ثبت جهانی آسبادها؛ آزمون ملی برای نمایش هویت ایرانی به جهانیان

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از بیرجند، ایمان دهاقین، مشاور معاونت میراث فرهنگی کشور صبح امروز در کمیته راهبردی ثبت جهانی آسبادها و مساجد خراسان جنوبی با اشاره به ضرورت هماهنگی دستگاه‌های مختلف برای تحقق این امر، اظهار کرد: ثبت جهانی آسبادها تنها یک رویداد اداری نیست بلکه فرصتی است که کمتر استانی در کشور نصیبش می‌شود؛ بنابراین تمامی دستگاه‌ها و نهادهای مسئول باید سهم خود را در این مسیر ایفا کنند.

وی با بیان اینکه هیچ نهاد خاصی به تنهایی نمی‌تواند از این گستره وسیع میراثی حفاظت کند، تصریح کرد: موضوع میراث فرهنگی، امری فرابخشی است و دستگاه‌های عمرانی مانند راه و شهرسازی و شهرداری‌ها در حوزه توسعه شهری و آزادسازی تملک‌ها، دستگاه‌های آموزشی و فرهنگی مانند آموزش و پرورش و صداوسیما در حوزه معرفی و فرهنگ‌سازی و نهادهای امنیتی در پیشگیری از حفاری‌های غیرمجاز، هر کدام سهم و نقش مشخصی دارند که باید به درستی ایفا شود.

وی با اشاره به هماهنگی‌های صورت گرفته در خراسان جنوبی افزود: دغدغه‌مندی مسئولان این استان به ویژه در سطح معاونت عمرانی استانداری و اداره‌کل میراث فرهنگی، برای ما بسیار آموزنده بود و این همدلی و همراهی دستگاه‌های اجرایی، نویدبخش تحقق این اتفاق بزرگ در استان است.

مشاور معاونت میراث فرهنگی کشور با اشاره به حساسیت ارزیابان یونسکو، تصریح کرد: وقتی ارزیاب بین‌المللی وارد منطقه می‌شود، پرونده بسیار جدی می‌شود و ما تجربه‌هایی مانند پرونده‌های هگمتانه و طرح‌های خرم‌آباد را در سال‌های گذشته داشته‌ایم که مسیر دشواری را طی کردند.

وی تأکید کرد: باید واقع‌بین باشیم؛ اگر کوچک‌ترین خللی در فرآیند آزادسازی حریم آسبادها وجود داشته باشد، پرونده به سادگی «ریتر» (بازگشت) داده می‌شود. این یعنی سهمیه ثبت جهانی کشور به راحتی از دست می‌رود؛ اتفاقی که در سال‌های گذشته برای برخی پرونده‌ها رخ داد و سال‌ها اصلاح آن به طول انجامید.

دهاقین با تأکید بر اینکه باید قبل از حضور ارزیاب یونسکو تمامی موانع مرتفع شود، خاطرنشان کرد: در این جلسه سه موضوع مهم شامل تأمین اعتبارات ویژه، نیروی انسانی و خودرو مطرح شد که شخصاً پیگیر آن خواهم بود.

وی گفت: به مسئولان استان قول می‌دهم صبح شنبه با دکتر دارابی (معاون وزیر) در این باره جلسه داشته باشم و دستورات لازم را برای حل این چالش‌ها اخذ کنم تا بتوانم در بازدید بعدی، با دست پُر و خبرهای خوش خدمت مردم و مسئولان خراسان جنوبی برسم.

مشاور معاونت میراث فرهنگی کشور با تأکید بر اینکه ثبت جهانی آسبادها تنها یک عنوان افتخاری برای یک منطقه نیست، تصریح کرد: مهم‌تر از ثبت یک اثر، معرفی دانایی و هویت مردمان این سرزمین به جهانیان است و ثبت جهانی آسبادهای منطقه خراسان بزرگ و سیستان، قطعاً غنای میراث جهانی یونسکو را بالاتر می‌برد و ما می‌توانیم نقش خود را در ساخت فرهنگی جامعه جهانی به خوبی ایفا کنیم.

دهاقین ابراز امیدواری کرد که با همت مسئولان و همراهی مردم، شاهد جشن ثبت جهانی آسبادها باشیم و همان‌طور که در کتیبه قلعه الموت آمده است، «عاقبت خیر» نصیب این سرزمین شود.

پیشتازی خراسان جنوبی در پرونده ثبت جهانی آسبادها

سید احمد برآبادی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان جنوبی هم در کمیته راهبردی ثبت جهانی آسبادها و مساجد استان به تشریح آخرین وضعیت این پرونده فراملی و برنامه‌های آتی استان در حوزه ثبت جهانی مساجد تاریخی پرداخت و با اشاره به جایگاه ویژه استان در این پرونده اظهار کرد: پرونده ثبت جهانی آسبادهای ایران در حال حاضر میان سه استان خراسان جنوبی، خراسان رضوی و سیستان و بلوچستان در جریان است و در سالیان اخیر، به‌ویژه در یک سال گذشته، اقدامات بسیار خوبی برای احیا و تکمیل پرونده آن‌ها صورت گرفته است.

وی با بیان اینکه خراسان جنوبی میزبان بیشترین تعداد آسبادها در کشور است، افزود: بیش از 70 درصد آسبادهای ایران در این استان قرار دارند که تمرکز عمده آن‌ها در شهرستان‌های نهبندان و درمیان است. البته در چهار شهرستان دیگر استان از جمله بیرجند نیز آسبادهایی وجود دارند، هرچند تعداد آن‌ها نسبت به دو شهرستان مذکور کمتر است.

مدیرکل میراث فرهنگی خراسان جنوبی با تشریح جزئیات جلسه اخیر گفت: در نشست تخصصی امروز تصمیمات بسیار خوبی در سه محور اصلی اتخاذ شد؛ این محورها شامل «مطالعات و تکمیل پرونده»، «آزادسازی حرائم آسبادها» و «مرمت و راه‌اندازی مجدد آن‌ها» بود و بر این اساس مقرر شد هر یک از دستگاه‌های متولی در حوزه آزادسازی حرائم، اقدامات متناسب و ضرب‌الاجل‌های تعیین‌شده را به انجام برسانند.

وی در خصوص وضعیت بودجه‌ای این پروژه توضیح داد: در شهرستان بیرجند از محل اعتبارات استانی، منابعی را برای مرمت آسبادها اختصاص داده‌ایم؛ اما در شهرستان درمیان با توجه به حجم کار و نیاز موجود، میزان اعتباراتمان به نسبت آنچه که مورد نیاز واقعی است، کمتر است.

برآبادی به طرح‌های خلاقانه میراث فرهنگی برای جبران محدودیت‌های مالی اشاره کرد و گفت: طرح «هر آسباد، یک حامی» یکی از کارهای ارزشمندی است که اجرای آن را از شهرستان نهبندان آغاز کردیم و خوشبختانه با استقبال بسیار خوبی از سوی مردم و علاقه‌مندان مواجه شده است.

وی با اشاره به پیگیری این طرح در دیگر نقاط استان افزود: در همین راستا با فرماندار شهرستان درمیان نیز گفتگوهایی داشتیم. اگرچه در این شهرستان به دلیل عدم وجود بخش خصوصی توانمند متعدد محدودیت‌هایی داریم اما همچنان معتقدیم طرح «هر آسباد، یک حامی» می‌تواند بازوی کمکی بزرگی برای جلب مشارکت‌های عمومی، مردمی و خیرین در حوزه مرمت و بازسازی آسبادهای منطقه باشد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی با انتقاد از نحوه توزیع اعتبارات ملی در سنوات گذشته خاطرنشان کرد: انتظار داریم با حمایت‌های وزارتخانه، در بودجه سال‌های پیش‌رو به‌ویژه سال 1405، میزان اعتبارات اختصاص‌یافته به آسبادهای استان افزایش چشمگیری داشته باشد.

وی تصریح کرد: متأسفانه در سالیان گذشته، کمک‌های اعتباری بسیار سنگین و فراوانی به آسبادهای استان خراسان رضوی تخصیص یافت، در حالی که سهم خراسان جنوبی با وجود دارا بودن بیش از 70 درصد آسبادها، بسیار اندک و ناچیز بود. هرچند ما در سطح استان اقدامات متعددی را برای تأمین منابع از بودجه‌های استانی آغاز کرده‌ایم اما ضرورت دارد در سطح ملی نیز این نابرابری و عقب‌ماندگی تاریخی جبران شود تا بتوانیم پرونده ثبت جهانی را با موفقیت به سرانجام برسانیم.

برآبادی در خصوص ارزیابی‌های فنی و میدانی کارشناسان گفت: در شهرستان درمیان و در منطقه طبس مسینا، مجموعه‌های آسبادها در مجاورت یکدیگر قرار دارند و در این میان، مجموعه شماره دو و سه خیرآباد از وضعیت مناسبی برخوردارند؛ به‌ویژه مجموعه شماره دو که از نظر حریم و عرصه، بهترین شرایط را در منطقه دارد و پرونده آن به عنوان یکی از بخش‌های کلیدی ما دنبال می‌شود.

وی با تشکر از مدیران همراه در این مسیر گفت: از آقای دکتر دهاقین، دستیار و مشاور ویژه قائم‌مقام وزیر میراث فرهنگی که رنج سفر به استان را متحمل شدند بسیار سپاسگزارم چرا که ایشان همواره در تهران با جدیت پیگیر پرونده‌ها و مطالبات میراث فرهنگی خراسان جنوبی هستند.

برآبادی با تمجید از نگاه حمایتی استانداری اظهار داشت: از آقای فرهادی، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری نیز صمیمانه تشکر می‌کنم؛ تعصب، تعهد و پیگیری‌های ویژه ایشان در حوزه میراث فرهنگی مثال‌زدنی است؛ به طوری که حتی در موضوعاتی که به طور مستقیم در حیطه وظایف اداری ایشان نیست، با تمام توان به یاری میراث فرهنگی می‌آیند و این رویکرد، پشتیبان بزرگی برای ما در استان است.

مدیرکل میراث فرهنگی خراسان جنوبی در پایان با اشاره به افق پیش‌روی ثبت جهانی آثار استان اعلام کرد: تمرکز فعلی ما بر روی آسبادهاست اما بلافاصله پس از به سرانجام رسیدن این پرونده، کار روی ثبت جهانی مساجد تاریخی استان را آغاز خواهیم کرد. امروز نیز به همراه کارشناسان بازدیدی از مساجد منطقه قاین خواهیم داشت.

وی یادآور شد: پیش از این در سفر معاون محترم میراث فرهنگی وزارتخانه به استان، پیشنهاد ثبت جهانی چهار مسجد را ارائه داده بودیم که در نهایت در سال 1403 مسجد جامع قاین انتخاب شد. در بازدیدهای بعدی در سال 1404، مقرر شد سایر مساجد ارزشمند استان نیز مورد بازبینی و ارزیابی مجدد قرار گیرند که یکی از مصوبات مهم این بود که آقای دکتر وطن‌دوست به استان سفر کنند تا بازدیدهای کارشناسی دقیقی از مسجد جامع قاین و سایر مساجد تاریخی استان از جمله مساجد ارزشمند شهرستان فردوس و دیگر نقاط انجام شود تا بتوانیم تعداد بیشتری از مساجد خراسان جنوبی را در قالب این پرونده زنجیره‌ای به ثبت جهانی برسانیم.