چرا اهل بیت(ع) در سوره دهر «ابرار» نامیده شدند؟

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از قم، چرا اهل بیت(ع) در سوره دهر ابرار نامیده شدند، نه مقربین(با توجه به اینکه می‌دانیم مقام مقربین بالاتر از مقام ابرار است)؟

اطلاق عنوان ابرار بر اهل بیت(ع) در این سوره ظاهرا به خاطر تناسب میان این عنوان با عملکرد خالصانه آنهاست که در این سوره گزارش شده است و منافاتی با درجه مقربین بودن آنها ندارد.

عنوان مقربین ناظر به درجه قرب آنها به خداوند است و عنوان ابرار در این سوره ناظر به تناسب با عملکردهایی است که قرآن در این سوره از آنها گزارش کرده است. ابرار جمع بر به فتحه به معنای نیکوکار است حقیقت نیکوکاری طبق آنچه که مرحوم علامه طباطبایی(ره) توضیح می‌دهد جز با اخلاص و ایمان کامل معقول نیست.

عبارت معظم له چنین است: «کلمه (ابرار) جمع کلمه (بر) – به فتحه باء – است و کلمه (بر) صفت مشبهه از مصدر (بر) – به کسره باء – است، که به معناى احسان است، و این معنا در مورد کسى صادق است که عمل خود را نیکو بسازد و از نیکو ساختن آن هیچ نفعى که عاید خودش بگردد در نظر نگرفته باشد، نه جزایى که در مقابل عملش به او بدهند، و نه حتى تشکرى را.

خلاصه کلمه (بر) – به فتحه باء – به معناى کسى است که خیر را بدان جهت که خیر است مى خواهد، نه بدان جهت که اگر انجام دهد نفعى عایدش ‍ مى شود، بلکه حتى در صورتى هم که خودش آن را دوست نمى دارد صرفا به خاطر اینکه خیر است انجام مى دهد، و بر تلخى آن که مخالف با خواهش نفسش است صبر مى کند و عمل خیر را بدان جهت که فى نفسه خیر است انجام مى دهد، هر چند به زحمت و ضرر خود تمام شود، نظیر وفاى به نذر. و یا بدان جهت که براى دیگران نافع است انجام مى دهد مانند اطعام طعام به بندگان مستحق خدا.

و با در نظر گرفتن اینکه هیچ خیر و صلاحى در هیچ عملى نیست مگر با ایمان به خدا و رسولش، و ایمان به روز جزا …، لذا (ابرار) کسانى هستند که عمل خیر را به خاطر ایمان به خدا و رسول او و روز جزا انجام مى دهند، چون ایمانشان ایمان رشد و بصیرت است، یعنى خود را بنده و مملوک پروردگار خود مى دانند و معتقدند که خلق و امرشان به دست او است و خودشان مالک نفع و ضررى براى خود نیستند، قهرا معتقدند که نباید اراده کنند مگر چیزى را که پروردگارشان اراده کرده و انجام ندهند مگر عملى را که او بپسندد.

در نتیجه اراده او را بر اراده خودشان مقدم مى دارند و براى خشنودى او عمل مى کنند، هر چند که به ضرر خودشان تمام شود، بر آن ضرر و ناسازگارى با میل درونى خود صبر مى کنند، و زحمت اطاعت او را تحمل نموده، آنچه مى کنند به خاطر خشنودى او مى کنند، و در نتیجه در مرحله عمل عبودیت را خالص براى خدا مى سازند.

این صفات همان صفاتى است که خداى سبحان ابرار را با آن توصیف کرده، اینک آیات آن از نظر خواننده مى‌گذرد: (انما نطعمکم لوجه اللّه لا نرید منکم جزاء و لا شکورا)، (و جزیهم بما صبروا)، (لیس البر ان تولوا وجوهکم قبل المشرق و المغرب و لکن البر من امن بالله )، …»

جالب این است که در آیات بعدی پاداش‌هایی را برای ابرار در این آیات ذکر می‌کند که بالاترین پاداش‌هاست همان پاداش‌هایی که شایسته مقربین است. مانند:ان الابرار یشربون من کاس کان مزاجها کافورا (5) عینا یشرب بها عباد اللّه یفجرونها تفجیرا (6و یسقون فیها کاسا کان مزاجها زنجبیلا (17) عینا فیها تسمى سلسبیلا (18) و یطوف علیهم ولدن مخلدون اذا رایتهم حسبتهم لولوا منثورا (19) و اذا رایت ثم رایت نعیما وملکا کبیرا (20)عالیهم ثیاب سندس خضر و استبرق و حلوا اساور من فضه و سقیهم ربهم شرابا طهورا (21) ان هذا کان لکم جزاء و کان سعیکم مشکورا (22)

یادداشت از: حجت‌الاسلام والمسلمین عباس نیکزاد، استاد حوزه و دانشگاه