ببینید| سیستان در ‌محاصره خاک و غبار/ مردم دیگر نفس نمی‌کشند!

به گزارش بخش استان‌ها در وبانگاه به نقل از خبرگزاری تسنیم از زابل، سال‌هاست که با آغاز فصل بادهای 120 روزه، آسمان سیستان رنگ دیگری به خود می‌گیرد؛ آبی آسمان جای خود را به پرده‌ای از خاک می‌دهد و زندگی در پنج شهرستان شمال سیستان و بلوچستان وارد مرحله‌ای می‌شود که بسیاری از مردم آن را «روزهای بقا» می‌نامند. در این روزها، مدارس و ادارات تعطیل می‌شوند، جاده‌ها زیر هجوم شن‌های روان امنیت خود را از دست می‌دهند، بیماران تنفسی راهی مراکز درمانی می‌شوند و هزاران خانواده ساعت‌ها در خانه محبوس می‌مانند تا شاید شدت طوفان کمتر شود. روز گذشته نیز در پی وقوع طوفان گرد و خاک بیشینه سرعت وزش باد در زابل به 115 کیلومتر بر ساعت رسید و در پی پیش‌بینی تداوم این شرایط توسط اداره‌کل هواشناسی استان، امروز ادارات منطقه سیستان تعطیل اعلام شد.

.

در چنین شرایطی، سفر رئیس سازمان حفاظت محیط زیست به منطقه سیستان، امیدهایی را میان مردم ایجاد کرد؛ امید به اینکه شاید این بار مسئولان عالی کشور، بحران ریزگردها را نه در قالب گزارش‌های اداری، بلکه از نزدیک لمس کنند و تصمیماتی متفاوت برای این منطقه اتخاذ شود. اما چند روز پس از پایان این سفر، خبرنگار تسنیم با حضور در میان مردم سیستان، دیدگاه آنان را درباره این سفر و مهم‌ترین مطالباتشان جویا شد؛ مطالباتی که تقریباً همگی حول یک محور مشترک می‌چرخد؛ مهار عملی ریزگردها و احیای تالاب هامون.

مردم سیستان: دیگر وعده نمی‌خواهیم؛ راهکار می‌خواهیم

یکی از نکاتی که تقریباً در همه گفت‌وگوهای مردمی تکرار می‌شود، خستگی از وعده‌های تکراری است. بسیاری از شهروندان می‌گویند سال‌هاست مسئولان مختلف از منطقه بازدید کرده‌اند، اما هنوز تغییر محسوسی در زندگی مردم ایجاد نشده است.

یک شهروند میانسال زابلی به خبرنگار تسنیم می‌گوید: هر سال مسئولان می‌آیند، بازدید می‌کنند، عکس می‌گیرند و می‌روند؛ اما اولین طوفان که شروع می‌شود، باز همان داستان تکرار می‌شود. ما دیگر انتظار گزارش و وعده نداریم؛ فقط می‌خواهیم یک اقدام واقعی ببینیم. او معتقد است اگر کانون‌های گردوغبار مهار نشوند، هر سال همین چرخه تکرار خواهد شد و نسل‌های آینده نیز با همین مشکلات زندگی خواهند کرد.

چرا بازدید در روزهای بدون طوفان؟

یکی از پرتکرارترین گلایه‌های مردم، زمان‌بندی سفر رئیس سازمان حفاظت محیط زیست است. بسیاری از شهروندان معتقدند اگر مسئولان ارشد کشور می‌خواهند عمق بحران را درک کنند، باید در روزهایی به سیستان بیایند که بادهای 120 روزه با تمام توان می‌وزد؛ روزهایی که دید افقی به چند صد متر می‌رسد، خانه‌ها زیر گردوغبار دفن می‌شوند و حتی نفس کشیدن بدون ماسک دشوار است.

یکی از جوانان ساکن زهک در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم می‌گوید: سیستان را باید در روز طوفان دید، نه وقتی هوا آرام است. کسی که اینجا را در روزهای عادی ببیند، شاید تصور کند مشکل آن‌قدرها هم جدی نیست؛ اما کافی است یک روز هنگام طوفان در خیابان راه برود تا بفهمد ما هر تابستان چگونه زندگی می‌کنیم.

او می‌افزاید: ما دوست داشتیم مسئولان همان شرایطی را تجربه کنند که مردم هر هفته با آن دست و پنجه نرم می‌کنند؛ وقتی شن وارد خانه می‌شود، دید راننده‌ها از بین می‌رود و کودکان از سرفه‌های مداوم خواب ندارند.

احیای هامون؛ مطالبه‌ای که فراموش نشده است

در میان تمام مطالبات مردم، نام تالاب بین‌المللی هامون بیش از هر موضوع دیگری شنیده می‌شود. بسیاری از مردم معتقدند تا زمانی که هامون احیا نشود، مبارزه با ریزگردها تنها به اقدامات مقطعی محدود خواهد شد.

یکی از کشاورزان شهرستان هیرمند می‌گوید: همه می‌دانند بخش زیادی از این گردوغبار از بستر خشک هامون بلند می‌شود. اگر آب به تالاب برسد، بسیاری از این مشکلات هم کمتر خواهد شد. ما از مسئولان می‌خواهیم دیپلماسی آب را جدی‌تر دنبال کنند؛ چون هامون فقط یک تالاب نیست، زندگی مردم سیستان است.

او معتقد است احیای تالاب، علاوه بر کاهش ریزگردها، می‌تواند کشاورزی، دامداری، صیادی و حتی مهاجرت معکوس را نیز به دنبال داشته باشد.

کانون‌های داخلی گردوغبار هم نیازمند اقدام فوری هستند

اگرچه بسیاری از مردم به نقش حق‌آبه هیرمند و وضعیت افغانستان اشاره می‌کنند، اما همزمان تاکید دارند که کانون‌های داخلی گردوغبار نیز نباید نادیده گرفته شوند. به گفته آنان، تثبیت شن‌های روان، توسعه پوشش گیاهی، اجرای طرح‌های بیابان‌زدایی، مدیریت اراضی رهاشده و تقویت بادشکن‌ها از جمله اقداماتی است که می‌تواند بخشی از مشکلات موجود را کاهش دهد.

یکی از فعالان محلی می‌گوید: ممکن است درباره آب افغانستان محدودیت‌هایی وجود داشته باشد، اما بسیاری از کارهایی که داخل کشور قابل انجام است هم هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده است. مردم انتظار دارند این پروژه‌ها سرعت بیشتری بگیرد.

ریزگرد؛ بحرانی که از محیط زیست عبور کرده و به سلامت مردم رسیده است

برای مردم سیستان، گردوغبار دیگر تنها یک مسئله زیست‌محیطی نیست؛ این پدیده سال‌هاست به بحرانی اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی تبدیل شده است. افزایش آمار بیماری‌های تنفسی، قلبی و چشمی، تعطیلی مکرر ادارات و مدارس، کاهش فعالیت‌های اقتصادی، خسارت به کشاورزی و دامداری و حتی افزایش مهاجرت از منطقه، تنها بخشی از پیامدهایی است که مردم هر سال با آن مواجه می‌شوند.

بسیاری از شهروندان می‌گویند اگرچه در سال‌های اخیر بارها درباره آثار ریزگردها صحبت شده، اما هنوز برنامه‌ای جامع و زمان‌بندی‌شده برای مدیریت این بحران به مردم ارائه نشده است؛ موضوعی که سبب شده اعتماد عمومی نسبت به وعده‌های تکراری کاهش یابد.

هزینه درمان بیماری‌های ناشی از ریزگرد کمرشکن شده است

یکی دیگر از دغدغه‌های جدی مردم، افزایش بیماری‌های ناشی از گردوغبار و هزینه‌های درمان است. یک بانوی ساکن زابل به خبرنگار تسنیم می‌گوید: تقریباً همه اعضای خانواده ما در فصل بادهای 120 روزه یا مشکل تنفسی پیدا می‌کنند یا چشم‌هایشان به شدت آسیب می‌بیند. هزینه دارو و مراجعه به پزشک برای خیلی از خانواده‌ها سنگین است. انتظار داریم همان‌طور که درباره برخی بیماری‌های خاص حمایت‌هایی وجود دارد، بیماری‌های ناشی از ریزگردها هم تحت پوشش کامل قرار بگیرد.

وی ادامه می‌دهد: بچه‌های ما بیشتر از همه آسیب می‌بینند؛ روزهایی هست که حتی اجازه نمی‌دهیم از خانه خارج شوند، اما باز هم سرفه و سوزش چشم امانشان را می‌برد.

کشاورزی، دامداری و معیشت؛ قربانیان خاموش گردوغبار

اقتصاد سیستان نیز سال‌هاست از پیامدهای ریزگردها آسیب دیده است. یکی از دامداران منطقه هیرمند می‌گوید: وقتی طوفان می‌شود، هم دام آسیب می‌بیند، هم علوفه از بین می‌رود و هم رفت‌وآمد مختل می‌شود. کشاورز، دامدار، راننده و مغازه‌دار همه از این وضعیت ضرر می‌کنند. اگر قرار است سیستان زنده بماند، باید برای اقتصاد آن هم فکری اساسی شود.

کارشناسان نیز معتقدند تداوم این شرایط، علاوه بر خسارت‌های مستقیم اقتصادی، موجب کاهش سرمایه‌گذاری، افزایش مهاجرت نیروهای جوان و کاهش پویایی اقتصادی منطقه خواهد شد.

مردم خواهان تشکیل قرارگاه دائمی مقابله با ریزگردها هستند

بخش دیگری از مطالبات مردمی، ایجاد یک مدیریت واحد برای مقابله با بحران ریزگردهاست. به اعتقاد بسیاری از شهروندان، مقابله با این بحران تنها وظیفه یک دستگاه نیست و وزارت نیرو، وزارت امور خارجه، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان منابع طبیعی، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، استانداری و سایر دستگاه‌های مرتبط باید در قالب یک برنامه واحد و مستمر عمل کنند.

یکی از فعالان اجتماعی سیستان می‌گوید: ریزگردها با جلسه و همایش مهار نمی‌شوند. این بحران به یک قرارگاه دائمی با اختیارات کافی نیاز دارد تا همه دستگاه‌ها در کنار هم کار کنند و مردم هم نتیجه اقدامات را ببینند.

سیستان چشم‌انتظار اقدام، نه تکرار وعده‌ها

شهروندان سیستانی می‌گویند از حضور مسئولان ملی در منطقه استقبال می‌کنند، اما تأکید دارند که ارزش این سفرها زمانی مشخص می‌شود که خروجی آن در زندگی مردم دیده شود. به باور آنان، اگر بازدیدهای میدانی به تصویب طرح‌های مؤثر، تخصیص اعتبارات، تسریع در اجرای پروژه‌های مهار کانون‌های گردوغبار، پیگیری حقابه تالاب هامون، توسعه زیرساخت‌های درمانی و حمایت از مردم منجر شود، می‌تواند بخشی از اعتماد عمومی را احیا کند.

سیستان امروز بیش از هر زمان دیگری درگیر بحرانی است که تنها با وزش باد تعریف نمی‌شود؛ بحرانی که نفس مردم را تنگ کرده، سلامت آنان را تهدید می‌کند، اقتصاد منطقه را تحت فشار قرار داده و آینده نسل جوان را با ابهام روبه‌رو ساخته است.

مطالبه مردم نیز روشن است؛ آنها نمی‌خواهند ریزگردها صرفاً در گزارش‌ها و آمارها ثبت شوند، بلکه انتظار دارند برنامه‌ای عملی، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی برای مهار کانون‌های گردوغبار، احیای تالاب هامون، تأمین حقابه محیط‌زیستی، توسعه پوشش گیاهی، تقویت خدمات درمانی و حمایت از معیشت مرزنشینان اجرا شود.

برای مردم سیستان، موفقیت سفر مسئولان نه با تعداد بازدیدها و جلسات، بلکه با روزی سنجیده خواهد شد که دیگر تعطیلی‌های پیاپی، طوفان‌های نفس‌گیر و آسمان خاک‌آلود، بخشی همیشگی از زندگی آنان نباشد. آن روز، شاید بتوان گفت سال‌ها انتظار مردم برای شنیده شدن صدای سیستان، سرانجام به نتیجه رسیده است.