تأکید بر معرفی معارف امام باقر(ع) با زبان روز و رویکرد عقلانی

حجت الاسلام سید محمود طباطبایی، مدیر گروه معارف دانشکده الهیات و عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد با بیان اینکه “نسل امروز بیش از هر چیز به منطق، استدلال و پاسخ‌های عقلانی نیاز دارد.”، اظهار کرد: معرفی شخصیت علمی حضرت امام باقر(ع) و شیوه مواجهه ایشان با شبهات و مسائل دینی، می‌تواند نشان دهد که اسلام دینی پویا، عقل‌پذیر و مبتنی بر اندیشه است.

به‌گفته وی؛ امام باقر(ع) همواره شاگردان خود را به پرسشگری، تفکر و جست‌وجوی حقیقت تشویق می‌کردند و همین ویژگی، الگویی ارزشمند برای نسل جوان به‌شمار می‌رود.

طباطبایی با اشاره به نقش برجسته امام باقر(ع) در پایه‌گذاری نهضت علمی جهان اسلام افزود: آن حضرت با ایجاد یک جریان گسترده علمی و تربیت شاگردان برجسته، بنیان‌های توسعه دانش دینی را استحکام بخشیدند.

وی خاطرنشان کرد: معرفی این بعد از شخصیت امام باقر(ع) می‌تواند میان دغدغه‌های علمی و فناوری نسل امروز با سیره اهل‌بیت(ع) پیوندی مؤثر برقرار کند و نشان دهد که علم دینی ابزاری برای پاسخ‌گویی به چالش‌های فکری و اجتماعی است.

مدیر گروه معارف دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد همچنین بر ضرورت معرفی شاگردان برجسته مکتب امام باقر(ع) به‌عنوان الگوهای علمی و اخلاقی تأکید کرد و گفت: شخصیت‌هایی همچون زرارهبن اعین و محمدبن مسلم، نمونه‌هایی از تربیت‌یافتگان این مکتب هستند که زندگی، تلاش علمی و مناظرات آنان می‌تواند برای جوانان امروز الهام‌بخش باشد و مفهوم تلاش، رقابت علمی و اخلاق‌مداری را به‌شکلی ملموس منتقل کند.

طباطبایی استفاده از ظرفیت هنر و رسانه‌های نوین را یکی از مهم‌ترین راهکارهای ترویج معارف امام باقر(ع) دانست و افزود: تولید فیلم‌های کوتاه، انیمیشن، پادکست، اینفوگرافی و دیگر قالب‌های رسانه‌ای متناسب با ذائقه نسل جدید، کنار برگزاری مسابقات علمی، فرهنگی و کتاب‌خوانی در فضای حقیقی و مجازی، می‌تواند زمینه آشنایی عمیق‌تر جوانان با شخصیت و آموزه‌های امام باقر(ع) را فراهم کند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود به مهم‌ترین چالش‌های دوران امامت امام باقر(ع) پرداخت و اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، فشارها و مراقبت‌های دستگاه خلافت اموی بود. هرچند فضای سیاسی در مقاطعی نسبت به گذشته بازتر شده بود، اما امام باقر(ع) همواره تحت نظارت حکومت قرار داشتند تا از هرگونه ارتباط با حرکت‌های شیعی جلوگیری شود.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد یادآور شد:در اواخر عمر نیز آن حضرت به‌دستور هشام‌بن عبدالملک به دمشق فراخوانده شدند و برای کاستن از جایگاه اجتماعی ایشان، در مجلسی تحقیرآمیز به حضور در مسابقه تیراندازی وادار شدند؛ با وجود این، امام باقر(ع) با حکمت و دوراندیشی، مسیر تقابل نظامی را انتخاب نکردند و تمرکز خود را بر تقویت جبهه علمی و فرهنگی قرار دادند.

طباطبایی همچنین گسترش جریان‌های فکری انحرافی و غُلات را از دیگر چالش‌های مهم عصر امام باقر(ع) برشمرد و گفت: برخی جریان‌های افراطی با نسبت دادن ویژگی‌های غیرواقعی به امامان، تصویری نادرست از اسلام و تشیع ارائه می‌کردند که با توحید و عقلانیت اسلامی در تعارض بود. امام باقر(ع) با بهره‌گیری از استدلال‌های علمی و تبیین صحیح جایگاه امامت، ضمن مقابله با این انحرافات، مرزهای اعتقادی مکتب شیعه امامیه را روشن و تثبیت کردند.

این استاد دانشگاه، بروز برخی انشعابات داخلی میان شیعیان را نیز از دیگر مسائل آن دوران دانست و اضافه کرد: شکل‌گیری جریان‌هایی مانند کیسانیه و بعدها زیدیه، از جمله چالش‌هایی بود که امام باقر(ع) با آن مواجه شدند. ایشان با تکیه بر مرجعیت علمی، تربیت شاگردان برجسته و تقویت بنیان‌های معرفتی مکتب اهل‌بیت(ع)، توانستند مسیر صحیح اندیشه شیعی را حفظ و تقویت کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در ادامه، اجرای سبک زندگی امام باقر(ع) در جامعه امروز را نیازمند بازتولید رویکرد علمی، اخلاقی و مسئولانه آن حضرت دانست و اظهار کرد: نخستین اصل در این مسیر، اولویت دادن به علم‌آموزی و پژوهش است. امام باقر(ع) در دوران خود چراغ علم را میان جامعه برافروختند و امروز نیز در شرایطی که جامعه با حجم گسترده اطلاعات و چالش‌های فرهنگی روبه‌روست، بهره‌گیری از روش علمی و نقادانه ایشان در مواجهه با مسائل فکری و اعتقادی بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.

وی با تأکید بر فرهنگ پرسشگری افزود: از مهم‌ترین آموزه‌های امام باقر(ع)، تشویق به پرسشگری آگاهانه و نگاه نقادانه است.به‌گفته وی؛ پذیرش هر موضوع بدون تحقیق و بررسی، زمینه‌ساز گسترش خرافات و تحریف‌ها خواهد بود و جامعه امروز بیش از گذشته به تفکر انتقادی نیاز دارد.

مدیر گروه معارف دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، خدمت به جامعه و مسئولیت‌پذیری اجتماعی را از دیگر مؤلفه‌های سبک زندگی امام باقر(ع) عنوان کرد و گفت: شاگردان آن حضرت دانش خود را در خدمت جامعه اسلامی قرار می‌دادند و این نشان می‌دهد که علم و ایمان باید در مسیر رفع مشکلات مردم و اصلاح جامعه به‌کار گرفته شود.

طباطبایی همچنین بر اهمیت ثبت، تدوین و انتقال دانش تأکید و اضافه کرد: اهتمام امام باقر(ع) به نقل و کتابت حدیث، الگویی برای حفظ و انتقال میراث علمی است و امروز نیز ثبت پژوهش‌ها، تجربیات و دستاوردهای علمی، به‌ویژه در حوزه علوم انسانی و معارف دینی، ضرورتی انکارناپذیر برای حفظ سرمایه‌های علمی کشور به‌شمار می‌رود.

عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد خاطرنشان کرد: نهضت علمی امام باقر(ع) زمینه‌ساز تحول بزرگی در معارف اسلامی شد و الگوگیری از آن حضرت، به‌معنای تلاش مستمر برای ایجاد تحول مثبت در عرصه‌های علمی، فرهنگی و اجتماعی است؛ مسیری که می‌تواند جامعه را به‌سوی رشد، آگاهی و پیشرفت هدایت کند.