روضه‌هایی که شب‌های روستاهای کرمانشاه را روشن می‌کنند

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از کرمانشاه، هنوز آفتاب به طور کامل از فراز کوه‌های زاگرس پایین نرفته است که در بسیاری از روستاهای کرمانشاه حال و هوای دیگری جریان پیدا می‌کند. روزی که با کار در مزرعه، باغ، دامداری و تلاش برای معاش آغاز شده، کم‌کم جای خود را به شبی می‌دهد که بوی اسپند، چای تازه‌دم، نوای نوحه و اشک بر مصائب سیدالشهدا(ع) در آن جاری است.

محرم که از راه می‌رسد، روستاهای کرمانشاه چهره دیگری پیدا می‌کنند. پرچم‌های سیاه بر سردر خانه‌ها، حسینیه‌ها و مساجد نصب می‌شود و مردم از چند روز قبل خود را برای برگزاری مراسم عزاداری آماده می‌کنند. در این میان، روضه‌های خانگی و هیئت‌های روستایی همچنان یکی از اصیل‌ترین و زنده‌ترین جلوه‌های فرهنگ عاشورایی در این استان به شمار می‌روند؛ سنتی که نسل به نسل منتقل شده و با وجود همه تغییرات زندگی مدرن، همچنان جایگاه خود را حفظ کرده است. سنت روضه‌های خانگی در کرمانشاه و دیگر نقاط کشور از آیین‌های دیرینه عزاداری محسوب می‌شود و در سال‌های اخیر نیز بارها مورد توجه و احیا قرار گرفته است.

روزهای کار، شب‌های انتظار

در بسیاری از روستاهای استان، مردم از نخستین ساعات صبح راهی مزارع و باغ‌ها می‌شوند. کشاورزان زیر آفتاب گرم تابستان مشغول آبیاری، برداشت محصول یا رسیدگی به زمین‌های خود هستند و دامداران نیز ساعت‌های طولانی را در دشت‌ها و مراتع سپری می‌کنند.

اما در روزهای محرم، گویی زمان برای آنان معنای دیگری پیدا می‌کند. بسیاری از روستاییان می‌گویند روز را به امید فرا رسیدن شب می‌گذرانند؛ شبی که قرار است در خانه یکی از اهالی روستا، مسجد یا حسینیه جمع شوند و در مجلس عزای امام حسین(ع) حضور پیدا کنند.

کار روزانه هرچقدر هم سخت و خسته‌کننده باشد، مانعی برای حضور در مراسم عزاداری نیست. پیرمردی که تمام روز را در مزرعه سپری کرده، شب با لباس مشکی در هیئت حاضر می‌شود. جوانی که از صبح در باغ کار کرده، پس از استراحتی کوتاه خود را به دسته عزاداری می‌رساند و نوجوانی که از روزها قبل برای محرم لحظه‌شماری کرده، زنجیر خود را آماده می‌کند تا در صف عزاداران قرار گیرد.

روضه‌هایی به وسعت یک روستا

در روستاها، روضه خانگی فقط یک مراسم مذهبی نیست؛ فرصتی برای همدلی، دیدار و تجدید پیوندهای اجتماعی است. خانه‌ای که میزبان روضه می‌شود از ساعات اولیه روز آماده پذیرایی از عزاداران است. فرش‌ها پهن می‌شود، سماورها روی آتش قرار می‌گیرد و زنان روستا برای آماده کردن چای، شربت، خرما و نذری دست به کار می‌شوند.

بسیاری از این روضه‌ها سابقه‌ای چند ده ساله دارند. برخی خانواده‌ها می‌گویند این مراسم از زمان پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌هایشان در خانه برگزار شده و امروز فرزندان و نوه‌ها ادامه‌دهنده همان راه هستند. روضه‌هایی که نه تشریفات دارند و نه زرق و برق؛ اما سرشار از صفا، اخلاص و ارادت به اهل بیت(ع) هستند. استمرار روضه‌های خانگی در کرمانشاه و جایگاه آن‌ها در حفظ سنت‌های مذهبی در گزارش‌های مختلف مورد اشاره قرار گرفته است.

جوانانی که محرم را زندگی می‌کنند

شاید یکی از زیباترین جلوه‌های عزاداری در روستاها، حضور پرشور جوانان باشد. جوانانی که از هفته‌ها قبل برای فرا رسیدن محرم برنامه‌ریزی می‌کنند.

برخی مسئولیت آماده‌سازی حسینیه را برعهده می‌گیرند، عده‌ای در نصب پرچم‌ها و سیاه‌پوش کردن روستا مشارکت می‌کنند و گروهی نیز در تدارک دسته‌های عزاداری نقش دارند.

اما اوج اشتیاق آنان هنگام آغاز زنجیرزنی و سینه‌زنی است. با شنیدن نخستین ضرباهنگ طبل و نوای نوحه، صف‌های منظم عزاداران شکل می‌گیرد و جوانان با شور خاصی در دسته‌ها حضور پیدا می‌کنند.

برای بسیاری از آن‌ها، حضور در هیئت تنها یک رسم خانوادگی نیست؛ بخشی از هویت و سبک زندگی آنان است. جوانانی که شاید در طول سال سرگرم درس، کار یا زندگی روزمره باشند، در محرم همه برنامه‌های خود را با مراسم عزاداری تنظیم می‌کنند.

رسم‌هایی که هنوز زنده‌اند

هر روستا آداب و رسوم خاص خود را دارد. در برخی مناطق، دسته‌های عزاداری پس از پایان مراسم به خانه خانواده‌های داغدار یا خانواده شهدا می‌روند. در بعضی روستاها، مردم هر شب در منزل یکی از اهالی جمع می‌شوند و مراسم به صورت گردشی برگزار می‌شود.

در برخی نقاط نیز پخت نذری‌های محلی بخش جدایی‌ناپذیر مراسم است. زنان روستا از ساعات اولیه روز برای تهیه غذاهای نذری آماده می‌شوند و توزیع نذورات میان مردم به نمادی از همدلی و مشارکت اجتماعی تبدیل می‌شود.

بسیاری از سالمندان روستا معتقدند آنچه این مراسم را ماندگار کرده، سادگی و مردمی بودن آن است؛ مجالسی که بدون تشریفات و با مشارکت همه اهالی برگزار می‌شود.

محرم؛ فصل همدلی روستا

در روزهایی که بسیاری از جوامع با چالش کاهش روابط اجتماعی مواجه هستند، روضه‌های خانگی و هیئت‌های روستایی همچنان نقش مهمی در حفظ پیوندهای انسانی ایفا می‌کنند.

در این شب‌ها، اختلاف‌ها رنگ می‌بازد، فاصله‌ها کمتر می‌شود و مردم در کنار یکدیگر برای عزای فرزند پیامبر(ص) اشک می‌ریزند. پیر و جوان، کشاورز و دامدار، دانشجو و کارگر، همه در یک صف قرار می‌گیرند و یک هدف مشترک دارند؛ زنده نگه داشتن نام و راه امام حسین(ع).

شاید راز ماندگاری روضه‌های خانگی و هیئت‌های روستایی نیز همین باشد؛ مجالسی که از دل مردم برخاسته‌اند و همچنان با عشق مردم ادامه پیدا می‌کنند.

وقتی شب‌های محرم در روستاهای کرمانشاه فرا می‌رسد و صدای نوحه در کوچه‌های خاکی و میان خانه‌های ساده روستایی می‌پیچد، می‌توان دید که عاشورا هنوز در زندگی مردم جاری است؛ از دستان پینه‌بسته کشاورزان گرفته تا شانه‌های جوانانی که با شور حسینی زنجیر می‌زنند و شب‌های روستا را با نام حسین(ع) روشن نگه می‌دارند.