ساعت طلایی برای آینده نوزادان/ چرا شیر مادر هنوز بیرقیب است؟
تغذیه با شیر مادر موضوعی است که تنها به رابطه میان مادر و کودک محدود نمیشود، بلکه نیازمند حمایت خانواده، جامعه، محیط کار و نظام سلامت است. به همین دلیل، در سراسر جهان هفتهای به این موضوع اختصاص داده شده تا اهمیت حمایت از مادران و ایجاد شرایط مناسب برای تداوم شیردهی موردتوجه قرار گیرد.
هفته جهانی تغذیه با شیر مادر فرصتی برای یادآوری این موضوع است که آغاز تغذیه نوزاد با شیر مادر در همان ساعات ابتدایی تولد و ادامه آن در ماههای نخست زندگی، میتواند تأثیر قابلتوجهی بر سلامت کودک در سالهای آینده داشته باشد. در استان البرز نیز همزمان با اجرای برنامههای ملی حوزه سلامت مادر و کودک، اقدامات مختلفی برای ترویج تغذیه با شیر مادر در حال انجام است.
یکی از مهمترین محورهای برنامههای حمایتی در حوزه سلامت نوزادان، آغاز تغذیه با شیر مادر در ساعت اول زندگی است. کارشناسان حوزه سلامت معتقدند نخستین تماس مادر و نوزاد پس از تولد، علاوه بر ایجاد پیوند عاطفی، زمینه مناسبی برای شروع موفق شیردهی فراهم میکند.
بر همین اساس، در بیمارستانهای دارای بخش زایمان، اجرای فرآیند تماس پوستی مادر و نوزاد و فراهم کردن شرایط لازم برای آغاز شیردهی موردتوجه قرار گرفته است. این اقدام یکی از معیارهای اصلی بیمارستانهای دوستدار کودک محسوب میشود. در البرز نیز تلاش شده این برنامه در مراکز درمانی اجرا شود تا مادران از ساعات ابتدایی پس از تولد، آموزشها و حمایتهای لازم را برای تغذیه نوزاد خود دریافت کنند.
یک ساعت طلایی برای سلامت نوزادان
کبری تکدهقان، رئیس گروه سلامت نوزادان، کودکان و شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی استان البرز با اشاره به شعار امسال هفته جهانی تغذیه با شیر مادر با عنوان «تغذیه با شیر مادر برای آغازی سالم و پایدار، آنچه مؤثر است را تقویت کنیم»، اظهار کرد: تغذیه با شیر مادر در ارتقای سلامت مادر و رشد و تکامل کودک تأثیر بسزایی دارد.
وی با بیان اینکه هفته تغذیه با شیر مادر هر سال از 10 تا 16 مردادماه مصادف با یکم تا هفتم آگوست برگزار میشود، خاطرنشان کرد: برنامههای ترویج تغذیه با شیر مادر تنها به این بازه زمانی محدود نیست و در طول سال برنامههای مختلفی برای آموزش، حمایت و فرهنگسازی اجرا میشود.
رئیس گروه سلامت نوزادان، کودکان و شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی استان البرز با اشاره به شعار امسال مطرح کرد: تأکید اصلی بر آغاز سالم و پایدار است؛ به این معنا که نوزاد باید در همان ساعات اولیه تولد از شیر مادر تغذیه کند و این موضوع در مراکز درمانی استان موردتوجه قرار گرفته است.
تکدهقان ادامه داد: در تمامی 15 بیمارستان دارای زایشگاه استان البرز و هشت بیمارستان دوستدار کودک، این قانون در حال اجراست و بیمارستانها موظف هستند پس از تولد نوزاد، تماس پوستی مادر و کودک را برقرار کنند تا شیردهی ساعت اول انجام شود. در زایمان طبیعی، نوزاد بلافاصله با بند ناف روی شکم مادر قرار گرفته و تغذیه با شیر مادر آغاز میشود.
وی با اشاره به اینکه در زایمان سزارین نیز تماس پوستی و شیردهی ساعت اول در اتاق عمل و ریکاوری انجام میشود و با تأکید بر نقش آموزش پیش از تولد نوزاد بیان کرد: آموزش شیردهی در کلاسهای آمادگی برای زایمان و همچنین در دوران مراقبت بارداری به مادران ارائه میشود تا آنها با روش صحیح شیردهی و نحوه مدیریت مشکلات احتمالی آشنا شوند.
بانک شیر کرج، امید نوزادان نارس
رئیس گروه سلامت نوزادان، کودکان و شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی استان البرز با اشاره به آثار مثبت شیر مادر بر سلامت کودک اذعان کرد: تغذیه با شیر مادر ضامن سلامت کودک در آینده است و میتواند از بیماریهای عفونی و اسهالی در دوران کودکی و همچنین بیماریهای قلبی ـ عروقی، دیابت و چاقی در بزرگسالی پیشگیری کند.
یکی از عوامل مؤثر در موفقیت شیردهی، دسترسی مادران به خدمات مشاورهای و تخصصی پس از تولد نوزاد است. بسیاری از مشکلات شیردهی در روزهای نخست پس از تولد، با دریافت آموزش و راهنمایی صحیح قابل مدیریت است. تکدهقان در این زمینه از فعالیت 17 مرکز مشاوره شیردهی در استان البرز خبر داد و افزود: 52 مربی مشاوره شیردهی در بیمارستانها و مراکز مشاوره برای ارائه خدمات به مادران مستقر هستند.
وی با بیان اینکه دو پایگاه بهداشتی دارای مراقب سلامت نیز در بیمارستانهای دولتی پرتولد استان، امام علی (ع) و کمالی، فعالیت میکنند تا مادرانی که پس از ترخیص با مشکلات شیردهی مواجه هستند، شناسایی و به مراکز مشاوره شیردهی ارجاع داده شوند، از راهاندازی بانک شیر در بیمارستان کمالی کرج در هفته شیر مادر سال 1402 خبر داد.
رئیس گروه سلامت نوزادان، کودکان و شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی استان البرز اظهار کرد: مادران دارای نوزاد نارس در بیمارستانهای امام علی (ع) و کمالی میتوانند از بانک شیر استفاده کنند تا از عوارض شیر خشک پیشگیری شده و زمینه رشد و تکامل بهتر نوزادان نارس فراهم شود.
تداوم شیردهی پس از بازگشت مادران به محیط کار، یکی از موضوعات مهم در حوزه حمایت از مادر و کودک است. فراهم کردن شرایط مناسب در محیطهای کاری میتواند نقش مهمی در ادامه این مسیر داشته باشد. تکدهقان با تأکید بر ضرورت اجرای قوانین حمایتی از مادران دارای نوزاد در ادارات گفت: بر روند مرخصی زایمان و ساعت پاس شیر مادران در دستگاههای اجرایی نظارت میشود.
سه بیمارستان البرز در مسیر دوستدار کودک شدن
رئیس گروه سلامت نوزادان، کودکان و شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی استان البرز با اشاره به اینکه موقعیت اجتماعی مادر باید در محیط کار حفظ شود، در خصوص قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت اظهار کرد: اعطای تشویقی دو هفتهای به پدران در زمان تولد نوزاد، اقدامی در راستای حمایت از خانواده و افزایش همراهی والدین در روزهای نخست زندگی کودک است.
در کنار اقدامات درمانی و آموزشی، فراهم کردن محیط مناسب برای مادران در مراکز سلامت نیز اهمیت ویژهای دارد. ایجاد فضاهای اختصاصی برای شیردهی، بخشی از برنامههایی است که با هدف حفظ آرامش و کرامت مادران اجرا شده است. تکدهقان گفت: این فضاها در تمامی واحدهای بهداشتی شامل مراکز، پایگاهها و خانههای بهداشت ایجاد شده است تا مادران بتوانند با آرامش اقدام به شیردهی کنند.
بیمارستانهای دوستدار کودک یکی از مهمترین بخشهای برنامه ترویج تغذیه با شیر مادر هستند. این مراکز موظف هستند استانداردهای لازم برای حمایت از مادر و نوزاد را رعایت کرده و شرایط مناسب برای آغاز و ادامه شیردهی را فراهم کنند. این مراکز نقش مهمی در آموزش مادران و تداوم موفق شیردهی دارند.
رئیس گروه سلامت نوزادان، کودکان و شیر مادر معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی استان البرز از نظارت سالانه بر اجرای برنامههای ترویج تغذیه با شیر مادر در بیمارستانهای دوستدار کودک خبر داد و خاطرنشان کرد: برنامهریزیهای لازم برای تبدیل بیمارستانهای شریعتی، شهید سردار سلیمانی و تخت جمشید به بیمارستان دوستدار کودک انجام شده است.
این روند نشان میدهد توسعه خدمات حمایتی برای مادران و نوزادان، تنها به افزایش تعداد مراکز درمانی محدود نیست، بلکه نیازمند ارتقای کیفیت خدمات، آموزش کارکنان و ایجاد محیطی مناسب برای خانوادههاست. تغذیه با شیر مادر یک اقدام ساده اما اثرگذار برای تضمین سلامت کودک در سالهای آینده است که موفقیت آن به همراهی مادران، خانوادهها، محیطهای کاری و نظام سلامت نیاز دارد.
استان البرز با توسعه مراکز مشاوره، اجرای برنامه بیمارستانهای دوستدار کودک، راهاندازی بانک شیر و ایجاد فضاهای حمایتی تلاش کرده مسیر شیردهی موفق را برای مادران هموارتر کند. با این حال، استمرار این برنامهها و تقویت حمایتهای اجتماعی همچنان یکی از الزامات مهم برای دستیابی به هدف اصلی یعنی سلامت پایدار کودکان است؛ هدفی که از نخستین ساعت تولد آغاز میشود و تأثیر آن تا سالهای طولانی زندگی ادامه دارد.