گاودشت پیشران اصلاح نژاد شمال کشور
عبور از محدودیتهای اقلیمی با اصلاح نژاد و نژادهای دومنظوره
یکی از چالشهای اصلی توسعه دامپروری در مناطق شمالی، مواجهه با «استرس گرمایی» و رطوبت بالا است که مانع اصلی توسعه پرورش نژاد هلشتاین محسوب میشود. در این راستا، ایستگاه گاودشت با مأموریت توسعه گاوهای دومنظوره (شیری-گوشتی) و انجام پژوهشهای ژنتیکی و تغذیهای، راهکارهای نوین ارائه داده است.
در حال حاضر، این ایستگاه میزبان نژادهای برتر هلشتاین، نژادهای دومنظوره و نژاد «سیمنتال» است که منجر به تولید روزانه بیش از 4 تن شیر با بالاترین کیفیت در سطح استان مازندران شده است. نتایج پروژههای اصلاح نژاد در این مرکز نویدبخش یک جهش بزرگ است؛ بهطوری که نژادهای اصلاحشده با ثبت رشد روزانه 2 تا 3 کیلوگرم، عملکردی بهمراتب بهتر از نژاد هلشتاین (با میانگین رشد 1.4 کیلوگرم) از خود نشان دادهاند.
احیای نژادهای بومی و مدیریت هوشمندانه منابع آبی
از دیگر دستاوردهای درخشان این مرکز، احیای «گوسفند زل» بهعنوان نژاد بومی و سازگار با اقلیم مازندران است. این نژاد پس از اصلاح ژنتیکی، با هدف افزایش بازده اقتصادی، در اختیار دامداران منطقه قرار میگیرد.
در حوزه زراعت نیز، ایستگاه گاودشت با ضریب کشت 1.8، به تولید بذر مادری، سویا و کلزا میپردازد. مدیریت هوشمندانه منابع آبی و تغییر الگوی کشت به سمت گیاهان کمآببر و زمستانه از سیاستهای کلان این مجموعه است. در این راستا، بیش از 8 هزار تن علوفه در این مرکز تولید میشود که 5 هزار تن آن مستقیماً در اختیار دامداران استان قرار میگیرد. همچنین معرفی محصولاتی نظیر «سورگوم» که در مدت زمان کوتاه (یک ماه) به ثمر مینشیند، بهعنوان جایگزینی راهبردی برای ذرت در شرایط تحریم و محدودیتهای وارداتی مطرح شده است.
چشمانداز آینده: از سایت الگویی تا تجاریسازی یافتهها
ایستگاه تحقیقاتی گاودشت در برنامههای آتی خود، بر ایجاد «سایت الگویی جامع» تمرکز دارد تا به کانون آموزش و یادگیری برای بهرهبرداران استان تبدیل شود.
از جمله برنامههای توسعهای این مرکز میتوان به موارد زیر اشاره کرد: تولید خوراک کامل بر پایه ضایعات کشاورزی (مانند تفاله مرکبات و چغندر علوفهای) جهت کاهش وابستگی.
ایجاد گلههای هسته از نژادهای
استراتژیک نظیر «مونبلیارد» و «سیفتال».
این مرکز با رویکردی علمی و کاربردی ثابت کرده است که پژوهشهای میدانی، رکن اصلی پیشرفت تولید و رمز عبور از محدودیتهای اقلیمی و اقتصادی در بخش کشاورزی است.
ایستگاه تحقیقاتی گاودشت با بهرهگیری از ظرفیتهای کمنظیر در بخش زراعت و دامپروری، مأموریتهای کلانی را در راستای خودکفایی تأمین شیر و گوشت کشور بر عهده دارد. این مجتمع که در یکی از حساسترین مناطق اقلیمی فعالیت میکند، با شناسایی محدودیتهای محیطی نظیر استرس گرمایی و رطوبت بالا، توانسته است با طراحی الگوهای نوین، نژادهای سازگار را جایگزین ارقام سنتی کرده و بهرهوری را بهطور چشمگیری ارتقا بخشد.
نگاه راهبردی معاون تحقیقات وزیر به «گاودشت»
غلامرضا گلمحمدی، عضو برجسته هیئتعلمی موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، بهعنوان معاون وزیر و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات) در بازدید از مرکز تحقیقات گاودشت، در گفتگو با تسنیم با تأکید بر اینکه این مرکز یکی از کانونهای اصلی حفظ و بهرهبرداری ژنتیکی کشور است، ابعاد جدیدی از دستاوردهای علمی این مجموعه را تشریح کرد.
وی با بیان اینکه «امنیت غذایی کشور در گروی حفظ و ارتقای ذخایر ژنتیکی بومی است»، گفت: «در این مرکز، نژاد گوسفند «زل»که سرمایهای ارزشمند و سازگار با اقلیم مازندران محسوب میشود، بهطور کامل احیا شده و برنامهریزی دقیقی برای تولید انبوه و توزیع آن در میان دامداران صورت گرفته است.»
وی در ادامه با اشاره به پروژههای تحولآفرین در حوزه اصلاح نژاد دام، افزود: «ما در این مرکز فراتر از متدهای سنتی عمل میکنیم؛ پروژههای اصلاح نژاد با هدف ارتقای ضریب تبدیل و وزنگیری روزانه در حال اجراست که نتایج آن در مقایسه با استانداردهای فعلی، خیرهکننده است.
او بیان کرد: ثبت رکورد رشد روزانه 2 تا 3 کیلوگرم در نژادهای اصلاحشده این مرکز در مقابل رشد 1.4 کیلوگرمی نژاد هلشتاین، نشاندهنده عمق فعالیتهای علمی و دانشبنیان در گاودشت است.»
معاون تحقیقات وزیر تصریح کرد: «توسعه این نژادهای برتر، به معنای بهرهوری بالاتر در واحد سطح و کاهش هزینههای خوراک برای دامدار است که مستقیماً به اقتصادیتر شدن تولید دام کمک میکند.»
حمایت از نژادهای بومی و تحول در الگوی کشت
در همین راستا، اسدالله تیموری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران در گفتگو با تسنیم با تأکید بر نقش استراتژیک ایستگاه گاودشت، ضمن اشاره به قدمت 40 ساله این مرکز علمی و تولیدی، اظهار داشت: «ایستگاه گاودشت با تکیه بر چهار دهه تجربه و دانش انباشته، اکنون به یکی از ستونهای اصلی توسعه کشاورزی و دامپروری در استان تبدیل شده است. با حمایتهای ویژه معاون وزیر، ما با جدیت در حال پیگیری اصلاح نژاد گوسفند “زل” هستیم؛ نژادی که به عنوان مقاومترین نژاد در برابر بیماریها و شرایط اقلیمی خاص مازندران شناخته میشود. هدف ما ارتقای سطح تولید در دامهای دومنظوره (شیری و گوشتی) است تا بهرهوری در این بخش به حداکثر برسد.»
وی با گستردهتر کردن ابعاد صحبتهای خود درباره تحولات ساختاری در این ایستگاه افزود: «تغییر الگوی کشت و ترویج ارقام جدید علوفهای، تنها یک اقدام ساده نیست، بلکه یک بازنگری زیرساختی در مدیریت منابع است. ما در ایستگاه گاودشت بر استفاده از ارقام علوفهای تمرکز کردهایم که علاوه بر نیاز آبی کمتر، از طول دوره رشد کوتاهتر و خوشخوراکی بیشتری برخوردارند. این رویکرد که در گاودشت به یک الگوی موفق تبدیل شده، قرار است به عنوان یک مدل علمی و عملیاتی به کل استان مازندران تسری داده شود تا از این طریق، تابآوری بخش کشاورزی در برابر تغییرات اقلیمی تضمین گردد.»
تحقیقات؛ پیشرانِ امنیت غذایی در شرایط تحریم
حاجیپور، نماینده مردم آمل در مجلس شورای اسلامی نیز در حاشیه این بازدید در گفتگو با تسنیم ضمن قدردانی از وزیر جهاد کشاورزی در پیشبرد رویکردهای تحقیقاتی، تصریح کرد: جایگاه تحقیقات در بخش زراعت و داموطیور بسیار حائز اهمیت است؛ چرا که بدون پژوهش، مسیر پیشرفت تولید هموار نخواهد شد.
نماینده مردم آمل افزود: «نتیجه مجاهدت دانشمندان ما در حوزه خاک و زراعت، جایگزینی سریع محصولات است؛ بهگونهای که سورگوم به عنوان جایگزین ذرت، با دوره رشد یکماهه در برابر 90 روز دوره رشد ذرت، توانسته است نیاز خوراک دام را در شرایط محاصره اقتصادی و تحریم بهخوبی پاسخ دهد. این نوع مدیریت تحقیقاتی، پیشران اصلی در حوزه تولید است.
چشمانداز توسعه و خودکفایی
ایستگاه گاودشت هماکنون با بهرهگیری از نژادهای برتر هلشتاین و سیمنتال، روزانه بیش از 4 تن شیر با بالاترین کیفیت تولید میکند. علاوه بر این، با ضریب کشت 1.8، تولید بذر مادری، سویا و کلزا در این مرکز با قدرت انجام میشود. تولید خوراک کامل بر پایه ضایعات کشاورزی، ایجاد گلههای هسته (مونبلیارد و سیفتال) و راهاندازی سایت الگویی جامع برای آموزش بهرهبرداران، از دیگر برنامههای این مرکز در مسیر دستیابی به امنیت غذایی پایدار است.