سلمان فارسی نماد عقلانیت و حکمت ایرانی در تمدن اسلامی است
وی افزود: امروز بیش از گذشته نیازمند توجه به شخصیتهایی مانند سلمان فارسی هستیم؛ چراکه او تنها یک چهره تاریخی نیست، بلکه الگویی برای تفکر، پرسشگری، حقیقتجویی و حرکت در مسیر دانش و حکمت به شمار میرود.
دبیر علمی کنگره سلمان فارسی با اشاره به نتایج مطالعات انجامشده درباره این شخصیت اظهار کرد: در آغاز این مسیر تصور نمیکردم درباره سلمان فارسی این حجم از مطالب، دیدگاهها و مباحث عمیق در منابع وجود داشته باشد، حتی پیش از این شناخت بیشتری نسبت به برخی دیگر از صحابه داشتم، اما بررسی منابع نشان داد که درباره سلمان فارسی کوتاهیهای زیادی صورت گرفته است.
وی ادامه داد: امروز با دسترسی گسترده به نسخههای دیجیتال کتابها و منابع تاریخی، امکان بررسی دقیقتر فراهم شده و حاصل این مطالعات، گردآوری حدود 300 صفحه یادداشت از منابع اولیه بود که بخشی از آن در قالب مقاله ارائه شد.
جعفریان تصریح کرد: مجموعه پژوهشهایی که در کنگره سلمان فارسی ارائه شد، از نظر علمی ارزشمند است و نشان میدهد هنوز موضوعات فراوانی درباره زندگی و اندیشه سلمان وجود دارد که نیازمند بررسی و تحقیق بیشتر است.
سلمان فارسی؛ نماد حکمت ایرانی در تمدن اسلامی
دبیر علمی کنگره سلمان فارسی با بیان اینکه زندگی سلمان را میتوان در سه دوره مهم بررسی کرد، گفت: دوران پیش از اسلام، دوره همراهی با پیامبر اکرم(ص) تا رحلت ایشان و دوران پس از رحلت پیامبر تا پایان عمر در مدائن، سه بخش مهم زندگی سلمان فارسی است که هرکدام نیازمند تحلیل تاریخی دقیق هستند.
وی افزود: منابع شیعه و اهل سنت درباره برخی موضوعات مرتبط با زندگی سلمان تفاوتهایی دارند و همین موضوع ضرورت پژوهشهای بیشتر و نگاه علمی به این شخصیت را افزایش میدهد.
جعفریان با اشاره به جایگاه فرهنگ ایرانی در تمدن اسلامی گفت: تلاش من این است که زندگی سلمان فارسی را از زاویهای بررسی کنم که برای شناخت تاریخ ایران و نقش فرهنگ ایرانی در تمدن اسلامی اهمیت دارد؛ زیرا میان اندیشه ایرانی و برخی ویژگیهای فرهنگی عربی تفاوتهایی وجود داشته است.
وی ادامه داد: متون برجایمانده از ایران باستان، بیشتر بر حکمت، اندرز و خرد استوار بوده است، در حالی که فرهنگ عربی بیشتر در حوزه ادبیات، بیان و فصاحت شناخته میشد. ایرانیان پس از اسلام قالب شعر را پذیرفتند، اما آن را با حکمت و اندیشه درآمیختند و آثاری مانند شاهنامه فردوسی و آثار نظامی سرشار از مفاهیم حکمی شدند.
دبیر علمی کنگره سلمان فارسی گفت: میتوان این پرسش را مطرح کرد که آیا ایرانیان نماد حکمت هستند و سلمان فارسی نیز میتواند نمادی از حکمت ایرانی در اسلام باشد؛ شخصیتی که از نظر فکری با بسیاری از چهرههای شناختهشده آن دوره تفاوت داشت.
وی خاطرنشان کرد: سلمان انسانی پرسشگر، اهل گفتوگو و جستوجوی حقیقت بود و هیچ سخنی را بدون دلیل نمیپذیرفت. همین ویژگیها او را به نماد عقلانیت و حکمت در فرهنگ اسلامی تبدیل کرده است.
جعفریان اضافه کرد: اگر بخواهیم نزدیکترین شخصیت به سلمان فارسی را از نظر شیوه تفکر معرفی کنیم، میتوان از امیرالمؤمنین(ع) نام برد؛ چراکه همانگونه که حکمت در نهجالبلاغه جایگاه ویژهای دارد، سخنان برجایمانده از سلمان نیز سرشار از اندیشه و حکمت است.
ضرورت تربیت نسل جدید اندیشمندان و تداوم مسیر حکمت
وی با اشاره به تأثیر جریان عقلگرایی در تمدن اسلامی گفت: این جریان در میان اندیشمندانی مانند ابوحیان توحیدی، ابوالحسن عامری، ابن مسکویه، خواجه نصیرالدین طوسی و ملاصدرا ادامه پیدا کرد و سلمان فارسی را میتوان یکی از نخستین نمادهای این تفکر دانست.
دبیر علمی کنگره سلمان فارسی افزود: سلمان با روحیه پرسشگری، فاصله گرفتن از تقلید، توجه به تجربه، گفتوگو میان فرهنگها و بهرهگیری از دانش ایرانی، الگویی از حکمت ایرانی در بستر اسلام ارائه کرد که امروز نیز میتواند مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به کتاب منتشرشده با عنوان درسهایی از زندگی سلمان فارسی گفت: در این اثر حدود 50 روایت و جمله حکیمانه از سلمان گردآوری شده که استقلال فکری، عمق اندیشه و جایگاه حکمت در شخصیت او را نشان میدهد.
جعفریان عنوان کرد: عقلانیتی که در مکتب سلمان فارسی دیده میشود، تنها محدود به اندیشه نیست، بلکه در حوزه اخلاق، عقل عملی، سعادت انسان و انسانگرایی مبتنی بر بندگی خداوند نیز نمود دارد.
وی ادامه داد: در این نگاه، معیار تشخیص خوبی و بدی بر پایه عدالت، احسان و حقیقت است و همین موضوع تفاوتهایی با برخی جریانهای فکری دیگر در تاریخ اسلام ایجاد میکند.
دبیر علمی کنگره سلمان فارسی با بیان اینکه جامعه امروز نیازمند تحول در عرصه علم و اندیشه است، گفت: اگر امروز در حوزههای مختلف به پیشرفتهایی رسیدهایم، نتیجه دانش و علم بوده است و این مسیر باید با تربیت نسل جدیدی از متفکران و اندیشمندان ادامه پیدا کند.
وی افزود: نباید اجازه دهیم شخصیتهای علمی کشور با حسرت از کمبود نسل جدید اندیشمندان سخن بگویند؛ تربیت نیروهای علمی، فرهنگی و فکری باید به یکی از اولویتهای جامعه تبدیل شود.
جعفریان خاطرنشان کرد: سلمان فارسی باید برای ما الهامبخش عقلانیت، تفکر، حکمت و شیوه درست اندیشیدن باشد. قرار نیست همه پاسخهای امروز را در زندگی سلمان پیدا کنیم، اما او میتواند چراغ راهی برای حرکت جامعه اسلامی به سوی دانش، گفتوگو و پیشرفت باشد.
وی گفت: شخصیتهایی مانند سلمان فارسی، میراث پیامبر اکرم(ص) هستند و باید از این الگوها برای ساخت آیندهای مبتنی بر عقلانیت، فرهنگ و دانش بهره گرفت.