مسیر مسئولان در دادن نقش جدی به مردم برای پیشرفت کشور
مردم؛ سرمایهای فراتر از حضور
رهبر انقلاب در پیام 10 اردیبهشت 1405، هنگام سخن گفتن از ظرفیت ملت ایران، مردم را دارای مجموعهای گسترده از تواناییها و سرمایههای ملی معرفی کردند. ایشان در این پیام فرمودند: «امروز برانگیختگی معجزهگون ملّت ایران، منحصر در دهها میلیون جانفدای مبارزه با صهیونیسم و آمریکای خونریز نمانده و پیشاپیش صفوف بههم پیوسته امّت مبعوث شدهی اسلامی؛ نود میلیون هموطن غیور و شریف ایرانی داخل و خارج از کشور، تمامی ظرفیتهای هویتی، معنوی، انسانی، علمی، صنعتی و فناوریهای پایهای و نوین -از نانو و بیو تا هستهای و موشکی- را سرمایهی ملّی خود فرض کرده و همچون مرزهای آبی، خاکی و هوایی، پاسدار آن خواهند بود.» 1405/02/10
در این بیان، مردم صرفاً بهعنوان جمعیتی که در یک مقطع خاص حضور پیدا کردهاند معرفی نمیشوند؛ بلکه جامعهای با ظرفیتهای متنوع هویتی، انسانی، علمی، صنعتی و فناورانه مورد توجه قرار گرفته است. تعبیر «سرمایه ملی» درباره این ظرفیتها، نشان میدهد که در نگاه رهبر انقلاب، پیشرفت کشور تنها متکی بر ساختارهای رسمی نیست و جامعه نیز از تواناییهایی برخوردار است که میتواند در حفظ و پیشبرد منافع ملی نقش داشته باشد. این نگاه، مفهوم «مردم» را از یک مفهوم صرفاً سیاسی و انتخاباتی فراتر میبرد؛ چراکه در این پیام، ظرفیتهای علمی، صنعتی، فناوری و انسانی مردم نیز در کنار ظرفیتهای هویتی و معنوی مورد توجه قرار گرفته است.
وحدت مردم و مسئولان؛ یک ضرورت مشترک
رهبر انقلاب به رابطه میان مردم و مسئولان نیز اشاره کرده و میفرمایند: »از جمله اصولیترین امور در این برهه، اصرار بر وحدت کلمه و اتحاد مقدّس در همهی سطوح مردم و مسئولان و در تمام عرصهها برای تحقّق آرمانهای بلند انقلاب اسلامی و تأمین عزّت و استقلال ایران عزیز خصوصاً در برابر دشمن جنایتکار و حیلهگر آمریکایی است.» 1405/02/10
بنابراین، در این پیام، ظرفیت مردم در کنار ضرورت وحدت میان مردم و مسئولان مطرح میشود. مردم دارای ظرفیتاند و مسئولان نیز در کنار آنان بخشی از این مسیر را بر عهده دارند.
رهبر انقلاب در پیام خود به مناسبت دومین سالگرد شهادت آیتالله سیدابراهیم رئیسی، پس از اشاره به حماسهآفرینی ملت ایران، درباره مسئولیت مدیران کشور میفرمایند: »این امر، بار تکلیف مسئولان جمهوری اسلامی ـ از رهبری و رؤسای قوا تا همهی سطوح مدیران ـ را سنگینتر از گذشته میکند.» 1405/02/30
ایشان در ادامه، یکی از وظایف مسئولان را چنین بیان میکنند: «امروز شکر نعمت انسجام ملت و دولت و تمامی دستگاههای جمهوری اسلامی، در تقویت انگیزه و خدمت مضاعف و مجاهدانهی مسئولان، گرهگشایی از مسائل و دغدغههای مردم خصوصاً در عرصه اقتصادی و معیشتی، حضورهای میدانی و مستقیم، و تعریف نقش جدّی برای مردم بعثتیافته در مسیر پیشرفت کشور و حرکت امیدوارانه بهسوی آیندهی روشن است.» 1405/02/30
در اینجا سخن تنها از «حضور مردم» یا «ظرفیت مردم» نیست؛ بلکه رهبر انقلاب، «تعریف نقش جدّی برای مردم» را در شمار وظایف مسئولان قرار میدهند. به این ترتیب، مسئولان در این نگاه تنها وظیفه خدمترسانی به مردم را بر عهده ندارند؛ بلکه باید برای ظرفیت مردم در مسیر پیشرفت کشور نیز جایگاه مشخصی تعریف کنند.
رهبر شهید انقلاب حضرت آیت الله سید علی حسینی خامنهای اعتماد مردم به مسئولین را زمینهساز کمک مردم به دولت میدانستند و میفرمودند: «مسئلهی احیای اعتماد مردم و امید مردم هم بسیار چیز مهمّی است؛ چون اعتماد مردم بزرگترین سرمایهی دولت است. مردم وقتی به شما اعتماد کردند و امید به شما داشتند، با شما راه میآیند و کمکتان میکنند؛ این بزرگترین سرمایه است برای دولت که بتواند اعتماد مردم را جلب کند… راهکارش هم این است که حرف و عمل مسئولین یکی باشد؛ وعدهای اگر به مردم دادید، طبق آن وعده اگر عمل کردید، مردم به شما اعتماد پیدا میکنند؛ اگر شما وعده کردید و عمل نشد یا گفتید فلان کار شده، مردم در واقعیّت دیدند نشده، اعتماد مردم سلب میشود.» 1400/06/06
اکنون این اعتماد عمومی، صرفاً با سخن گفتن از مردم و مشارکت آنان شکل نمیگیرد؛ بلکه عملکرد واقعی مسئولان، پاسخگویی، حضور در میدان و نشان دادن نتایج اقدامات، از عوامل مؤثر در تقویت این اعتماد است. هنگامی که مردم آثار تصمیمها و اقدامات مسئولان را در زندگی و محیط اجتماعی خود مشاهده کنند، زمینه برای افزایش همراهی و مشارکت آنان فراهم میشود.
نقش جدی مردم؛ فراتر از مشارکت مقطعی
مردم با تلاشهای خود در زمینههایی که تخصص دارند میتوانند موجب پیشرفت و رشد جامعه باشند.
رهبر شهید انقلاب حضرت آیت الله سید علی حسینی خامنه ای در خصوص اهمیت نقش آفرینی مردم میفرمودند: «یک اصل اسلامی را مایلم متذکّر بشوم، و آن عبارت است از نقشآفرینی مردمی در نظام اسلامی و اساساً در حیات اسلامی. مردم، در نگاه اسلام، در نگاه قرآن، با توجّه به مجموعهی احکام اسلامی، خیلی مورد توجّهاند در تحرّک جامعهی اسلامی، مجتمع اسلامی و حیات مجتمع اسلامی؛ نقش برجستهای دارند. شما ملاحظه کنید در فرمایش امیرالمؤمنین (علیه الصّلاه و السّلام) در آن جملهی معروف که «لَو لا حُضورُ الحاضِرِ وَ قِیامُ الحُجَّهِ بِوُجودِ النّاصِر لَاَلقَیتُ حَبلَها عَلى غارِبِها»، هم نقش مردم مورد تذکّر قرار گرفته است، هم حقّ مردم. «نقش مردم» یعنی اگر مردم نیایند سراغ آن کسی که خود را صاحب حق میداند و میخواهد مسئولیّتی قبول کند، بر او واجب نیست دنبال آن حق برود.» 1402/10/26
حضور مردم بهعنوان پایه و پشتوانه حرکت کشور، نشان میدهد که بسیاری از تحولات مهم اجتماعی و سیاسی بدون مشارکت عمومی امکان تحقق نداشته است. تجربه انقلاب اسلامی نیز نمونهای روشن از این واقعیت است که حضور گسترده اقشار مختلف مردم میتواند یک ظرفیت بزرگ اجتماعی برای پیشبرد اهداف کشور ایجاد کند.
جمعبندی؛ مردم، مخاطب نیستند
با مرور پیامهای رهبر انقلاب و بیانات امام شهید مشخص میشود که «مردم» در این پیامها با یک مفهوم ثابت و محدود توصیف نشدهاند؛ بلکه در سه جایگاه مرتبط مورد توجه قرار گرفتهاند: صاحب ظرفیت، دارای نقش و شریک در یک حرکت مشترک با مسئولان. در 10 اردیبهشت، سخن از «نود میلیون هموطن» و مجموعهای از ظرفیتهای هویتی، معنوی، انسانی، علمی، صنعتی و فناوری است که «سرمایه ملی» معرفی شدهاند و در 30 اردیبهشت، مسئولان موظف میشوند «نقش جدّی برای مردم» در مسیر پیشرفت کشور و حرکت امیدوارانه به سوی آینده روشن تعریف کنند.
در نتیجه، آنچه از کنار هم قرار دادن این پیامها به دست میآید، صرفاً توصیه به حضور مردم نیست؛ بلکه سخن از فعال شدن ظرفیت مردم در مسیر پیشرفت کشور است. این نگاه، مسئولان را نیز در برابر وظیفهای مشخص قرار میدهد: شناخت ظرفیت جامعه، تعریف نقش واقعی برای مردم و فراهم کردن زمینهای که این ظرفیت بتواند در مسیر پیشرفت و آیندهسازی کشور به کار گرفته شود. به بیان دیگر، اگر مردم سرمایه ملیاند، این سرمایه باید در عرصه عمل نیز فرصت نقشآفرینی پیدا کند؛ و اگر قرار است این نقش استمرار داشته باشد، پیوند و اتحاد میان مردم و مسئولان باید حفظ شود. سه پیام رهبر انقلاب، از این منظر، یک مسیر بههمپیوسته را ترسیم میکنند: شناخت ظرفیت مردم، تعریف نقش برای مردم و تقویت همراهی مردم و مسئولان در مسیر پیشرفت کشور.