معمای موفقیتهای نادیده؛ وقتی کارهای بزرگ مردمی روایت درخوری ندارند
رویکرد چندبعدی این مؤسسه که اقتصاد خانواده، مشاوره، و فعالیتهای قرآنی را در هم آمیخته، توانسته است در ارزیابیهای کشوری، رتبهٔ برتر حوزهٔ خانواده را نیز کسب کند. خبرنگار خبرگزاری تسنیم در همدان، در گفتوگویی با مهدی برزگر، مدیرعامل مؤسسه بیتالنور از اهداف، چالشها و افقهای پیشِ روی این مجموعه پرسیده است که مشروح آن را در ادامه میخوانید.
تسنیم: مؤسسه بیتالنور را بیشتر بشناسیم؛ چه اهدافی را دنبال میکنید و فعالیتهای اصلیتان چیست؟
برزگر: مؤسسه فرهنگی قرآنی بیتالنور فعالیت خود را در چهار حوزهٔ تخصصی تعریف کرده است: قرضالحسنه، اقتصاد مردمی، مشاوره و روانشناسی، و امور فرهنگی و قرآنی. تا امروز، بیش از 30 میلیارد تومان وام قرضالحسنه به متقاضیان در سراسر کشور پرداخت شده و پروژههای گردشگری سلامت و خانوادهمحور با جذب سرمایههای مردمی در استانهای مازندران و فارس در دست اجراست. همچنین سامانهٔ «با همدلی» به عنوان بستری برای شناسایی و اتصال نیازها و ظرفیتهای مردمی راهاندازی شده است؛ هر فرد میتواند هم نیاز خود را ثبت کند و هم توانمندیاش را در اختیار دیگران قرار دهد، زیرا باور ما این است که افراد در عرصهای نیازمند و در عرصهای دیگر توانمند هستند.
ما خود را یک «حلقهٔ میانی» میدانیم که وظیفه دارد ظرفیتهای خام مردمی را به اقدام مؤثر و ملموس تبدیل کند. هدف نهایی، شکلگیری خانوادهای قرآنی است؛ اما نه در شعار و تعالیم نظری، بلکه در سبک زندگی عملی. تأکید بر قرضالحسنه برای دوری از ربا، تأکید بر اقتصاد مردمی برای کاهش وابستگی به دولت، و محور قرار دادن قرآن و اهلبیت(ع) در تمام فعالیتها، چهارچوب اصلی حرکت ما را تشکیل میدهد. این مؤسسه در ارزیابیهای کشوری، جزو 20 مؤسسهٔ برتر در حوزهٔ خانواده شناخته شده است که نشان از نگاه جامعنگر ما به مسائل دارد.
تسنیم: چرا حضور در موکب اربعین را انتخاب کردید و این حضور چه دستاوردی داشته است؟
برزگر: حضور در موکب اربعین برای ما دو هدف راهبردی دارد: نخست، خدمت به زوار و بهرهگیری از این فرصت عظیم معنوی؛ و دوم، شناسایی ظرفیتهای مردمی و شبکهسازی با کنشگران فعال. رهبر معظم انقلاب سالهاست که بر نقش حلقههای میانی و به میدان آوردن ظرفیتهای مردمی تأکید دارند و ما تلاش کردهایم در این مسیر گام برداریم. استقبال مردم از اقدامات ما در موکب، نشان داد که جامعه تشنهٔ حضور در عرصههای اثرگذار است؛ بهگونهای که حتی در همین بازهٔ کوتاه، چندین پروژهٔ مردمی و اقتصادی جدید کلید خورد.
دستاورد حضور اربعین فراتر از اقدامات فردی است؛ این حضور، یک ظرفیت اجتماعی، فرهنگی و معنوی بزرگ ایجاد کرده که به باور من، اگر نبود، جامعه پس از اتفاقات اخیر با چالشهای اساسیتری مواجه میشد. با این حال، نبود شهید رهبر و بسیاری از فرماندهان، بزرگترین فقدان اربعین امسال بود و به ما یادآوری کرد که جنگ تمام نشده و همچنان درگیر مسائل مختلف هستیم. امیدواریم بتوانیم در مسیر خونخواهی و انتقام، قدمهای مؤثری برداریم.
تسنیم: ارزیابیتان از موفقیت این حرکت مردمی چیست و چه بازخوردی از مردم گرفتهاید؟
برزگر: من نمیتوانم عدد دقیقی برای میزان موفقیت ارائه دهم، اما واقعیت این است که مردم وقتی یک مجموعهٔ مؤثر را مشاهده میکنند که حرف را به عمل تبدیل میکند، استقبال بسیار خوبی نشان میدهند. همین که توانستهایم در مدت حضور خود در اربعین، دو یا سه پروژهٔ اقتصادی جدید راهاندازی کنیم، خود گواه روشنی بر گرایش مردم به این نوع فعالیتهاست. بازخوردها نشان میدهد که مردم از رویکرد چندبعدی ما که تنها به امور قرآنی محدود نمیشود، استقبال میکنند، زیرا نیازهای واقعی آنها را در حوزهٔ اقتصاد، خانواده و معیشت نیز پوشش میدهد.
بزرگترین چالش ما در این مسیر، موضوع رسانه است. متأسفانه ما رسانهای که بتواند این فعالیتها را به بهترین شکل روایت کند، به مردم معرفی کند و به توسعهٔ آنها کمک نماید، در اختیار نداریم و این یک خلأ جدی است. اگر رسانه، حتی بخش کوچکی از دستاوردهای کانونهای قرآنی، مساجد و حرکتهای مردمی را به تصویر میکشید، امروز تصویر روشنتری از میزان پیشرفت و ظرفیتهای عظیم مردمی در ذهن جامعه شکل گرفته بود. پاشنهٔ آشیل بسیاری از حرکتهای مردمی، ضعف در روایتگری حرفهای و مستمر است، نه کمبود کار یا اراده.
تسنیم: فعالیتهای مؤسسه چگونه به تحکیم خانواده و توانمندسازی جوانان کمک میکند؟
برزگر: تمام فعالیتهای ما حول محور خانواده تعریف شده است؛ اقتصاد خانواده، مشاورهٔ خانواده، تربیت فرزند و مدیریت امور زندگی، همگی در یک بستهٔ منسجم ارائه میشوند. در حوزهٔ تسهیلات، وامهای قرضالحسنه را به ویژه به جوانان دارای ایده، شرکتهای دانشبنیان و افرادی که نیاز به حمایت برای شروع یا توسعهٔ کار خود دارند، اختصاص میدهیم. همچنین پروژههایی مانند احداث نیروگاه خورشیدی با سرمایهگذاری مردمی در دستور کار قرار دارد که میتواند به استقلال اقتصادی خانوادهها کمک کند. باور ما این است که جامعه باید به سمتی حرکت کند که صرفاً وابسته به دولت نباشد و مردم نقش مؤثر و تعیینکنندهای در معیشت خود داشته باشند.
در کنار مسائل اقتصادی، مشاوره و روانشناسی نیز بخش جداییناپذیر فعالیتهای ماست، زیرا اعتقاد داریم که خانوادهٔ قرآنی فقط به تعالیم نظری محدود نمیشود، بلکه باید در تعالیم عملی و سبک زندگی نیز نمود پیدا کند. برای مثال، تأکید بر قرضالحسنه، پرهیز از ربا و استقلال مالی را دنبال میکند و تأکید بر اقتصاد مردمی، نقشآفرینی فعال خانوادهها را در معادلات اقتصادی پررنگ میسازد. هدف نهایی ما، توانمندسازی خانوادهها در ابعاد مختلف اقتصادی، فرهنگی و روانشناختی است تا بتوانند در مسیر سبک زندگی قرآنی گام بردارند.
تسنیم: چه نگاهی به موضوع مهدویت و مباحث آخرالزمانی دارید و آیا برنامهای در این زمینه دارید؟
برزگر: صادقانه باید بگویم که ما در حوزهٔ مهدویت و مباحث آخرالزمانی به صورت تخصصی کار ویژهای انجام ندادهایم و این یکی از خلأهای جدی در برنامههای ماست. مجموعههایی مانند «طریق المهدیه» با برنامهٔ «سهشنبههای مهدوی»، یا مجموعهٔ آقای رائفیپور و «مرام مهدوی» در یزد، فعالیتهای خوبی در این زمینه داشتهاند و ما نیز با برخی از آنها همکاریهایی داریم، اما خود مؤسسه به صورت مستقل و تخصصی وارد این عرصه نشده است. به نظرم در موضوعات آخرالزمانی همچنان یک چالش جدی وجود دارد و باید توجه بیشتری به این حوزه معطوف شود.
احساس من این است که بخشی از این کمتوجهی، به عدم آشنایی کافی با ضرورتهای این موضوع در جامعهٔ امروز برمیگردد. با توجه به شرایط حساس کنونی و حوادث اخیر، به نظر میرسد که پرداختن به مباحث مهدویت و آمادگی برای ظهور، میتواند نقش مهمی در امیدآفرینی و جهتدهی به حرکتهای مردمی داشته باشد. بنابراین، قصد داریم در برنامههای آینده، این حوزه را نیز جدیتر دنبال کنیم و از تجربیات مجموعههای موفق در این زمینه بهرهمند شویم، هرچند که در حال حاضر فعالیت مشخصی در این بخش تعریف نشده است.
تسنیم: جایگاه فعالیتهای بینالمللی در برنامههای مؤسسه چیست و چه ارتباطی با جبههٔ مقاومت دارید؟
برزگر: ما ارتباطاتی با دوستان جبههٔ مقاومت داریم و رفتوآمدهایی نیز انجام میشود. یکی از دلایل اصلی پیگیری مجتمعهای گردشگری، فراهم کردن زیرساخت برای میزبانی شایسته از این عزیزان است که در رفتوآمد هستند و نیازمندیهایی دارند که بخشی از آنها میتواند از ظرفیتهای داخل ایران تأمین شود. با توجه به ظرفیتهای گستردهای که در کشورهای آفریقایی و همسایه داریم، میتوانیم از این فرصتها برای توسعهٔ ارتباطات بینالمللی استفاده کنیم. حضور پرشور مردم از کشورهای مختلف در مراسم تشییع پیکر شهدا، نشاندهندهٔ ظرفیت گستردهٔ ارتباطات مردمی و بینالمللی است که میتواند به یک سرمایهٔ بزرگ برای جبههٔ مقاومت تبدیل شود.
با این حال، باید اعتراف کنم که هنوز در حوزهٔ بینالملل، بهویژه در موضوع آفریقا، فعالیت ویژه و مشخصی انجام ندادهایم. تعدادی از همراهان ما در کشورهای آفریقایی مستقر هستند و در حوزهٔ تبلیغ حضور دارند، اما رایزنی خاصی برای استفادهٔ نظاممند از این ظرفیتها انجام نشده است. در افق بلندمدت مؤسسه، حوزهٔ بینالملل قطعاً جایگاهی خواهد داشت و برنامه داریم که گردشگری سلامت را نیز به سمت استفاده از ظرفیت گردشگران خارجی سوق دهیم. اگر بتوانیم این حوزه را توسعه دهیم، هم به اقتصاد کشور کمک کردهایم و هم به ترویج فرهنگ اسلامی و مقاومت در سطح بینالمللی.
تسنیم: توسعهٔ فعالیتها به استانهای مختلف، به ویژه استان همدان، در چه شرایطی امکانپذیر است؟
برزگر: در حال حاضر، مؤسسه علاوه بر تهران، در استانهای مازندران و فارس شعبه و پروژهٔ فعال دارد و تسهیلات قرضالحسنه نیز به متقاضیان در اکثر استانها پرداخت شده است. برای ورود به یک استان جدید، دو پیششرط اصلی وجود دارد: نخست، همکاری مسئولان محلی در حوزهٔ اعطای مجوزها و هماهنگیهای لازم؛ و دوم، وجود ظرفیت و موقعیت مناسب برای اجرای طرح. به عنوان نمونه، استان همدان با داشتن جاذبههایی مانند غار علیصدر که از نخستین و بزرگترین نمونههای جهان محسوب میشود، ظرفیتهای فوقالعادهای در حوزهٔ گردشگری دارد که هنوز آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است. اگر این ظرفیتها به درستی شناسایی و معرفی شوند، ما برای همکاری و سرمایهگذاری در این زمینه استقبال کامل داریم.
پروژههایی که در مازندران آغاز کردهایم، کاملاً قابل دفاع هستند؛ یکی از آنها به طور کامل به بهرهبرداری رسیده و دیگری در دست ساخت است. هدف ما از انتخاب استانها، استفاده از پتانسیل اقتصادی موجود برای توسعهٔ گردشگری سلامت و خانوادهمحور بوده است، زیرا هم استانهای شمالی و هم جنوبی و غربی کشور ظرفیتهای بسیار خوبی در این حوزه دارند که نیازمند فعال شدن هستند. البته اگر در استان همدان نیز فضای همکاری فراهم باشد و مسئولان محلی پای کار بیایند، ما هیچ مانعی برای گسترش فعالیتهای خود به این استان نخواهیم داشت، چراکه باور داریم این ظرفیتها میتوانند به رونق اقتصادی و اشتغالزایی در منطقه کمک شایانی کنند.
تسنیم: مهمترین چالشهای فراروی مجموعههای مردمی مانند شما چیست و چه انتظاری از مسئولان دارید؟
برزگر: واقعیت این است که ما انتظار خاصی از مجموعههای مختلف نداریم؛ چراکه اگر قرار بود این انتظارات به طور کامل برآورده شود، اساساً مجموعههای مردمی وارد میدان نمیشدند. رهبر معظم انقلاب نیز به همین دلیل بارها بر نقش و اهمیت مجموعههای مردمی تأکید کردهاند. تنها انتظار ما این است که مانعی ایجاد نشود و از تبصرهها، قوانین و مقررات برای جلوگیری از فعالیت و کار مجموعههای مردمی استفاده نشود. اگر تنها یک مقدار تسهیلگری صورت بگیرد و اجازه داده شود که مجموعههای مردمی کار خودشان را انجام دهند، واقعاً از مسئولان و مجموعههای مرتبط تشکر و قدردانی خواهیم کرد. در حوزهٔ مواکب اربعین نیز متأسفانه شاهدیم که گاهی نه تنها حمایت کافی از سوی ستاد اربعین و مجموعههای حاکمیتی انجام نمیشود، بلکه مشکلاتی نیز ایجاد میشود؛ این موضوع وقتی دردناکتر میشود که میبینیم کسانی که در جبههٔ خودی هستند و باید کمککنندهٔ این حرکت باشند، آن حمایت لازم را انجام نمیدهند.
با وجود همهٔ این چالشها، مردم در نهایت مسیر خودشان را پیدا میکنند، کار را انجام میدهند و حرکت پیش میرود. ما نیز با برنامهریزی بهتر، امیدواریم سال آینده موکبی در داخل کشور نیز برپا کنیم و در کنار موکب فعلی در مسجد سهله، به توسعهٔ فعالیتهای خود ادامه دهیم. همچنین نباید موضوع انتقام و خونخواهی را فراموش کنیم؛ بحث قصاص یک اصل مهم و اساسی است و اگر بخواهیم آن را نادیده بگیریم، هم به خودمان، هم به جامعهمان، هم به مردممان و هم به رهبرمان ظلم کردهایم. امیدواریم هم مردم مطالبهگر و هم مسئولان بتوانند در این مسیر قدمهای اساسی، مهم و مؤثری بردارند و شرایط را برای فعالیت هرچه بیشتر مجموعههای مردمی فراهم کنند.
