نگهبانِ اسلامیت و جمهوریت؛ پاسدار قانون و رأی ملت
در واقع، شورای نگهبان پاسدار دو رکن بنیادین نظام یعنی “اسلامیت” و “جمهوریت” است که در کنار یکدیگر، الگوی نوین “مردمسالاری دینی” را شکل میدهند.
در الگوی حکمرانی ایرانی-اسلامی، “مردمسالاری دینی” نه یک ترکیب شعاری، بلکه نظامی درهمتنیده از مشارکت فعال مردم و پایبندی به اصول تعالیبخش وحیانی است. در این مدل، مشروعیت نظام بر دو پایه استوار است: مقبولیتِ برخاسته از اراده و رأی مردم، و مشروعیت مبتنی بر انطباق قوانین با موازین شرعی. شورای نگهبان در این هندسه حکمرانی، به مثابه ستونی استوار عمل میکند تا مسیر مشارکت مردم را در مجرای قانون و شرع هدایت کرده و تضمین نماید که تقنینی کشور، همواره در چارچوب ارزشهای بنیادین و حقوق اساسی ملت باقی بماند.
وظیفه ذاتی شورای نگهبان در بررسی مصوبات مجلس شورای اسلامی، تطبیق قانون با شرع و قانون اساسی است؛ اقدامی که مانع از تصویب مقررات متعارض با اصول حاکم بر نظام اسلامی میشود. در کنار این مسئولیت تقنینی، “نظارت بر انتخابات” و صیانت از سلامت فرآیندهای انتخاباتی، جایگاه شورا را در حفظ اعتماد عمومی و استحکام مردمسالاری دوچندان کرده است.
در ادبیات سیاسی انقلاب اسلامی، “رأی مردم” به مثابه “حقالناس” نگریسته میشود. شورای نگهبان و دفاتر نظارتی در سطح کشور به کمک مردم از اقشار مختلف با نظارت دقیق بر فرآیندهای انتخاباتی، میکوشد تا این حقالناس در سلامت کامل محفوظ بماند. وقتی شهروندان اطمینان یابند که نهادی امین، حافظ سلامت انتخاب آنهاست و مانع از انحراف در مجاری قدرت میشود، پیوند میان دولت و ملت مستحکمتر شده و سرمایه اجتماعی نظام تقویت میشود.
اگرچه ساختار شورای نگهبان متناسب با مبانی جمهوری اسلامی طراحی شده، اما اصل وجود یک مرجع ناظر بر قانونگذاری و فرآیندهای انتخاباتی، ضرورتی پذیرفتهشده در نظامهای حقوقی جهان است. دادگاههای قانون اساسی، شوراهای قانون اساسی و دیوانهای عالی در بسیاری از کشورهای جهان، وظیفهی تطبیق قوانین با قانون اساسی و صیانت از اصول بنیادین کشور خود را بر عهده دارند. این واقعیت نشان میدهد که وجود یک نهاد بالادستی جهت تضمین قانونمندی، رکن مشترک نظامهای سیاسی باثبات در جهان است.
یکی از حساسترین مسئولیتهای شورای نگهبان، نقشآفرینی در فرآیند استمرار رهبری در شرایط پیشبینیشده در قانون اساسی است. این شورا با تأیید صلاحیت داوطلبان مجلس خبرگان رهبری، بسترساز شکلگیری نهادی میشود که مسئولیت خطیرِ تعیین و نظارت بر رهبری را بر عهده دارد. از این منظر، شورا نقشی راهبردی در تضمین ثبات و استمرار نظام اسلامی ایفا میکند تا ساختار سیاسی کشور و جایگاه رفیع ولی فقیه در گذر زمان، دچار تزلزل نشود.
شورای نگهبان در طول بیش از چهار دهه فعالیت خود، همواره در یکی از حساسترین نقاط تصمیمسازی کشور ایستاده است. این شورا نه تنها ناظر بر متنِ قانون، بلکه پاسدار روح حاکم بر مردمسالاری دینی است تا جمهوریتِ نظام، همواره در پرتو ارزشهای اصیل اسلامی شکوفا و پویا بماند. شناخت دقیق جایگاه و فلسفه وجودی این نهاد، کلید درک بهتر سازوکارهای حقوقی جمهوری اسلامی و اهمیت پاسداری همزمان از اراده مردم و اصول قانون اساسی است؛ چرا که پایداری در حکمرانی ایرانی-اسلامی، جز از طریق همافزایی اعتماد مردم به نظام و پایبندی نهادهای نظارتی به اصولِ قانونی و اسلامیشان محقق نمیشود.
این روز را به تمام پاسداران از ارزش ها و آرمان های انقلاب اسلامی ایران بالاخص ناظرین محترم و معزز شورای نگهبان در انتخابات تبریک عرض نموده و ضمن گرامیداشت یاد و خاطره بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی (ره) و رهبر مجاهد و شهید حضرت امام سیدعلی خامنه ای (قدس ره)؛ با مقام معظم رهبری حضرت آیت الله سیدمجتبی حسینی خامنه ای(حفظ الله تعالی) در راستای تعالی و پیشرفت نظام مقدس جمهوری اسلامی بیعت مجدد می کنیم و امیدواریم به زودی شاهد پیروزی جبهه اسلام بر استکبار جهانی باشیم و توفیق سربازی در نظام عدالت گستر مهدوی (عج)، نصیب و روزی همگان گردد.
یادداشت از امیر فریدنیا، مسئول دفتر نظارت و بازرسی انتخابات شورای نگهبان حوزه انتخابیه مشهد و کلات