پیام رهبر معظم انقلاب و بازگشت به سؤال اصلی؛ روایت آمریکایی ـ مطالبه ایرانی
این پیام در واقع ترسیمکننده چارچوبی از اولویتهای سیاسی جمهوری اسلامی در مقطع کنونی است، چارچوبی که نشان میدهد از نگاه تهران، گذر زمان و تحولات جدید، نمیتواند پرونده خون شهدای جنگ اخیر بویژه مسئله مهم خونخواهی رهبر شهید را به حاشیه براند.
رهبر معظم انقلاب: عهد میبندیم که انتقام خون امام شهید را از قاتلین جنایتکار و بیآبرو بگیریم
همزمان با انتشار این پیام مقامهای آمریکایی با طرح ادعاهایی درباره تحولات اخیر در تنگه هرمز، ایران را به نقض تفاهمها متهم کرده و سخن از لزوم صدور بیانیه و عذرخواهی رسمی به میان آوردهاند.
این همزمانی، تصویری روشن از تقابل دو دستور کار سیاسی را به نمایش میگذارد.
دو طرف درباره دو موضوع کاملاً متفاوت سخن میگویند و هر یک میکوشد اولویت خود را به افکار عمومی تحمیل کند.
در این میان، آنچه بیش از هر فراز دیگری در پیام رهبر معظم انقلاب جلب توجه میکند، تأکید بر استمرار مطالبه پاسخگویی نسبت به خون شهدای جنگ اخیر و موضوع خونخواهی است. در این نگاه، مسئله اصلی نه فراموشی گذشته، بلکه حفظ مطالبه عدالت و جلوگیری از تغییر دستور کار سیاسی و رسانهای است. پیام تصریح میکند که این مطالبه، محدود به یک فرد یا یک دولت نیست، بلکه بهعنوان یک خواست ملی، باید در حافظه سیاسی جامعه باقی بماند.
در بسیاری از بحرانهای بینالمللی، طرفی که بتواند موضوع اصلی را تغییر دهد، بخش مهمی از میدان روایت را نیز در اختیار میگیرد. به همین دلیل، اصرار بر زنده نگه داشتن مطالبه پاسخگویی درباره اقدامات جنایتکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی و همپیمانانشان را میتوان تلاشی برای جلوگیری از جابهجایی کانون توجه افکار عمومی دانست.
در این چارچوب، مطالبه پاسخگویی با مفهوم خشونت که غرب در حال القای آن است تفاوت دارد. پاسخگویی، مفهومی حقوقی و سیاسی است که بر مسئولیتپذیری در قبال تصمیمها و اقدامات تأکید میکند. هر اندازه که بازیگران بینالمللی از دیگران انتظار رعایت قواعد و تعهدات را دارند، به همان میزان نیز انتظار میرود درباره اقداماتی که از دید جمهوری اسلامی به خسارتهای گسترده انسانی و امنیتی انجامیده است، توضیح داده و پاسخگو باشند.
پیام رهبر انقلاب را میتوان تأکیدی بر همین اصل دانست؛ اینکه هیچ تحول جدیدی نباید موجب فراموشی مطالبات پیشین شود و هیچ روایت تازهای نباید جایگزین مطالبه عدالت و انتقام گردد. از این منظر، تقابل امروز، بیش از آنکه تقابل نظامی باشد، رقابتی بر سر روایت، حافظه تاریخی و اولویتبندی افکار عمومی است.
شاید مهمترین پیام این بیانیه آن باشد که از نگاه جمهوری اسلامی، روابط و تحولات آینده منطقه زمانی میتواند بر پایه ثبات و اعتماد شکل گیرد که اصل مسئولیتپذیری نیز به رسمیت شناخته شود. بدون پاسخگویی نسبت به رویدادهای گذشته، هر مطالبه جدید با این پرسش روبهرو خواهد شد که آیا همه طرفها در برابر اقدامات خود، به یک اندازه مسئول شناخته میشوند یا خیر؟
همین پرسش، محور اصلی جنگ روایتها در شرایط کنونی است و به نظر میرسد پیام اخیر رهبر معظم انقلاب نیز در پی آن است که این پرسش را همچنان در مرکز توجه افکار عمومی نگه دارد.