلسات سنتی، اساتید و قاریان بها داده شود و تکریم واقعی اتفاق بیفتد، شاهد رشد و شکوفایی هرچه بیشتر فرهنگ قرآنی در جامعه خواهیم بود.

تکریم واقعی قاریان، مقدمه رونق فرهنگ قرآنی است. در دهه‌های 60 و 70، با دعوت از قاریان ممتاز مصری، تحول بزرگی در فضای تلاوت قرآن کشور ایجاد شد و محافل قرآنی شور و رونق کم‌نظیری پیدا کردند؛ اما امروز متأسفانه آن فضا تا حد زیادی کمرنگ شده است. در آن سال‌ها، حضور استادانی چون مرحوم استاد راغب مصطفی غلوش، شحات محمد انور، استاد متولی عبدالعال، استاد بسیونی، استاد محمد اللیثی و استاد دکتر احمد نعینع و دیگر بزرگان مکتب تلاوت مصر، زمینه‌ساز یک حرکت عمیق و اثرگذار در محافل قرآنی ایران شد. این حضورها، چه در حرم حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) و چه در دیگر محافل شاخص، سبب شد مردم از نزدیک با اوج هنر تلاوت آشنا شوند و همین مسئله، ذائقه و مطالبه قرآنی جامعه را ارتقا داد.

اگر یک قاری به‌درستی مورد احترام و تکریم قرار گیرد، قطعاً برای حضورهای بعدی نیز با رغبت و انگیزه بیشتری شرکت خواهد کرد. اما اگر شأن او نادیده گرفته شود، طبیعی است که در دفعات بعد یا از حضور صرف‌نظر کند یا برنامه را به دیگران واگذار کند. این موضوع شاید در ظاهر ساده به نظر برسد، اما در حقیقت بخشی از مدیریت صحیح فضای قرآنی کشور است.

تسنیم: حضور چهره‌های شاخص چه نقشی در انگیزه‌بخشی به نوجوانان دارد؟

رحمانی: دعوت از چهره‌های معروف، ممتاز و محبوب قرآنی برای نوجوانان و جوانان بسیار اثرگذار است. وقتی یک نوجوان می‌بیند که یک قاری برجسته در یک محفل حضور دارد، احساس انگیزه، تعلق و رغبت بیشتری برای ورود به این فضا پیدا می‌کند. در یکی از محافلی که اخیراً خودمان در برگزاری آن نقش داشتیم و از سوی مؤسسه خاتم‌الانبیاء(ص) شهرستان بهار برگزار شد، از استاد شاکرنژاد دعوت به عمل آمد. پس از همان محفل، با مراجعات فراوان نوجوانان و خانواده‌ها روبه‌رو شدیم؛ افرادی که علاقه‌مند بودند فرزندانشان وارد مسیر آموزش قرآن شوند. این اتفاق به‌خوبی نشان می‌دهد که مردم قرآن را دوست دارند و اگر این فضا درست، جذاب و با حضور الگوهای مؤثر ارائه شود، استقبال گسترده‌ای شکل می‌گیرد.

تسنیم: استقبال خانواده‌ها از برنامه‌های قرآنی چگونه بوده است؟

رحمانی: خانواده‌ها تشنه فضاهای مؤثر و جذاب قرآنی هستند. پس از آن برنامه، بسیاری از خانواده‌ها شخصاً مراجعه می‌کردند و درباره امکان حضور فرزندانشان در جلسات و کلاس‌های قرآنی سؤال می‌پرسیدند. این مسئله نشان می‌دهد که بستر اجتماعی برای گرایش به قرآن وجود دارد و تنها باید زمینه مناسب، حرفه‌ای و اثرگذار آن فراهم شود.

تسنیم: به نظر شما جایگاه قرآن در هیئت‌ها، رسانه و مراسم رسمی چگونه باید بازتعریف شود؟

رحمانی: یکی از مشکلاتی که امروز در برخی هیئت‌ها، مجموعه‌ها و حتی فضاهای رسمی وجود دارد، این است که گاهی نقش واقعی قرآن، به‌ویژه در حوزه تلاوت، آن‌گونه که باید دیده نمی‌شود. این موضوع فقط به جلسات یا هیئت‌ها محدود نیست؛ حتی در رسانه ملی، مراسم رسمی، برنامه‌های اداری و مناسبت‌های مختلف نیز اگر قرآن بتواند جایگاه حقیقی خود را پیدا کند، اثرگذاری آن بسیار بیشتر خواهد شد. حداقل انتظار این است که برای آغاز برنامه‌ها از یک قاری توانمند دعوت شود و حضور او نیز با احترام و شأن لازم همراه باشد.

جلسات قرآن؛ موتور محرکه پیشرفت

تسنیم: از هم‌افزایی و رقابت سالم به عنوان دو عنصر کلیدی در جلسات قرآن یاد کردید. به طور مشخص، چه مکانیسم یا سبکی از رقابت در آن جلسات وجود داشت که باعث می‌شد این رقابت به «موتور پیشرفت» تبدیل شود؟

رحمانی: جلسات قرآن عاملی کلیدی در پیشرفت من شد و حضور در جلسات، علاوه بر بهره‌مندی از نکات اساتید، به دلیل حضور دوستان و رقابت سالم با آن‌ها، انگیزه مضاعفی برای پیشرفت در من ایجاد می‌کرد. این هم‌افزایی باعث شد تا پله‌های ترقی را با سرعت بیشتری طی کنیم.

جلسات قرآن فقط محل آموزش نکات فنی نیست، بلکه فضایی برای شکل‌گیری انگیزه، رفاقت، رقابت سالم و رشد تدریجی است. در کنار نکات علمی و فنی که از اساتید می‌آموختیم، حضور در مسابقات نیز عامل مهمی برای استمرار تمرین و ارتقای سطح بود. در سال‌های نوجوانی، به‌ویژه در بازه زمانی 1394 تا 1397 و 1398، مسابقات دانش‌آموزی از رویدادهای مهم و انگیزه‌بخش برای بنده و دیگر فعالان این حوزه بود.

تسنیم: وضعیت جلسات قرآنی در همدان در دوره اخیر و با وجود شرایط دشوار چگونه بوده است؟

رحمانی: طبیعی است که در برخی نقاط، به‌ویژه در استان تهران که بخش مهمی از حوادث و اتفاقات در آن متمرکز بود، برخی جلسات با تعطیلی یا وقفه مواجه شدند؛ اما در استان همدان، خوشبختانه جلسات قرآنی با استمرار خوبی برگزار شده است. جلسه‌ای که خود ما برگزار می‌کنیم، تا امروز به‌صورت مستمر ادامه داشته و جلسات دیگر اساتید استان نیز، بحمدالله، پابرجا و فعال بوده است. این استمرار نشان می‌دهد که فضای قرآنی در استان همدان از پویایی و ریشه‌داری مناسبی برخوردار است.

تسنیم: آیا در سال‌های اخیر استعدادهای جدیدی در استان همدان کشف شده است؟

رحمانی: یکی از اتفاقات بسیار امیدبخش در سال‌های اخیر، ظهور و شناسایی استعدادهای ناب قرآنی از مناطق مختلف، به‌ویژه روستاها و شهرستان‌های استان است. زمانی که حدود دو سال و اندی پیش جلسات خود را آغاز کردیم، شاید انتظار چنین استقبالی و چنین سطحی از ظهور استعدادها را نداشتیم، اما امروز نوجوانان بسیار بااستعدادی از نقاط مختلف استان در جلسات حاضر می‌شوند و توانمندی‌های چشمگیری از خود نشان می‌دهند. از جمله این نوجوانان می‌توان به محمد شهبازی از روستای گَنج‌تپه، پارسا افروزی از لالجین، مهدی شهبازی از شهر بهار و نیز حسین ندافیان از همدان اشاره کرد. این عزیزان از جمله نوجوانان بااستعدادی هستند که به اعتقاد من، آینده تلاوت قرآن در استان را تا حد زیادی تضمین می‌کنند.

ظرفیت‌های بسیار خوبی در میان نوجوانان و جوانان قرآنی استان‌ها وجود دارد و اگر این استعدادها به‌درستی هدایت، حمایت و تقویت شوند، نه‌تنها آینده قرآنی استان‌ها، بلکه بخشی از آینده تلاوت کشور نیز تضمین خواهد شد.

تسنیم: نوجوانان و علاقه‌مندان برای الگوبرداری در تلاوت باید به سراغ کدام قاریان بروند؟

رحمانی: به نظر بسیاری از اساتید، برای الگوبرداری در تلاوت، باید از سرچشمه‌های اصلی و اصیل استفاده کرد. یعنی هرچند امروز جمهوری اسلامی ایران در حوزه تلاوت، درخشش و جایگاه بسیار قابل توجهی در جهان اسلام دارد، اما در بحث الگوگیری، همچنان باید به سرچشمه‌های مکتب اصیل تلاوت توجه ویژه داشت. بهره‌گیری از الگوهای درست، اصیل و ریشه‌دار، به نوجوانان کمک می‌کند تا از همان ابتدا، پایه‌های فنی، لحنی و معنایی تلاوت خود را بر مدار صحیح بنا کنند و دچار انحراف یا تقلیدهای سطحی و مقطعی نشوند.

تسنیم: تلاوت قرآن چه زمانی اثرگذار خواهد بود؟

رحمانی: هر اندازه بتوانیم شأن قرآن، جلسات قرآنی، اساتید و قاریان را در محافل مردمی، رسانه‌ای و رسمی ارتقا دهیم، به همان میزان شاهد رشد استقبال عمومی، گرایش نوجوانان و تعمیق فرهنگ قرآنی در کشور خواهیم بود. تلاوت قرآن زمانی اثرگذار می‌شود که جایگاه واقعی خود را پیدا کند.

تسنیم: نظر شما درباره وضعیت فعلی محافل سنتی قرآنی مانند «شب‌های قرآن» چیست؟

رحمانی: به نظر شخصی من، محافلی مانند «شب‌های قرآن» و برنامه‌هایی با محوریت تلاوت، دیگر آن رنگ و لعاب و اثرگذاری گذشته را ندارند. یکی از دلایل اصلی این مسئله هم کم‌توجهی رسانه‌ها به هنر تلاوت قرآن است. چه در صداوسیما، چه در رادیو، چه در رسانه‌های مکتوب و چه در فضاهای مجازی مرتبط، آن‌گونه که باید به تلاوت قرآن به‌عنوان یک هنر تأثیرگذار و عمیق پرداخته نمی‌شود. در حالی که اگر مردم زیبایی‌های یک امر را به‌درستی ببینند، قطعاً به آن جذب می‌شوند؛ و درباره قرآن، یکی از مهم‌ترین جلوه‌های این زیبایی، همین تلاوت خوش‌صوت و اثرگذار است.

تسنیم: آیا مردم امروز از شنیدن تلاوت خوب محروم شده‌اند؟

رحمانی: بخش مهمی از جامعه ما از شنیدن تلاوت خوب محروم مانده‌اند. وقتی مردم در معرض تلاوت فاخر، هنرمندانه و اثرگذار قرار نگیرند، طبیعی است که ارتباطشان با این حوزه کمتر شود. این در حالی است که علاقه ذاتی مردم به قرآن همچنان وجود دارد و کاهش استقبال‌ها، بیش از آنکه ناشی از بی‌علاقگی مردم باشد، نتیجه کم‌کاری در عرضه درست و جذاب تلاوت است.

تسنیم: هیئت‌های مذهبی چه نقشی می‌توانند در ترویج تلاوت قرآن داشته باشند؟

رحمانی: یکی از مهم‌ترین فضاهایی که می‌توان در آن تلاوت قرآن را به‌خوبی رواج داد، هیئت‌ها هستند. امروز هیئت‌ها مستمعان فراوانی دارند و در مناسبت‌های مختلف، مخاطبان گسترده‌ای را جذب می‌کنند. بنابراین این فضا می‌تواند بستری بسیار مناسب برای انس مردم، به‌ویژه نوجوانان و جوانان، با تلاوت قرآن باشد. با این حال، متأسفانه در برخی هیئت‌ها، نگاه به تلاوت قرآن سطحی و شعاری شده است؛ به این معنا که گاهی فقط برای آغاز رسمی برنامه از یک قاری دعوت می‌شود تا صرفاً آیاتی تلاوت کند و بعد برنامه اصلی آغاز شود، بدون آنکه برای خود تلاوت، هویت مستقل و اثرگذاری واقعی قائل باشند.

تسنیم: آیا تلاوت قرآن لزوماً باید فقط در ابتدای برنامه باشد؟

رحمانی: آن‌گونه که از حجت‌الاسلام والمسلمین قرائتی شنیده‌ام، در روایات و سیره دینی، تصریحی وجود ندارد که تلاوت قرآن حتماً و فقط باید در ابتدای مراسم انجام شود. بنابراین این تصور که قرآن صرفاً مقدمه‌ای برای شروع برنامه‌هاست، ریشه متقن و الزام‌آوری ندارد. حتی خود من در برخی مراسم و هیئت‌ها شاهد بوده‌ام که تلاوت قرآن در میانه برنامه اجرا شده و مردم هم به‌شدت از آن استقبال کرده‌اند. بنابراین مسئله اصلی، زمان تلاوت نیست؛ مسئله این است که مردم تلاوت خوب کم شنیده‌اند و از ظرفیت عظیم این هنر الهی کمتر بهره‌مند شده‌اند.

تسنیم: به نظر شما مسئولان و متولیان امر قرآن برای گسترش فرهنگ قرآنی چه وظیفه‌ای بر عهده دارند؟

رحمانی: به نظر من، یکی از مهم‌ترین راهکارها همان نکته‌ای است که رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید کرده‌اند؛ اینکه اگر می‌خواهید قرآن و تلاوت قرآن در جامعه رواج پیدا کند، باید قهرمانان قرآنی را تکریم کنید. متأسفانه این تکریم، آن‌گونه که باید، به‌صورت جدی و عمیق در فضای قرآنی ما محقق نشده است. البته برخی تصور می‌کنند تکریم فقط به معنای اهدای هدیه یا پرداخت مبلغی پول است، در حالی که تکریم واقعی بسیار فراتر از اینهاست.

تسنیم: تکریم واقعی قاری را چگونه تعریف می‌کنید؟

رحمانی: تکریم واقعی یعنی شخصیت، شأن و منزلت قاری و فعال قرآنی حفظ شود؛ یعنی در جایگاهی از او استفاده شود که بتواند اثرگذار باشد؛ یعنی احساس کند حضورش در یک محفل، برنامه یا ساختار فرهنگی، صرفاً تشریفاتی نیست، بلکه مبتنی بر نیاز واقعی و احترام حقیقی است. اگر این اتفاق بیفتد، قاریان و نخبگان قرآنی می‌توانند در جامعه منشأ اثر باشند و جریان‌سازی کنند. به نظر من، این بخش از مسئولیت، از سوی برخی مدیران و متولیان فرهنگی و قرآنی کمتر مورد توجه جدی قرار گرفته و همین مسئله باعث شده از ظرفیت بسیاری از چهره‌های قرآنی، آن‌گونه که باید، استفاده نشود.

تسنیم: محافل و جلسات قرآنی چه نقشی در نخبه‌پروری و قرآن‌آموزی دارند؟

رحمانی: بدون تردید، جلسات و محافل قرآنی یکی از اصلی‌ترین و مؤثرترین بسترهای تربیت قاریان، حافظان و فعالان برجسته قرآنی هستند. بسیاری از نخبگان این عرصه، نه در فضای صرفاً اداری و آموزشی، بلکه در دل همین جلسات سنتی، صمیمی و مستمر رشد کرده‌اند. محفل قرآنی فقط محل آموزش فن و تکنیک نیست؛ بلکه محیطی برای ایجاد انگیزه، رقابت سالم، الگوگیری، انس معنوی و رشد تدریجی شخصیت قرآنی افراد است. نوجوانی که در جلسات مستمر شرکت می‌کند، هم از استاد می‌آموزد، هم از هم‌سالان خود انگیزه می‌گیرد و هم به‌مرور وارد یک زیست قرآنی می‌شود.

تسنیم: اگر محافل قرآنی تقویت شوند، آینده قرآنی کشور چه تضمینی خواهد داشت؟

رحمانی: هر اندازه که محافل قرآنی تقویت شوند، آینده قرآن‌آموزی و نخبه‌پروری در کشور روشن‌تر خواهد بود. اگر می‌خواهیم قاریان اثرگذار، جوانان مستعد و نسل جدیدی از نخبگان قرآنی در کشور تربیت شوند، باید جلسات و محافل قرآنی را جدی بگیریم، از اساتید حمایت کنیم و زمینه حضور مستمر نوجوانان و خانواده‌ها را در این فضاها فراهم آوریم.

تسنیم: جلسات سنتی قرآن چه جایگاهی در تربیت قاریان دارند؟

رحمانی: جلسات سنتی، دانشگاه تربیت قاریان است. توصیه من به همه عزیزان، از نوجوانان و جوانان گرفته تا پیشکسوتان عرصه قرآن، این است که جلسات قرآن شهر و دیار خود را فراموش نکنند. این جلسات، منبع اصلی تولید، توزیع و تبادل مباحث و علوم قرآنی هستند. نباید صرفاً با نگاه یک شنونده عادی به این جلسات نگریست، بلکه باید با دید یک شاگرد که سال‌ها زحمت کشیده و دانش ارزشمندی دارد، از اساتید بهره برد.

حضور مستمر در این جلسات، تمرین و تلاش مداوم، باعث می‌شود فردی که استعدادی در مسیر تلاوت دارد، به‌تدریج رشد کند و به جایگاه مطلوب برسد. جلسات سنتی، که در آن دور هم جمع می‌شویم و آیات را تلاوت می‌کنیم، بهترین محل برای آزمون و خطا، رفع اشکال و پرورش تدریجی یک قاری است. جلسات تئوری بسیار خوب است و نهادهای مختلفی آن را برگزار می‌کنند، اما از نظر من، خروجی عملی و تربیت قاری در آن به اندازه جلسات سنتی نبوده است. این جلسات سنتی است که می‌تواند فرد قرآنی را در مسیر واقعی خود پرورش دهد؛ همانند جلسات استاد ساعد، استاد صالحی و دیگر جلساتی که در همدان برگزار می‌شود.

مصاحبه از: مریم رحیمیان‌انور و حاج‌قربان قنبری‌خرم