اردبیل، شناسنامه هویت ملی و مذهبی ایران

به گزارش خبرنگار تسنیم از اردبیل، همزمان با روز اردبیل و بزرگداشت شیخ‌صفی‌الدین، آیین نشست جامعه‌شناسی تاریخی صفویه با حضور اساتید، محققان و پژوهشگران رشته تاریخ در سالن خطایی اردبیل برگزار شد که در این نشست بر نقش‌آفرینی اردبیل در تقویت بنیان‌های وحدت و همگرایی و ترویج مذهب تشیع تأکید شد.

مهدی جوادی، استاد تاریخ دانشگاه های اردبیل با اشاره به نقش‌آفرینی شاه عباس در تاریخ کشورمان و توجه به مؤلفه‌های قدرت ملی در عرصه داخلی و بین‌المللی گفت: این شخصیت بی‌نظیر را می‌توان نابغهٔ نظامی نامید که با قدرت و صلابت خود، توانست علاوه بر دور کردن دشمنان این مرز و بوم، تقویت بنیان‌های اقتصادی را انجام دهد.

احمد موسوی افزود: شاه عباس در 42 سال حاکمیت و قدرت‌نمایی در عصر صفوی، توانست علاوه بر دفع دشمنان بیگانه، در رونق اقتصادی، معماری و هنری نقش‌آفرینی کرده و بیگانگان را از تنگه هرمز دور کند.

وی تصریح کرد: شاه عباس صفوی در مدت حاکمیت خود در عصر صفوی، با هرگونه رانت و ویژه‌خواری مقابله کرد و در نقطه مقابل، توانست نظام اقتصادی و مالیاتی بسیار منسجمی را به وجود آورد.

وی نقش‌آفرینی این شخصیت برجسته را در رونق بازار اصفهان و اردبیل یادآور شد و گفت: نظیر آنچه که در اردبیل ساخته بود، در اصفهان شبیه آن را به مانند عالی‌قاپو و بازار قیصریه ساخت و بیش از 1٬000 کاروانسرا راه‌اندازی کرد.

نقش زنان عصر صفوی

در ادامه این نشست، سیمین ستایش از اساتید تاریخ دانشگاه‌های کشور نیز به نقش زنان در دوره‌های تاریخی به‌ویژه عصر صفوی اشاره کرد و گفت: نقش زنان در این عصر در مقام تولیدی و اقتصادی و همچنین موقوفات، بیش از هر زمان دیگر برجسته است.

ستایش به تحولات رخ‌داده در این عصر در باب حق مالکیت اعم از مهریه و ارث برای زنان اشاره کرد و ادامه داد: زنان 20 درصد موقوفات این عصر را به اسم خود ثبت کردند و نقش هوشمندانه‌ای را در عرصه تولیدی و اقتصادی به انجام رساندند.

وی افزود: هرچند برخی تنگناهای اجتماعی نیز برای زنان به وجود آمد، اما زنان با احساس مسئولیت و روحیه دلاوری، در جنگ چالدران حضور داشته و توانستند از این مرز و بوم به شایستگی دفاع کنند.

ستایش تصریح کرد: نابرابری حقوقی در عصر صفوی علیه بانوان وجود داشته، ولی آنچه که برجسته به نظر می‌رسد این است که زنان ایرانی در عصر صفوی نه قربانی آزادی و نه حقوق برابر بودند، بلکه سعی‌شان بر حفظ جایگاه و موقعیت ممتاز بوده است.

گذر از تصوف زاهدانه به تصوف عاشقانه در دوره صفویان

سپس شهریار آراسته، دیگر تاریخ‌شناس و محقق اردبیلی، نیز به گذر از تسنن به تشیع در عصر صفوی اشاره کرد و ادامه داد: در یک حرکت تدریجی، گذر از مذهب تسنن به تشیع را در کنار تصوف به تشیع شاهد هستیم که این خود نشان از حرکت درست با عناصر هویتی واقعی در این عصر دارد.

وی افزود: ما با گذر از تصوف زاهدانه به تصوف عاشقانه و تصوف پرخاش در این عصر دست یافتیم که به نوعی پدیدهٔ اجتماعی محسوب شده و به راحتی می‌توان تحولات آن را بیان کرد.

وی اصلی‌ترین عامل این تغییر و تحول را ورود مغول به ایران و نقش‌آفرینی بزرگان صفویه اعلام کرد و گفت: شیعه شدن، پدیده‌ای فراتر از اقدام رسمی دولتی است که در ایرانیان نیز در طول تاریخ رونق داشته است.

گفتنی است؛ در این نشست، مباحث و سوالات مختلفی درباره تاریخ اردبیل و صفویه مطرح و بر تولید سریال حماسه چالدران و تقویت مؤلفه‌های فرهنگی، تاریخی و هویتی اردبیل تأکید شد.