گزارش|سرعَلَم بر دوش ارادت؛ آیین 300 ساله علمگردانی هزاوه در عاشورا
مردم استان مرکزی با آغاز ماه عزای حسینی، با سیاهپوش کردن معابر، برپایی مجالس روضه و عزاداری، حرکت دستههای سینهزنی و زنجیرزنی، برگزاری آیینهای سنتی، نذر و اطعام، حضور در هیئتهای مذهبی و مشارکت در برنامههای فرهنگی و مذهبی، عشق و دلدادگی خود را به سید و سالار شهیدان(ع) به نمایش میگذارند. در این میان، پیر و جوان، زن و مرد و حتی کودکان، هر یک به سهم خود در برپایی شعائر حسینی نقشآفرینی میکنند و صحنههایی از همدلی، وحدت و ایمان را به تصویر میکشند.
در دهه نخست ماه محرم، استان مرکزی یکپارچه در سوگ و عزای حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفایش سیاهپوش میشود و مردم این دیار با برگزاری آیینهای مختلف عزاداری، جلوههایی کمنظیر از عشق، ارادت و دلدادگی خود به اهل بیت عصمت و طهارت(ع) را به نمایش میگذارند. از کوچهها و محلات شهری تا روستاهای دورافتاده، نوای «یا حسین(ع)» طنینانداز است و هیئتهای مذهبی، دستههای عزاداری، آیینهای سنتی و مراسم نذر و اطعام، نشاندهنده پیوند عمیق فرهنگی و اعتقادی مردم استان با نهضت عاشورا است.
مردم استان مرکزی هر ساله با حضور گسترده در مجالس عزاداری و مشارکت در آیینهای مذهبی، وفاداری و ارادت خود را به سید و سالار شهیدان(ع) ابراز میکنند و با زنده نگه داشتن سنتهای عاشورایی، پیام ایثار، آزادگی و ظلمستیزی نهضت کربلا را به نسلهای آینده منتقل میسازند. دهه نخست محرم در این استان، جلوهای از همبستگی اجتماعی، ایمان دینی و عشق ماندگار به حضرت سیدالشهدا(ع) است که در قالب آیینهای کهن و مردمی، هر سال باشکوهتر از گذشته برگزار میشود.
آیین جغجغهزنی؛ سنتی دیرینه که محرم را در انجدان روایت میکند
تعزیه سیار بازار اراک؛ آیینی کهن در گذرهای تاریخی شهر
ارادت سرزمین آفتاب به ساحت آسمانی حضرت خورشید کربلا
استان مرکزی با برخورداری از پیشینهای غنی در برگزاری آیینهای مذهبی، در ایام محرم میزبان مراسم و سنتهایی است که ریشه در اعتقادات عمیق مردم این دیار دارد. تکایا و حسینیههای قدیمی، هیئتهای مذهبی باسابقه و آیینهای بومی عزاداری، بخشی از میراث معنوی این استان محسوب میشوند که هر ساله با حضور گسترده مردم برگزار شده و جلوهای از پیوند ناگسستنی جامعه با فرهنگ عاشورا را نمایان میسازند.
فرهنگ عاشورا در استان مرکزی تنها در برگزاری مراسم عزاداری خلاصه نمیشود، بلکه مفاهیمی همچون ایثار، آزادگی، عدالتخواهی، ظلمستیزی، کمک به نیازمندان و خدمترسانی به مردم نیز در این ایام بیش از هر زمان دیگری نمود پیدا میکند. نذرهای مردمی، اطعام عزاداران، کمکهای مؤمنانه، اهدای خون و فعالیتهای خیرخواهانه از جمله جلوههای اجتماعی نهضت حسینی در این استان است که نشان میدهد پیام کربلا همچنان در زندگی مردم جاری و زنده است.
دهه نخست محرم در استان مرکزی، روایتگر عشقی دیرینه به اهل بیت(ع) و تجلی ارادت خالصانه مردمی است که با حضور پرشور در آیینهای عزاداری، بار دیگر با آرمانهای قیام عاشورا تجدید بیعت میکنند و پیام ایثار و آزادگی حضرت سیدالشهدا(ع) را به نسلهای آینده منتقل میسازند. این روزها، استان مرکزی یکپارچه در سوگ سرور و سالار شهیدان(ع) مینشیند و صحنههایی ماندگار از ایمان، همبستگی و دلدادگی به خاندان عصمت و طهارت(ع) را به نمایش میگذارد.
آیین علمگردانی روستای تاریخی هزاوه، یکی از کهنترین و شاخصترین مراسم مذهبی استان مرکزی است که هر سال از نخستین شب ماه محرم آغاز شده و در دهمین روز، همزمان با عاشورای حسینی، به اوج معنوی و حماسی خود میرسد. این آیین که بیش از سه قرن قدمت دارد، به عنوان یکی از میراث معنوی ثبتشده استان مرکزی شناخته میشود و نسل به نسل در میان سادات و اهالی هزاوه حفظ شده است.
از شب نخست محرم، علم عزاداری از آستان مقدس امامزاده احمد(ع) هزاوه بیرون آورده میشود و در کوچههای قدیمی روستا به حرکت درمیآید. در طول دهه نخست محرم، علم میهمان خانههای مردم است؛ خانوادهها نذورات خود را تقدیم میکنند، پارچهها و دستمالهای متبرک به علم میبندند و حاجتمندان با اعتقادی دیرینه، دستمالی از علم باز میکنند تا نشانی از توسل و امید با خود داشته باشند.
اما نقطه اوج این آیین، صبح عاشوراست؛ روزی که اهالی هزاوه از ساعات اولیه صبح در اطراف امامزاده احمد(ع) گرد هم میآیند. صدای نوحه و سینهزنی در کوچههای سنگفرش روستا طنینانداز میشود و علم، در میان انبوه عزاداران، به سمت تپهای موسوم به «مبارک» حرکت میکند. این مسیر برای مردم هزاوه تنها یک حرکت نمادین نیست؛ بازآفرینی راه وفاداری حضرت ابوالفضل(ع) و یادآور پرچمداری کربلاست.
در این مراسم، «سرعَلَم» که مهمترین بخش و نماد اصلی علم محسوب میشود، با احترام ویژهای حمل شده و مورد تکریم عزاداران قرار میگیرد. پس از عزاداری و مرثیهخوانی در تپه مبارک، سرعَلَم و علم در میان اشک و ماتم مردم دوباره به امامزاده بازگردانده میشود.
علم عزای حسینی در هزاوه میراث پدران و اجداد
سجادی از اهالی قدیمی روستا در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به قدمت این آداب و رسوم اظهار کرد: از کودکی در این مراسم حضور داشتهام. بزرگترها نقل میکردند که علمگردانی هزاوه بیش از 300 سال قدمت دارد و همیشه سادات روستا متولی اصلی آن بودهاند. برای ما علم فقط یک نماد نیست؛ بخشی از هویت مذهبی و تاریخی هزاوه است.
وی تصریح کرد: روز عاشورا و زمان برداشتن سرعَلَم، حال و هوای خاصی بر روستا حاکم میشود. خیلیها معتقدند این لحظه، اوج ارادت مردم به حضرت عباس(ع) است و به همین دلیل با احترام ویژهای در آن شرکت میکنند.
هر خانه سهمی در علم عزای حسینی دارد
صادقی یکی دیگر از اهالی هزاوه نیز میگوید: زیبایی این مراسم در مردمی بودن آن است. در طول دهه محرم، علم به در خانه همه میرود و هر خانواده به نوعی در برگزاری مراسم سهیم میشود. این مشارکت باعث شده آیین علمگردانی پس از قرنها همچنان زنده و پرشور باقی بماند.
وی ادامه داد: در روز عاشورا، وقتی علم و سرعَلَم به سمت تپه مبارک حرکت میکند، همه اهالی احساس میکنند بخشی از یک تاریخ مشترک هستند؛ تاریخی که با نام امام حسین(ع) و حضرت عباس(ع) گره خورده است.
این آیین نسلها را به هم پیوند داده است
هزاوهئی از اهالی روستای هزاوه با اشاره به اهمیت فرهنگی این مراسم اظهار کرد: علمگردانی فقط یک عزاداری نیست؛ یک میراث اجتماعی است که نسلهای مختلف را کنار هم نگه داشته است. جوانان در کنار بزرگان حضور دارند و همین انتقال سینه به سینه باعث شده اصالت مراسم حفظ شود.
وی افزود: برداشتن سرعَلَم در روز دهم محرم یکی از تأثیرگذارترین بخشهای مراسم است. در آن لحظه، همه نگاهها به علم دوخته میشود و فضای روستا سرشار از شور و اندوه عاشورایی است.
آیین علمگردانی هزاوه که هر ساله با حضور گسترده مردم روستا و عزاداران مناطق مختلف برگزار میشود، امروز نه تنها یک مراسم مذهبی، بلکه بخشی از هویت فرهنگی استان مرکزی به شمار میرود؛ آیینی که در آن تاریخ، اعتقاد و همبستگی اجتماعی در زیر سایه علم عاشورا به یکدیگر گره میخورند.
به گزارش تسنیم، آئینهای عاشورایی، همه ساله با حضور خیل عزاداران حسینی در سرزمین آفتاب برگزار میشود که 13 آیین ناب و ویژه مردم سرزمین آفتاب به ثبت ملی رسیده است.
آئینهای ناب معنوی ثبت شده ملی استان مرکزی شامل تعزیه سیار اراک، تعزیه وفس، گَرَکان و تفرش، نخل گردانی شهرهای خمین، تفرش و نراق، مراسم علَم گردانی روستاهای هزاوه اراک و عزالدین تفرش همچنین مراسم جغجغه زنی روستای اَنجدان است.
گزارش از: بنیامین مینایی