چرا ۶۰ هزار مهاجر مراکشی به اسپانیا هجوم بردند؟

خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: ورود ده‌ها هزار مهاجر از مراکش به شهر سبته(سئوتا)، یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های مرزی اروپا در سال‌های اخیر را رقم زده است؛ بحرانی که علاوه بر ابعاد انسانی، بار دیگر اختلافات تاریخی میان مراکش و اسپانیا، چالش‌های امنیتی اتحادیه اروپا و ناکارآمدی سیاست‌های مهاجرتی این اتحادیه را در مرکز توجه قرار داده است. شهر سبته، در سواحل شمالی مراکش، توسط تنگه جبل‌الطارق از خاک اصلی اسپانیا جدا شده و مدت‌هاست که کانون توجه مهاجرانی است که قصد دارند خود را به اروپا برسانند.

طی روزهای گذشته شهر سبته، منطقه‌ای تحت حاکمیت اسپانیا در شمال آفریقا، شاهد ورود گسترده مهاجرانی بوده که از سواحل مراکش خود را از راه دریا یا مسیرهای زمینی به این منطقه رساندند. منابع اسپانیایی و مراکشی این رویداد را بزرگ‌ترین موج مهاجرت به سبته از زمان بحران سال ۲۰۲۱ توصیف کرده‌اند؛ بحرانی که در آن نیز هزاران نفر ظرف مدت کوتاهی وارد این منطقه شده بودند.

در حالی که نخستین گزارش‌ها از ورود حدود ۱۵۰۰ نفر حکایت داشت، تنها طی یک شبانه‌روز هزاران نفر دیگر به این موج پیوستند و در نهایت مقام‌های محلی اعلام کردند شمار افرادی که طی چند روز وارد سبته شده‌اند به حدود ۶۰ هزار نفر رسیده است؛ رقمی که بیش از نیمی از جمعیت این منطقه را تشکیل می‌دهد و از منظر جمعیتی و امنیتی، وضعیت کم‌سابقه‌ای را برای دولت اسپانیا ایجاد کرده است.

بحران انسانی در سایه موج مهاجرت

افزایش ناگهانی تعداد مهاجران، بحران انسانی گسترده‌ای نیز به دنبال داشت. مقام‌های اسپانیایی اعلام کردند تاکنون دست‌کم ۵۷ جسد از آب‌های اطراف سبته خارج شده است؛ قربانیانی که برخی بر اثر غرق شدن و برخی دیگر هنگام تلاش برای عبور از موانع مرزی جان خود را از دست داده‌اند. با این حال، احتمال افزایش شمار قربانیان همچنان وجود دارد، زیرا گزارش‌هایی از مفقود شدن تعدادی دیگر از مهاجران نیز منتشر شده است.

هم‌زمان مراکز اسکان مهاجران در سبته ظرف چند ساعت با کمبود شدید ظرفیت روبه‌رو شدند. مسئولان محلی اعلام کردند تمامی مراکز پذیرش تکمیل شده و امکان اسکان افراد جدید وجود ندارد؛ موضوعی که دولت مرکزی اسپانیا را ناچار به بسیج امکانات اضطراری کرد.

استقرار ارتش؛ پاسخ مادرید به بحران

با تشدید بحران، دولت اسپانیا ارتش را برای کمک به نیروهای مرزبانی و پلیس به سبته اعزام کرد. وزارت کشور این کشور نیز از استقرار نیروهای نظامی برای حفظ امنیت و کنترل مرزها خبر داد.

در سوی دیگر، نیروهای امنیتی مراکش نیز در اطراف شهر الفنیدق و مسیرهای منتهی به مرز، خودروهای آب‌پاش و تجهیزات کنترل جمعیت مستقر کردند تا از حرکت گروه‌های جدید به سمت سبت جلوگیری کنند.

با وجود این اقدامات، نزدیکی جغرافیایی سبته به سواحل مراکش، کنترل کامل مرز را دشوار کرده است. فاصله میان ساحل الفنیدق و نزدیک‌ترین نقطه مرزی سبته تنها دو تا سه کیلومتر است؛ فاصله‌ای که بسیاری از مهاجران تلاش کردند با شنا از آن عبور کنند.

بازگشت خاطره بحران ۲۰۲۱

این نخستین بار نیست که سبته با موج گسترده مهاجرت روبه‌رو می‌شود. در سال ۲۰۲۱ نیز هم‌زمان با تنش‌های دیپلماتیک میان مادرید و رباط، بیش از ۱۰ هزار مهاجر طی دو روز وارد این منطقه شدند.

اکنون بسیاری از تحلیلگران معتقدند شرایط کنونی می‌تواند تکرار همان بحران باشد؛ با این تفاوت که ابعاد آن بسیار گسترده‌تر شده است. مقام‌های محلی سبته وضعیت موجود را «اضطرار انسانی و اجتماعی» توصیف کرده و هشدار داده‌اند که ادامه روند فعلی می‌تواند ساختار خدمات عمومی این منطقه را از هم بپاشد.

بازگرداندن مهاجران؛ همکاری محتاطانه مادرید و رباط

دولت اسپانیا هم‌زمان با کنترل مرزها، روند بازگرداندن مهاجران را نیز آغاز کرده است. وزارت کشور این کشور اعلام کرده مادرید و رباط درباره تسریع بازگشت افرادی که به صورت غیرقانونی وارد سبته شده‌اند به توافق رسیده‌اند.

بر اساس این توافق، نیروهای امنیتی دو کشور همکاری خود را برای جلوگیری از ورود افراد جدید و بازگرداندن مهاجران افزایش خواهند داد. آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مهاجران نیز طی ساعات گذشته دوباره به مراکش بازگشته‌اند. مقام‌های محلی از خروج ده‌ها هزار نفر از سبته خبر داده‌اند؛ هرچند همچنان هزاران نفر در این منطقه حضور دارند.

بحران مهاجرت، اختلافات اروپا را آشکار کرد

پیامدهای این بحران تنها به مرزهای اسپانیا محدود نمانده است. در سطح اروپا نیز اختلاف نظرها درباره نحوه مدیریت مهاجرت بار دیگر آشکار شده است. ایتالیا نخستین کشوری بود که واکنش تندی نشان داد. مقام‌های این کشور خواستار تعلیق عضویت اسپانیا در پیمان شنگن شدند و استدلال کردند مادرید در حفاظت از مرزهای خارجی اتحادیه اروپا ناکام مانده است. ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، از آمادگی کشورش برای اتخاذ تدابیر فوق‌العاده خبر داد و وزیر خارجه این کشور نیز خواستار بسته شدن مرزهای شنگن به روی اسپانیا شد.

در مقابل، دولت اسپانیا این مواضع را غیرمسئولانه توصیف کرد. خوزه مانوئل آلبارس، وزیر خارجه اسپانیا، تأکید کرد مادرید به جای اظهارات سیاسی، انتظار همبستگی از شرکای اروپایی خود را دارد. فرانسه نیز در واکنش به این تحولات، کنترل مرزهای خود با اسپانیا را تشدید کرد و فنلاند نیز از مواضع ایتالیا حمایت کرد؛ موضوعی که نشان می‌دهد اختلافات درباره سیاست مهاجرت در اتحادیه اروپا وارد مرحله تازه‌ای شده است.

سبته؛ نقطه تلاقی جغرافیا و سیاست

اهمیت سبته تنها به بحران مهاجرت محدود نمی‌شود. این منطقه کوچک که مساحتی حدود ۱۹ کیلومتر مربع دارد، از قرن‌ها پیش تحت کنترل اسپانیا قرار دارد، اما مراکش آن را بخشی از سرزمین خود می‌داند و همواره بر بازپس‌گیری آن تأکید کرده است.

همین وضعیت، سبته را به یکی از حساس‌ترین نقاط ژئوپلیتیکی شمال آفریقا تبدیل کرده است. هر تحول امنیتی یا انسانی در این منطقه، علاوه بر ابعاد مرزی، می‌تواند روابط سیاسی میان مادرید و رباط را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

چرا این بحران تکرار می‌شود؟

بررسی ریشه‌های این موج مهاجرت نشان می‌دهد عوامل اقتصادی نقش تعیین‌کننده‌ای در آن دارند. نرخ بیکاری در مراکش به حدود ۱۳ درصد رسیده و صدها هزار جوان خارج از بازار کار قرار دارند. بسیاری از مهاجران نیز امیدوارند با ورود به سبته، راهی برای رسیدن به سرزمین اصلی اروپا پیدا کنند.

در کنار مشکلات اقتصادی، انتشار شایعات درباره باز بودن مرزها نیز در شکل‌گیری این موج نقش مهمی داشته است. شاهدان محلی می‌گویند انتشار اخبار غیررسمی در شبکه‌های اجتماعی، هزاران جوان را ظرف مدت کوتاهی به سمت مرزهای سبته کشاند.

آزمونی تازه برای اروپا

بحران سبته بار دیگر نشان داد که اتحادیه اروپا همچنان فاقد راهبردی واحد برای مدیریت مهاجرت است. اختلاف میان کشورهای عضو، افزایش فشار بر دولت‌های مرزی، رشد جریان‌های راست‌گرا و تبدیل شدن مهاجرت به موضوعی امنیتی، همگی بیانگر آن است که اروپا هنوز نتوانسته میان ملاحظات انسانی و الزامات امنیتی تعادل برقرار کند.

اگرچه همکاری اخیر میان اسپانیا و مراکش تا حدی از شدت بحران کاسته است، اما تا زمانی که ریشه‌های اقتصادی و اجتماعی مهاجرت در شمال آفریقا برطرف نشود و اتحادیه اروپا نیز به سازوکاری مشترک برای مدیریت مرزهای خارجی خود دست نیابد، احتمال تکرار چنین بحران‌هایی همچنان وجود خواهد داشت؛ بحران‌هایی که این بار نه فقط سبته، بلکه کل معماری امنیتی و سیاسی اروپا را با چالش روبه‌رو کرده‌اند.