چرا تشییع تاریخی امام شهید را باید «رژه پیروزی» ملت ایران دانست؟
در همین زمینه با علیرضا پورجعفری پژوهشگر حوزه رسانه، ابعاد مختلف این رخداد تاریخی، چرایی ناکامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ 40 روزه، راهبردهای بهرهگیری از ظرفیت تنگه هرمز و راهکارهای حفظ سرمایه اجتماعی نظام را بررسی کرده است.
تسنیم: برخی کارشناسان تشییع دهها میلیونی پیکر مطهر امام شهید را نوعی رژه پیروزی در جنگی میدانند که آمریکا آمده بود تا سهروزه بساط جمهوری اسلامی و ایران را برکند. تحلیل شما از این موضوع چیست؟
پورجعفری: به باور من، ایرانِ بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی، به یک جامعهی شبکهای تبدیل شد که در آن، مردم، مساجد، هیئتها، پایگاههای بسیج و مواردی مثل این، به عنوان گرههای این شبکه عمل میکنند. در همین چارچوب، وقتی خبر شهادت آقای شهید ایران آمد، علیرغم اقداماتی که مزدوران داخلی دشمن در آن شب انجام دادند، این شبکههای مردمی، بدون هیچ فراخوان رسمی در ماه مبارک رمضان و با زبان روزه از سحر همان روز، به خیابان آمدند و من فکر میکنم اولین ضربه محکمی که دشمن دریافت کرد، اینجا بود. یعنی دشمن اینطور فکر نمیکرد که مردم ایران بابت شهادت رهبرشان به خیابان بیایند.
*تشییع امام شهید، رژه پیروزی ملت ایران در برابر آمریکا و صهیونیسم بود
دنباله آن حضور عظیم و حضور شبها در تجمعات خیابانی به آیین تشییع آقای شهید ایران در کشور عراق رسید. در ادبیات نظامی، رژه یعنی نمایش قدرت بازدارنده. دلیل اصلی اینکه این حضور را باید رژه پیروزی دانست این است که اینجا نوع جدیدی از قدرت نرم نظام مقدس جمهوری اسلامی به نمایش درآمد که اصلیترین مؤلفهاش یعنی مردم، همانی بود که دشمن روی آن برنامهریزی داشت و طرف مقابل دقیقاً از همین ناحیه ضربه خورد.
تسنیم: با اینکه پیشبینی میشد آیینهای وداع و تشییع پیکر امام شهید با حضور انبوه و استقبال گسترده برگزار شود، اما در تمامی مراسمات از جمله سه روز در تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد حضور مردم فراتر از برآوردها بود و رسانههای بینالمللی هم این حضور بینظیر و تشییع تاریخی قائد شهید را روایت کردند. تحلیل شما از این حضور دهها میلیونی چیست؟
پورجعفری: به عقیده من، شهادت آقای شهید ایران، در کمترین زمان به یک سوگ دستهجمعی در امت اسلامی تبدیل شد که اتفاقاً دشمن در اینجا هم برآوردی نداشت. مسالهای که در دین اسلام و مذهب تشیع، در آیینهای عزاداری محرم، صفر، فاطمیه و عزاداری شبهای قدر قابل مشاهده است، اما در اینجا چون شهادت آقای شهید ایران، دلالتهای شهادت حضرات معصومین(علیهمالسلام) به ویژه حضرت سیدالشهداء را داشت، بار دیگر به شکلی دیگر اصطلاحاً همان آیینها بازتولید شد.
*تشییع امام شهید؛ بازتولید همبستگی عاشورایی و نمایش وحدت امت اسلامی
به همین دلیل ما شاهد تشییع و عزاداری از جنس عاشورا و اربعین و به طور کلی محرم و صفر بودیم. علاوه بر این، اگر بخواهیم این مساله را از زاویه ارتباطات آیینی هم ببینیم و تحلیل کنیم، خود این آیین تشییع به ویژه در عراق و در دو شهر نجف و کربلا هم حاوی پیامهای گستردهای بود که به نظر من مهمترین آن، وحدت و یکپارچگی امت اسلامی در برابر جهان کفر است؛ به بیان بهتر باید گفت که این آیین بار دیگر صفآرایی میان امت اسلامی و توحیدی را با جهان کفر و استکبار مشخص کرد.
تسنیم: مهمترین علت ناکامی دشمن آمریکایی ـ صهیونی در جنگ 40 روزه را به صورت خلاصه مرور میکنید.
*سه علت اصلی ناکامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ 40 روزه
پورجعفری: اینجا باید ماجرا را در سه سطح دید و تحلیل کرد. سطح اول مدیریت سیاسی در کشور بود که بلافاصله بعد از شهادت آقای شهید ایران، شورای موقت رهبری تشکیل شد و امور کشور با حضور و مدیریت این شورا پیش رفت. این اقدام باعث شد عملاً ایده فروپاشی نظام که با حذف آقای شهید ایران قرار بود آغاز شود، با بنبست مواجه گردد. علاوه بر این، در سطح مدیریت داخلی، به دنبال انتخاب رهبر رشید انقلاب اسلامی حضرت آیتالله سید مجتبی حسینیخامنهای (مدظلهالعالی) و همیاری جامعه با ایشان، مساله جانشینی که پیش از این نیز خیلی در محافل سیاسی درباره آن بحث و نظر بود، به یکباره حل شد. پس مدیریت داخلی اینجا نقش مهمی داشت.
سطح دوم، مدیریت نظامی در کشور بود؛ قبل از وقوع جنگ رمضان، آقای شهید ایران در آخرین سخنرانی خودشان دکترین نظامی جمهوری اسلامی ایران که همان وقوع جنگ منطقهای بود را در صورت تجاوز مجدد دشمن آمریکایی ـ صهیونی بیان فرمودند.
مردم در تشییع امام شهید «جمعیت» نساختند؛ «معنا» آفریدند
بر همین مبنا، با وجود شهادت فرماندهان ارشد کشور، تنها چند ساعت پس از آغاز تجاوز دشمن آمریکایی ـ صهیونی، پاسخهای محکم نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران به رژیم صهیونی در اراضی اشغالی و پایگاههای آمریکا در منطقه آغاز شد. دشمن در اینجا هم با شکست مواجه شد چراکه آمادگی نظامی مطلوبی به ویژه در حوزه آفند، پیش از این وجود داشت.
سطح سوم هم حضور شبانه مردمی در میادین زیر بمبارانهای سنگین دشمن بود. خوب، هم آمریکا و هم رژیم صهیونی واقعاً برآورد مشخصی از اینکه مردم ایران حتی آنهایی که با نظام مسائلی هم دارند، پشت نظام قرار بگیرند نداشتند، به همین دلیل حضور شبانه مردمی، که امروز به موج 150 رسیده و هنوز هم ادامه دارد، عامل دیگر شکست دشمن در این جنگ بود.
تسنیم: تنگه هرمز از مواهب خدادادی است که توانسته قدرت راهبردی ایران را در منطقه و جهان بیش از پیش تثبیت کند؛ از نظر شما ایران چگونه باید از این ظرفیت انحصاری خود در جهت پیشبرد اهداف استفاده کند؟
پورجعفری: به نظرم درباره تنگه هرمز در دو لایه باید اقداماتی صورت بگیرد. لایه اول اینکه ایران باید با استناد به کنوانسیون 1982 حقوق دریاها، منطقه عبور امن برای کشتیهای غیرنظامی تعریف کند و همزمان عبور نظامی نیروهای فرامنطقهای را مشروط به هماهنگی قبلی با نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نماید. این اقدام، هم اصالت احترام به قوانین بینالملل در جمهوری اسلامی ایران را نشان میدهد و هم هزینه حضور ناوگان آمریکایی را بالا میبرد.
*تنگه هرمز ظرفیت راهبردی ایران در معادلات منطقه
لایه دوم هم، در چارچوب دیپلماسی انرژی است. در اینجا، به باور من میبایست یک بورس نفت هرمز با همکاری عمان که سوی دیگر تنگه است شکل بگیرد. در این سازوکار نفت با پول ملی این دو کشور معامله خواهد شد که این کار دلار را از معادلات انرژی منطقه حذف میکند و وابستگی غرب را به این تنگه، به یک «نیاز دوجانبه» تبدیل مینماید؛ یعنی اگر غرب خواهان امنیت تنگه است، باید در این بورس مشارکت کند.
تسنیم: حضور مردم در آیینهای وداع و تشییع امام شهید، تا حد بسیار مطلوبی سرمایه اجتماعی نظام را احیا کرد؛ با چه تدابیری باید این سرمایه اجتماعی محافظت شود؟
پورجعفری: در کشور ما مسالهای که مردم را گاهاً اذیت میکند، فرآیندهای پرشمار و زیادی است که در روندهای اجرایی کشور وجود دارد. مردم ثابت کردند در هر شرایطی به کشور و نظام و انقلاب پایبند هستند، بنابراین اینجا حاکمیت موظف است در راستای بهبود شرایط زندگی همین مردم قدم بردارد. لذا پیشنهاد من اینجا این است که در مساله فرآیندها و روندهای اجرایی کشور در لایههای مختلف و در دستگاههای گوناگون بازنگری صورت بگیرد. هرچقدر امورات اجرایی کوتاهتر شود، رضایت مردم بیشتر میشود و همین مساله باعث تثبیت و افزایش سرمایه اجتماعی نظام خواهد شد.