مرواریدهای سرخ کویر؛ عناب خراسان جنوبی در مسیر ارزش‌آفرینی

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از بیرجند، در گرمای مردادماه، زمانی که بسیاری از زمین‌های خراسان جنوبی تشنه تابش آفتاب کویر هستند، باغ‌های عناب این استان رنگ دیگری به خود می‌گیرند؛ شاخه‌های درختان عناب با میوه‌های سرخ‌رنگی که حاصل یک سال تلاش کشاورزان است، آماده برداشت می‌شوند تا بار دیگر روایتگر ظرفیت‌های کشاورزی این منطقه باشند.

برداشت عناب نوبرانه در شهرستان خوسف آغاز شده و باغداران این شهرستان روزهای پرکار خود را برای جمع‌آوری محصولی آغاز کرده‌اند که نه تنها یک محصول کشاورزی، بلکه بخشی از هویت، فرهنگ و اقتصاد مردم خراسان جنوبی به شمار می‌رود.

آغاز برداشت «عقیق سرخ» از باغ‌های خوسف

مدیر جهاد کشاورزی خوسف با اشاره به آغاز برداشت عناب تازه در این شهرستان اظهار کرد: کشاورزان خوسف این روزها مشغول برداشت عناب از سطح بیش از دو هزار هکتار از باغات شهرستان هستند و محصول تولیدی را روانه بازار می‌کنند.

سیدمهدی خبیری با بیان این که برداشت عناب نوبرانه در خوسف از نیمه نخست مردادماه آغاز شده و تا اواخر شهریور ادامه خواهد داشت، بیان کرد: ارقام بومی ثبت‌شده «سیوجان» و «ماژان» از مهم‌ترین ارقام تولیدی عناب در خراسان جنوبی هستند که به دلیل سازگاری با شرایط اقلیمی منطقه، از کیفیت مطلوبی برخوردارند.

خراسان جنوبی؛ سرزمین درختان مقاوم در برابر خشکی

خراسان جنوبی به عنوان سومین استان پهناور کشور، سال‌هاست با تکیه بر ظرفیت‌های بومی و سازگاری محصولات کشاورزی خود با اقلیم خشک و نیمه‌خشک، جایگاه ویژه‌ای در تولید محصولات راهبردی به دست آورده است. در کنار زرشک و زعفران، عناب یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی این استان است که در شهرستان‌هایی مانند بیرجند، خوسف، سربیشه و درمیان کشت می‌شود.

این محصول به دلیل نیاز آبی کم و مقاومت بالا در برابر شرایط سخت اقلیمی، به یکی از گزینه‌های مهم کشاورزی پایدار در منطقه تبدیل شده است. خراسان جنوبی با بیش از پنج هزار و 800 هکتار سطح زیرکشت و تولید سالانه حدود 10 هزار تن عناب، حدود 98 درصد تولید این محصول در کشور را به خود اختصاص داده و عنوان قطب تولید عناب ایران را یدک می‌کشد.

عناب؛ محصولی اقتصادی با پیشینه دارویی

عناب از گذشته جایگاه ویژه‌ای در طب سنتی ایران داشته و به دلیل خواص دارویی متعدد، همواره مورد توجه بوده است. این محصول در فرهنگ مردم خراسان جنوبی نیز جایگاهی خاص دارد و به عنوان یکی از اقلام پذیرایی سنتی در کنار محصولاتی مانند توت خشک، برگه زردآلو و سایر خشکبار استفاده می‌شود.

فعالان حوزه کشاورزی معتقدند کیفیت مطلوب، تولید سالم و استفاده محدود از نهاده‌های شیمیایی، ظرفیت مناسبی برای معرفی عناب خراسان جنوبی در بازارهای داخلی و خارجی ایجاد کرده است.

«عناب‌تکانی»؛ آیینی به قدمت باغ‌های خراسان جنوبی

فصل برداشت عناب در این استان تنها یک فعالیت اقتصادی نیست؛ بلکه با آیین‌ها و سنت‌های دیرینه مردم منطقه همراه است. مراسم «عناب‌تکانی» یکی از جلوه‌های فرهنگی برداشت این محصول است که طی آن خانواده‌ها و اهالی روستاها در کنار یکدیگر جمع می‌شوند و با همکاری، محصول باغ‌ها را برداشت می‌کنند.

در این آیین، تکان دادن شاخه‌های درختان، جمع‌آوری عناب، دود کردن اسپند، ذکر صلوات و خواندن دوبیتی‌های محلی، فضایی متفاوت و خاطره‌انگیز ایجاد می‌کند. این مراسم که نمادی از پیوند انسان با طبیعت و شکرگزاری از نعمت‌های الهی است، با شماره 2228 در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور ثبت شده است.

خام‌فروشی؛ مهم‌ترین چالش پیش روی عناب

با وجود ظرفیت‌های گسترده عناب خراسان جنوبی، نبود صنایع تبدیلی کافی و خام‌فروشی همچنان از مهم‌ترین دغدغه‌های تولیدکنندگان این محصول به شمار می‌رود. کشاورزان معتقدند توسعه فرآوری، بسته‌بندی، برندسازی و ایجاد بازارهای جدید می‌تواند ارزش افزوده این محصول را افزایش دهد و سهم بیشتری از درآمد حاصل از فروش را نصیب تولیدکنندگان کند.

حرکت برای تکمیل زنجیره ارزش عناب

در همین راستا، نشست‌های تخصصی برای بررسی مشکلات تولید، فرآوری و بازاررسانی عناب با حضور مسئولان بخش کشاورزی، فعالان اقتصادی، نمایندگان مراکز علمی و جمعی از تولیدکنندگان برگزار شده است. در این نشست‌ها موضوعاتی همچون بهبود روش‌های تولید، مدیریت باغ‌ها، توسعه صنایع تبدیلی، بسته‌بندی، بازاریابی و افزایش سهم عناب خراسان جنوبی در بازارهای داخلی و صادراتی مورد بررسی قرار گرفت.

مدیر جهاد کشاورزی خوسف با تأکید بر ضرورت توسعه زنجیره ارزش عناب اظهار کرد: این محصول یکی از ظرفیت‌های مهم شهرستان است و رسیدن از مرحله تولید تا فرآوری و فروش، نیازمند همکاری دستگاه‌های اجرایی، مراکز علمی و مشارکت فعال باغداران است.

خبیری افزود: شناسایی چالش‌های تولید، حمایت از کشاورزان پیشرو و استفاده از ظرفیت‌های پژوهشی می‌تواند زمینه افزایش بهره‌وری، ارتقای کیفیت محصول و توسعه بازارهای هدف را فراهم کند.

آینده روشن برای محصولی از دل کویر

عناب خراسان جنوبی امروز تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ نمادی از توانمندی مردمی است که در سخت‌ترین شرایط اقلیمی، با دانش بومی و تلاش مستمر، محصولی ارزشمند تولید می‌کنند.

اکنون مهم‌ترین مطالبه فعالان این حوزه، عبور از خام‌فروشی و حرکت به سمت فرآوری، برندسازی و حضور قدرتمندتر در بازارهای جهانی است؛ مسیری که می‌تواند «عقیق سرخ کویر» را به جایگاه واقعی خود برساند.