قشم؛ از ظرفیتهای پنهان شیلاتی تا نقشآفرینی در اقتصاد دریامحور
سالهاست کارشناسان حوزه اقتصاد دریا تاکید دارند که توسعه پایدار مناطق ساحلی بدون توجه به ظرفیتهای شیلاتی، آبزیپروری و صنایع وابسته امکانپذیر نیست. قشم نیز با وجود این ظرفیتها، میتواند به یکی از قطبهای مهم تولید آبزیان در کشور تبدیل شود؛ ظرفیتی که علاوه بر تامین بخشی از نیاز بازار داخلی، امکان حضور پررنگتر در بازارهای صادراتی را نیز دارد.
جزیره قشم با برخورداری از سواحل گسترده، تنوع زیستی دریایی، دسترسی مناسب به آبهای خلیج فارس و سابقه فعالیتهای صیادی، زمینه مناسبی برای توسعه زنجیره شیلات دارد. از صید و پرورش آبزیان گرفته تا فرآوری، بستهبندی و صادرات، هر بخش از این زنجیره میتواند برای منطقه ارزش اقتصادی ایجاد کند.
میگو؛ محصولی که میتواند موتور محرک اقتصاد شیلات قشم باشد
یکی از بخشهایی که در سالهای اخیر مورد توجه سرمایهگذاران قرار گرفته، پرورش میگو است. گونه وانامی به دلیل سازگاری مناسب با شرایط آبوهوایی جنوب کشور، رشد مطلوب و قابلیت صادرات، جایگاه ویژهای در صنعت آبزیپروری پیدا کرده است.
در همین مسیر، برخی مجموعههای شیلاتی در قشم با تکیه بر سرمایهگذاری بخش خصوصی وارد عرصه تولید شدهاند. شرکت زرین ساحل طلایی قشم از جمله واحدهایی است که در سال گذشته توانسته حدود 150 تن میگوی وانامی تولید کند؛ تولیدی که بخشی از آن در بازار داخلی و شهرهایی مانند تهران، اصفهان و شیراز عرضه شده و بخشی دیگر نیز به بازارهای خارجی از جمله چین و روسیه راه یافته است.
این مجموعه با سرمایهگذاری نزدیک به یک همت و بدون استفاده از تسهیلات بانکی، مسیر توسعه فعالیت خود را دنبال کرده و پیشبینی میشود با تکمیل ظرفیتها، میزان تولید آن در سال آینده افزایش یابد.
اما اهمیت این اقدامات تنها در میزان تولید خلاصه نمیشود؛ هر واحد تولیدی شیلاتی در قشم میتواند حلقهای از یک زنجیره بزرگتر باشد که از اشتغال محلی تا رونق خدمات، حملونقل، فرآوری و صادرات را تحت تاثیر قرار دهد.
شیلات قشم در شرایط جنگی؛ تهدیدها را باید به فرصت تبدیل کرد
شرایط خاص اقتصادی و امنیتی کشور، ضرورت حمایت هدفمند از بخشهای تولیدی را بیش از گذشته کرده است. در چنین شرایطی، حوزه شیلات میتواند یکی از بخشهایی باشد که با برنامهریزی دقیق، بخشی از فشارهای اقتصادی را کاهش دهد.
نخستین اقدام، حفظ زنجیره تولید موجود است. واحدهای آبزیپروری برای ادامه فعالیت نیازمند تامین پایدار نهادههایی مانند خوراک، تجهیزات، برق و خدمات فنی هستند. هرگونه اختلال در این بخشها میتواند خسارت سنگینی به تولیدکنندگان وارد کند.
از سوی دیگر، توسعه بازارهای صادراتی باید با جدیت بیشتری دنبال شود. محصولاتی مانند میگو، به دلیل قابلیت ارزآوری، میتوانند در شرایط محدودیتهای اقتصادی نقش مهمی ایفا کنند. تسهیل فرآیندهای صادراتی، کاهش بروکراسی و ایجاد مسیرهای مطمئن برای انتقال محصولات، از اقداماتی است که میتواند به تقویت این بخش کمک کند.
همچنین لازم است نگاه به شیلات قشم از تولید خام فراتر برود. ایجاد صنایع فرآوری، بستهبندی مدرن و برندهای صادراتی میتواند ارزش افزوده بیشتری برای منطقه ایجاد کند و مانع از آن شود که بخش عمده سود این صنعت خارج از جزیره نصیب دیگران شود.
ضرورت حمایت از سرمایهگذاران بخش خصوصی
تجربه فعالیت مجموعههایی که با سرمایه شخصی وارد حوزه شیلات شدهاند، نشان میدهد بخش خصوصی آمادگی حضور در این عرصه را دارد، اما برای توسعه بیشتر نیازمند حمایتهای هدفمند است.
سرمایهگذاری در شیلات، سرمایهگذاری کوتاهمدت نیست و نیاز به زیرساخت، برنامهریزی و همراهی دستگاههای مختلف دارد. از تامین زمین و مجوزها گرفته تا تامین انرژی و حمایتهای صادراتی، همه این عوامل در موفقیت یک طرح شیلاتی تاثیرگذار هستند.
قشم با همه ظرفیتهای طبیعی خود، هنوز فاصله زیادی تا تبدیل شدن به یک قطب کامل شیلاتی دارد. این فاصله نه به دلیل نبود ظرفیت، بلکه بیشتر به دلیل نیاز به برنامهریزی منسجم و نگاه بلندمدت است.
کلام آخر
امروز که کشور بیش از هر زمان دیگری به تقویت تولید داخلی، امنیت غذایی و توسعه منابع غیرنفتی نیاز دارد، شیلات میتواند یکی از مسیرهای مهم تحقق این اهداف باشد. قشم با داشتن دریا، نیروی انسانی بومی و ظرفیتهای طبیعی، میتواند سهم بیشتری د ر اقتصاد دریامحور کشور ایفا کند.
تداوم فعالیت واحدهای تولیدی در شرایط دشوار اقتصادی نشان میدهد ظرفیت حرکت وجود دارد؛ اما برای رسیدن به جایگاه واقعی، باید حمایتها از سطح شعار فراتر رفته و به اقدامات عملی تبدیل شود.
آینده اقتصاد قشم فقط در خشکی آن تعریف نمیشود؛ بخش بزرگی از این آینده در دل همین آبهایی است که سالها ظرفیتهای آن کمتر از حد واقعی دیده شده است.