وجود 2470 رشته قنات سپر امنیت آبی کشاورزی همدان هستند
وی با بیان اینکه قنوات همچنان نقش تعیینکنندهای در پایداری کشاورزی و حفظ منابع آب زیرزمینی دارند، افزود: قنات تنها یک سازه تاریخی یا شیوه سنتی انتقال آب نیست، بلکه سامانهای هوشمند و سازگار با طبیعت است که بدون تخریب آبخوانها، آب مورد نیاز بخش کشاورزی را تأمین کرده و امنیت معیشتی بسیاری از روستاها را تضمین میکند.
قنات شاهکار مهندسی ایرانی در مدیریت پایدار آب
وی با تشریح ویژگیهای فنی قنوات عنوان کرد این سازههای ارزشمند با بهرهگیری از شیب طبیعی زمین، بدون مصرف انرژی و بدون اعمال فشار مکانیکی، آب را از سفرههای زیرزمینی به سطح زمین منتقل میکنند روشی که قرنها دوام آورده و امروز نیز یکی از موفقترین الگوهای مدیریت پایدار منابع آب به شمار میرود.
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی همدان تأکید کرد: در شرایطی که کشور با بحران کمآبی و کاهش منابع زیرزمینی مواجه است، قنوات میتوانند الگویی کارآمد برای مدیریت مصرف و بهرهبرداری اصولی از منابع آبی باشند.
هشدار نسبت به توسعه چاههای غیرمجاز
ادریسیان با مقایسه عملکرد قنوات و چاههای عمیق، نسبت به پیامدهای برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی هشدار داد و گفت: چاههای عمیق با ایجاد هالههای افت و مکش مستمر، موجب کاهش شدید سطح آبخوانها میشوند و در نهایت، حیات قنوات را نیز با تهدید جدی مواجه میکنند.
وی افزود: زمانی که سطح آب زیرزمینی از تراز «مادرچاه» پایینتر قرار گیرد، جریان آب در قنات متوقف شده و این سرمایه ارزشمند برای همیشه از مدار بهرهبرداری خارج میشود؛ از این رو، حفر چاههای غیرمجاز تنها به کاهش منابع آب محدود نمیشود، بلکه خسارتی جبرانناپذیر به ساختار طبیعی آبخوانها وارد میکند.
قنوات راهکاری هوشمند برای عبور از خشکسالی
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی استان همدان با اشاره به آثار تغییر اقلیم و تداوم خشکسالیها گفت: یکی از مهمترین مزیتهای قنوات، خاصیت خودتنظیمگری آنهاست؛ به این معنا که در سالهای کمآبی، میزان آبدهی قنات بهصورت طبیعی کاهش مییابد، اما هرگز موجب تخلیه کامل آبخوان نمیشود.
وی ادامه داد: این ویژگی، تفاوت اساسی قنوات با چاههای عمیق است؛ چراکه برداشت از چاهها تا آخرین ظرفیت منابع زیرزمینی ادامه پیدا میکند و در بسیاری از موارد، خسارتهای غیرقابل جبرانی بر پیکره آبخوانها وارد میسازد.
ادریسیان تأکید کرد: بازگشت به الگوی بهرهبرداری از قنوات، در واقع بازگشت به یک مدل علمی و هوشمند مدیریت منابع آب در شرایط بحران اقلیمی است.
همدان صاحب 2 هزار و 470 رشته قنات فعال
وی با ارائه آماری از پراکندگی قنوات فعال در استان گفت: ملایر با 621 رشته قنات فعال در جایگاه نخست استان قرار دارد و پس از آن، کبودرآهنگ با 363 رشته، تویسرکان با 331، بهار با 296، همدان با 260، فامنین با 200، اسدآباد با 118، رزن با 113، نهاوند با 110 و درگزین با 61 رشته قنات، دیگر شهرستانهای دارای بیشترین قنوات فعال هستند.
مدیر آب و خاک سازمان جهاد کشاورزی همدان در بخش دیگری از سخنان خود، نسبت به وضعیت قنوات شهر همدان نیز ابراز نگرانی کرد و گفت: توسعه شتابزده شهرسازی، ساختوسازهای گسترده و نفوذ فاضلاب به مسیر قنوات، موجب شده بخش قابل توجهی از این شریانهای تاریخی آب یا مسدود شوند و یا کیفیت آب آنها به شدت کاهش یابد.
وی بیان کرد: با وجود این مشکلات، هنوز تعدادی از رشتهقنوات در پاییندست شهر همدان فعال هستند و آب مورد نیاز بخشی از اراضی کشاورزی را تأمین میکنند؛ ظرفیتی که حفظ و احیای آن، نیازمند برنامهریزی جدی و صیانت از میراث ارزشمند آبی استان است.